CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN VÀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN CƠ SỞ 1. TỔNG QUAN VỀ QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN 1. Khái niệm và đặc trưng cơ bản về Quỹ tín dụng nhân dân QTDND là tên gọi của loại hình hợp tác xã (HTX) tín dụng kiểu mới ở Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 390/QĐ-TTg ngày 27/7/1993 của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai thí điểm thành lập QTDND. Khái niệm QTDND được giải thích như sau: Quỹ tín dụng nhân dân là loại hình tổ chức tín dụng hợp tác hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động, thực hiện mục tiêu chủ yếu là tương trợ giữa các thành viên, nhằm phát huy sức mạnh của tập thể và của từng thành viên giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống.
[3] Hoặc: Quỹ tín dụng nhân dân là tổ chức tín dụng do các pháp nhân, cá nhân và hộ gia đình tự nguyện thành lập dưới hình thức hợp tác xã để thực hiện một số hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật tổ chức tín dụng (TCTD) và Luật HTX nhằm mục tiêu chủ yếu là tương trợ nhau phát triển sản xuất, kinh doanh và đời sống.[7] Trên thế giới, các nước sử dụng rất nhiều tên gọi khác nhau để nói về loại hình TCTD này. Ví dụ: Quỹ nhân dân Desjardins (Québec – Canada); Ngân hàng HTX (cộng hòa liên bang Đức); Liên minh tín dụng (Mỹ); Quỹ 5 tiết kiệm và tín dụng làng (Mali), HTX nông nghiệp Thái Lan (BACC)…Mặc dù, tên gọi có thể khác nhau tùy theo từng nước nhưng loại hình TCTD này có những nét đặc trưng chung nổi bật như: - Tổ chức và hoạt động theo mô hình kinh tế hợp tác: QTDND là do những người lao động sản xuất cùng nhau góp vốn thành lập để hỗ trợ nhau được vay vốn nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh và cải thiện đời sống. Thành viên vừa là chủ sở hữu, vừa là khách hàng của QTDND. Do vậy, để đảm bảo bình đẳng trong việc hỗ trợ tất cả thành viên, QTDND phải được tổ chức và hoạt động theo mô hình kinh tế HTX để mọi thành viên đều được tham gia quản lý, kiểm tra giám sát hoạt động và quyết định mọi vấn đề một cách dân chủ.
- Mục tiêu hoạt động chủ yếu là tương trợ giữa các thành viên: QTDND do các thành viên cùng nhau góp vốn thành lập với mục tiêu là được cung cấp các dịch vụ một cách thuận tiện, thường xuyên và ổn định với giá cả hợp lý. - Thành viên vừa là chủ sở hữu, vừa là khách hàng: Đây là điểm khác biệt so với các loại hình doanh nghiệp khác. Thành viên là chủ sở hữu của QTDND nên họ coi đây như là tổ chức của bản thân họ, họ tham gia gánh vác công việc và quản lý, giám sát tổ chức đồng thời họ cũng sử dụng nhiều hơn các dịch vụ của tổ chức và như thế bản thân họ và QTDND có điều kiện để phát triển tốt hơn. - QTDND là các tổ chức trợ giúp, tự quản lý và tự chịu trách nhiệm nên chúng thường hoạt động gắn chặt với địa bàn hoạt động làng xã nhỏ bé.
Tính địa bàn khu vực này một mặt tránh được sự cạnh tranh giữa các QTDND trong nội bộ hệ thống với nhau, mặt khác giúp các QTDND đảm bảo kiểm soát được các hoạt động trong địa bàn khu vực hoạt động của mình. Đồng 6 thời, giúp các QTDND gần gũi, thông hiểu thành viên là yếu tố thuận lợi cho hoạt động của QTDND. - Các QTDND do đều cùng có một phần tên gọi chung là QTDND, cùng một biểu tượng nên tạo tính hệ thống cao, tuy nhiên chính điều này tạo ra tính dây chuyền cho các QTDND. Đó là khi một QTDND yếu kém, gặp khó khăn về khả năng chi trả ở một địa phương sẽ dẫn tới tâm lý nghi ngờ, suy đoán của người dân ở địa phương khác về khả năng chi trả của QTDND tại địa phương họ.
Do đó, tính dây chuyền là đặc trưng nhạy cảm của QTDND, nhưng cũng là một yếu điểm nội tại đặc thù của tổ chức TDHT cần phải được đặc biệt lưu ý và có biện pháp phòng ngừa. Mục tiêu và nguyên tắc hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân 1. Mục tiêu hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân QTDND ra đời vì mục tiêu tương trợ giữa các thành viên và góp phần phát triển cộng đồng. Do đó, QTDND hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.
Tuy nhiên, QTDND vẫn phải đảm bảo hoạt động có lãi để trả cổ tức cho thành viên và quan trọng hơn nữa là để bảo tồn, phát triển nguồn vốn hoạt động. Nghĩa là, các QTDND tìm cách tăng lợi nhuận vì mục tiêu cuối cùng là phục vụ thành viên tốt hơn, cung cấp cho thành viên những dịch vụ tiện ích hơn với giá cả hợp lý hơn. Tất nhiên, các QTDND cũng cần chú trọng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh để nâng cao khả năng thu hút vốn góp và sự tham gia của thành viên ngày càng nhiều hơn. Có như vậy thì QTDND mới có thể mở rộng được quy mô hoạt động và nâng cao khả năng cạnh tranh với các TCTD khác hoạt động trên cùng địa bàn.
Vì vậy, có thể nói mục tiêu “tương trợ thành viên và phát triển cộng đồng” [3] chính là mục đích tự thân và là động lực thúc đẩy sự phát triển của 7 các QTDND. Ở bất kỳ nước nào, thành viên (chủ sở hữu đồng thời là khách hàng chính) luôn được xác định vừa là nền tảng, vừa là tâm điểm của QTDND. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân - Tự nguyện gia nhập và ra QTDND: QTDND là một tổ chức kinh tế hợp tác do các thành viên tự nguyện thành lập để hỗ trợ cho các thành viên được tiếp cận với các dịch vụ tài chính ngân hàng một cách thuận tiện với giá cả hợp lý để nâng cao hiệu quả cho các hoạt động kinh doanh sản xuất, nâng cao đời sống cho thành viên. Vì vậy, các thành viên đều có thể tự nguyện gia nhập hoặc ra khỏi QTDND theo quy định tại Điều lệ QTDND.
- Quản lý dân chủ và bình đẳng: Với mục tiêu hoạt động là phát huy sức mạnh của tập thể và của từng thành viên nhằm hỗ trợ các thành viên nâng cao hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ và cải thiện đời sống. Để đảm bảo mục tiêu tương trợ đối với mọi thành viên thông qua các hoạt động kinh tế chung thì QTDND phải thực hiện quản lý dân chủ và bình đẳng. Với nguyên tắc này mọi thành viên đều có quyền tham gia quản lý kiểm tra giám sát QTDND và có quyền ngang nhau trong biểu quyết các vấn đề của QTDND mà không phụ thuộc vào số vốn góp nhiều hay ít. So với TCTD khác QTDND là một loại hình tổ chức kinh tế dân chủ rất đặc thù, thành viên vừa là những người đồng chủ sở hữu lại vừa là khách hàng (đây chính là khác biệt căn bản nhất của loại hình QTDND với các loại hình TCTD khác).
- Tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: Là một tổ chức kinh tế tập thể do các thành viên tự nguyện góp vốn thành lập nhằm mục tiêu hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh của các thành viên. Vì vậy, cũng như bất kỳ các loại hình tổ chức kinh tế khác, QTDND cũng phải tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động kinh doanh, dịch vụ. Chỉ khi tôn trọng và được tổ chức, hoạt động theo nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm, thì mới đảm bảo được lợi ích của cả tổ 8 chức hợp tác lẫn lợi ích của thành viên và có khả năng đứng vững trong cơ chế thị trường. - Chia lãi bảo đảm kết hợp lợi ích của thành viên và sự phát triển của QTDND: Mục tiêu chủ yếu của QTDND là tương trợ thành viên nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh hỗ trợ và cải thiện đời sống cho thành viên, nên trong quá trình hoạt động, các QTDND vừa phải đảm bảo trang trải chi phí để có tích lũy và phát triển hỗ trợ thành viên được lâu dài với hiệu quả ngày càng cao.
Để ổn định và phát triển lâu dài, QTDND cũng cần phải xử lý hài hòa lợi ích của từng thành viên và lợi ích tập thể của tất cả các thành viên. Từ lý do trên, sau khi có lợi nhuận và làm xong nghĩa vụ nộp thuế với Nhà nước, lãi còn lại được trích lập một phần vào các quỹ nhằm nâng cao năng lực tài chính của QTDND, một phần được chia theo vốn góp của các thành viên và phần còn lại được chia cho các thành viên theo mức độ sử dụng dịch vụ của QTDND. - Hợp tác và phát triển cộng đồng: QTDND chủ yếu do những người nghèo, người sản xuất nhỏ tự nguyện góp vốn với nhau thành lập và cùng quản lý để hỗ trợ nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, cải thiện đời sống nên các thành viên luôn nêu cao tinh thần hợp tác và phát triển cộng đồng. Để có thể duy trì sự phát triển bền vững của hệ thống QTDND, mỗi thành viên luôn phải phát huy tinh thần tập thể, nâng cao ý thức hợp tác giữa các thành viên trong QTDND và trong cộng đồng xã hội, hợp tác giữa các QTDND với nhau ở trong và nước ngoài theo quy định của pháp luật.
Tổ chức của quỹ tín dụng nhân dân 1. Thành viên của quỹ tín dụng nhân dân “Thành viên của QTDND bao gồm các cá nhân, hộ gia đình và các pháp nhân góp vốn khác.