BOÄ GIAÙO DUÏC VÀ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH ------------ TRẦN CÔNG CHÍNH PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM TRÊN CƠ SỞ QUẢN TRỊ RỦI RO DOANH NGHIỆP LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ KINH TEÁ TP. HOÀ CHÍ MINH – Naêm 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i MUÏC LUÏC Trang LÔØI MÔÛ ÑAÀU CHÖÔNG I – TOÅNG QUAN VEÀ KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ VAØ SÖÏ HÌNH THAØNH HEÄ THOÁNG QUAÛN TRÒ RUÛI RO DOANH NGHIEÄP 1 1.1 Toång quan veà kieåm soaùt noäi boä 1 1.1 Söï hình thaønh vaø phaùt trieån lyù thuyeát kieåm soaùt noäi boä 1 1.1 Lòch söû hình thaønh 1 1.2 Ñònh nghóa kieåm soaùt noäi boä 3 1.2 Caùc yeáu toá cuûa kieåm soaùt noäi boä 4 1.1 Moâi tröôøng kieåm soaùt 5 1.2 Ñaùnh giaù ruûi ro 6 1.3 Caùc hoaït ñoäng kieåm soaùt 7 1.4 Thoâng tin vaø truyeàn thoâng 8 1.3 Haïn cheá cuûa lyù thuyeát kieåm soaùt noäi boä 9 1.2 Söï phaùt trieån caùc lyù thuyeát veà quaûn trò ruûi ro 10 1.1 Thôøi kyø tieàn lyù thuyeát 10 1.2 Thôøi kyø phaùt trieån lyù thuyeát quaûn trò ruûi ro 10 1.1 Nhaän thöùc veà ruûi ro vaø caùc nhaân toá aûnh höôûng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Caùc coâng cuï quaûn trò ruûi ro ñöôïc hình thaønh 12 1.3 Quaûn trò ruûi ro doanh nghieäp theo khuoân maãu cuûa COSO naêm 2004 16 1.1 Khaùi nieäm veà quaûn trò ruûi ro doanh nghieäp 16 1.2 Lôïi ích cuûa quaûn trò ruûi ro doanh nghieäp 17 1.3 Caùc yeáu toá cuûa quaûn trò ruûi ro doanh nghieäp 19 1.1 Sô löôïc caùc yeáu toá 19 1.2 Nhöõng ñieåm khaùc bieät so vôùi kieåm soaùt noäi boä 21 1.1 Moâi tröôøng quaûn lyù 21 1.2 Thieát laäp muïc tieâu 22 1.3 Nhaän daïng söï kieän tieàm taøng 26 1.4 Ñaùnh giaù ruûi ro 26 1.5 Phaûn öùng vôùi ruûi ro 27 1.6 Hoaït ñoäng kieåm soaùt 29 1.7 Thoâng tin vaø truyeàn thoâng 29 1.4 Haïn cheá cuûa quaûn trò ruûi ro doanh nghieäp 30 CHÖÔNG II: THÖÏC TRAÏNG VEÀ KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ VAØ NHÖÕNG VAÁN ÑEÀ VEÀ QUAÛN TRÒ RUÛI RO TAÏI CAÙC DOANH NGHIEÄP TREÂN THEÁ GIÔÙI VAØ VIEÄT NAM 32 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Thöïc traïng tích hôïp quaûn trò ruûi ro trong kieåm soaùt noäi boä taïi caùc nöôùc 32 2.1 Thöïc traïng veà toå chöùc thöïc hieän 32 2.2 Caùc kinh nghieäm 33 2.2 Muïc tieâu, ñoái töôïng vaø phöông phaùp khaûo saùt caùc doanh nghieäp Vieät nam 35 2.1 Muïc ñích khaûo saùt 35 2.2 Ñoái töôïng, phöông phaùp khaûo saùt 36 2.3 Thöïc traïng veà kieåm soaùt noäi boä taïi caùc doanh nghieäp 37 2.1 Moâi tröôøng kieåm soaùt 37 2.1 Tính chính tröïc 37 2.2 Chính saùch nhaân söï vaø naêng löïc nhaân vieân 38 2.3 Hoäi ñoàng quaûn trò vaø Ban kieåm soaùt 40 2.4 Trieát lyù quaûn lyù vaø phong caùch ñieàu haønh 42 2.5 Cô caáu toå chöùc vaø phaân chia quyeàn haïn 43 2.2 Ñaùnh giaù ruûi ro 44 2.1 Muïc tieâu cuûa toaøn doanh nghieäp vaø töøng boä phaän 44 2.2 Nhaän daïng ruûi ro 46 2.3 Ñaùnh giaù ruûi ro 47 2.3 Hoaït ñoäng kieåm soaùt 48 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Phaân chia traùch nhieäm 48 2.2 Kieåm soaùt xöû lyù thoâng tin 49 2.3 Kieåm tra ñoäc laäp vaø phaân tích, soaùt xeùt laïi 50 2.4 Thoâng tin vaø truyeàn thoâng 51 2.4 Thöïc traïng veà quaûn lyù ruûi ro 54 2.1 Nhìn nhaän cuûa doanh nghieäp veà ruûi ro 54 2.2 Cô caáu toå chöùc lieân quan ñeán vieäc quaûn lyù ruûi ro 56 2.5 Ñaùnh giaù chung veà kieåm soaùt noäi boä vaø quaûn trò ruûi ro taïi caùc doanh nghieäp Vieät nam 58 CHÖÔNG III: ÑÒNH HÖÔÙNG XAÂY DÖÏNG KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ TAÏI CAÙC DOANH NGHIEÄP VIEÄT NAM DÖÏA TREÂN QUAÛN TRÒ RUÛI RO DOANH NGHIEÄP 60 3.1 Phöông höôùng 61 3.1 Veà phía doanh nghieäp 61 3.1 Hoaøn thieän kieåm soaùt noäi boä theo höôùng kieåm soaùt caùc ruûi ro 61 3.2 Nhìn nhaän ruûi ro theo höôùng toång theå vaø tích hôïp vôùi KSNB 64 3.2 Caùc giaûi phaùp trôï giuùp 66 3.2 Ñònh höôùng hoaøn thieän kieåm soaùt noäi boä taïi caùc doanh nghieäp lôùn 69 3.1 Hoaøn thieän moâi tröôøng quaûn lyù 69 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Hoaøn thieän cô caáu toå chöùc vaø phaân chia quyeàn haïn traùch nhieäm 70 3.1 Hoäi ñoàng quaûn trò vaø Ban kieåm soaùt/Kieåm toaùn noäi boä 71 3.2 Phaân chia quyeàn haïn traùch nhieäm 72 3.2 Luaân chuyeån nhaân vieân 72 3.3 Tieáp caän caùc kyõ thuaät ñònh löôïng khaû naêng xuaát hieän cuûa ruûi ro 73 3.1 AÙp duïng caùc kyõ thuaät nhaän daïng caùc söï kieän tieàm taøng phuø hôïp vôùi ñaëc thuø cuûa ñôn vò vaø chu trình nghieäp vuï cuï theå 73 3.2 AÙp duïng caùc kyõ thuaät ñeå ñònh löôïng söï taùc ñoäng cuûa caùc ruûi ro 77 3.4 Taïo thoùi quen söû duïng dòch vuï baûo hieåm 78 3.5 Ña daïng hoaù caùc keânh thoâng tin 78 3.6 Taêng cöôøng caùc coâng taùc kieåm tra giaùm saùt 79 3.3 Ñònh höôùng hoaøn thieän KSNB taïi caùc doanh nghieäp vöøa vaø nhoû 80 3.1 Naâng cao yù thöùc cuûa ngöôøi quaûn lyù veà ruûi ro vaø caùc hoaït ñoäng kieåm soaùt 80 3.2 Xaùc ñònh nhöõng muïc tieâu, keá hoaïch daøi haïn 82 3.3 Naâng cao naêng löïc vaø ñaïo ñöùc cuûa nhaân vieân 83 3.4 AÙp duïng caùc coâng cuï ñeå nhaän daïng, ñaùnh giaù ruûi ro ñôn giaûn nhöng hieäu quûa 84 KEÁT LUAÄN 86 CAÙC PHUÏ LUÏC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vi MÔÛ ÑAÀU Söï caàn thieát cuûa ñeà taøi Xaây döïng heä thoáng kieåm soaùt noäi boä höõu hieäu ñeå kieåm soaùt ñöôïc caùc muïc tieâu ñeà ra laø yeâu caàu taát yeáu khaùch quan ñoái vôùi moïi doanh nghieäp trong neàn kinh teá. Treân theá giôùi, khaùi nieäm kieåm soaùt noäi boä ñaõ ra ñôøi töø ñaàu theá kyû 19, ñöôïc boå sung hoaøn thieän nhaèm phaùt hieän vaø ngaên chaën nhöõng gian laän vaø sai soùt cuûa moät toå chöùc töø caùc coâng ty kieåm toaùn vaø cô quan chöùc naêng. Sau ñoù kieåm soaùt noäi boä ñöôïc phaùt trieån thaønh moät heä thoáng lyù luaän töông ñoái hoaøn chænh thoâng qua Baùo caùo COSO naêm 1992.
Tieáp tuïc phaùt trieån Baùo caùo naêm 1992, naêm 2004 COSO coâng boá baùo caùo toång theå döôùi tieâu ñeà: Quaûn trò ruûi ro doanh nghieäp – khuoân khoå hôïp nhaát. Baùo caùo naêm 2004 ñöôïc xaây döïng treân cô sôû phaùt trieån Baùo caùo naêm 1992 vaø tích hôïp vôùi quaûn trò ruûi ro taïi caùc ñôn vò. Maët khaùc baùo caùo COSO naêm 2004 cuõng ñaõ xaùc ñònh ñöôïc nhöõng tieâu chuaån laøm cô sôû ñeå ñaùnh giaù ruûi ro cuõng nhö ñeà xuaát xaây döïng chu trình quaûn lyù ruûi ro hieäu quûa trong coâng taùc quaûn lyù. ÔÛ Vieät nam, kieåm soaùt noäi boä ñaõ toàn taïi vaø phaùt trieån nhöng phaàn lôùn coøn toàn taïi nhieàu yeáu keùm, chöa phaùt huy heát vai troø coâng cuï quaûn lyù cuûa doanh nghieäp.
Vì vaäy, vieäc nghieân cöùu kinh nghieäm cuûa caùc nöôùc treân theá giôùi ñeå vaän duïng laø ñieàu caàn thieát ñoái vôùi caùc doanh nghieäp Vieät nam hieän nay. Moät maët, giuùp doanh nghieäp tieáp caän vôùi quan ñieåm hieän ñaïi veà ruûi ro cuûa caùc nöôùc tieân tieán ñeå coù theå quaûn lyù ruûi ro moät caùch khoa hoïc vaø hieäu quûa. Maët khaùc giuùp doanh nghieäp coù caùch nhìn nhaän môùi veà kieåm soaùt noäi boä baèng caùch “ñi taét ñoùn ñaàu” nhöõng caùch thöùc môùi ñöôïc aùp duïng ôû caùc nöôùc tieân tieán, qua ñoù hoaøn thieän heä thoáng kieåm soaùt noäi boä cuûa mình ñeå phuïc vuï toát hôn trong coâng taùc quaûn lyù. Ñoù cuõng laø lyù do maø taùc giaû choïn ñeà taøi “Phaùt trieån heä thoáng kieåm soaùt noäi boä taïi caùc doanh nghieäp Vieät nam treân cô sôû LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vii quaûn trò ruûi ro doanh nghieäp” laøm luaän vaên toát nghieäp thaïc só kinh teá cuûa tröôøng Ñaïi hoïc Kinh teá thaønh phoá Hoà Chí Minh.
Muïc ñích nghieân cöùu cuûa luaän vaên - Toång hôïp caùc quan ñieåm cô baûn veà tích hôïp kieåm soaùt noäi boä vaø quaûn trò ruûi ro. - Tieáp caän lyù luaän hieän ñaïi veà ruûi ro vaø quaûn trò ruûi ro. - Khaûo saùt, ñaùnh giaù thöïc traïng heä thoáng kieåm soaùt noäi boä cuûa caùc doanh nghieäp Vieät nam, ñaëc bieät veà ruûi ro vaø caùch thöùc quaûn trò ruûi ro hieän nay. - Treân cô sôû khaûo saùt thöïc traïng, ñeà xuaát caùc ñònh höôùng ñeå hoaøn thieän heä thoáng kieåm soaùt noäi boä cuûa caùc loaïi hình doanh nghieäp Vieät nam theo caùch tieáp caän môùi veà ruûi ro.
Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Phaïm vi giôùi haïn cuûa ñeà taøi nghieân cöùu lyù luaän vaø thöïc tieãn veà: heä thoáng kieåm soaùt noäi boä; quan ñieåm veà ruûi ro vaø caùch thöùc quaûn lyù ruûi ro.Ñeà taøi khoâng taäp trung nghieân cöùu ñeå xaây döïng, toå chöùc moät quy trình cho moät doanh nghieäp cuï theå hoaëc nghieân cöùu öùng duïng caùc kyõ thuaät ñònh löôïng ruûi ro. Phöông phaùp nghieân cöùu Luaän vaên ñöôïc thöïc hieän treân cô sôû phaân tích thöïc tieãn theo quan ñieåm lòch söû vaø toaøn dieän, gaén söï phaùt trieån cuûa kieåm soaùt noäi boä vaø ruûi ro vôùi ñieàu kieän cuûa caùc doanh nghieäp Vieät nam. Ñeå ñaùnh giaù thöïc traïng, luaän vaên söû duïng phöông phaùp quy naïp döïa treân cô sôû thoáng keâ töø caùc doanh nghieäp vaø kyõ thuaät phaân tích ñònh löôïng. Nhöõng ñoùng goùp cuûa luaän vaên Nhöõng ñoùng goùp chính cuûa luaän vaên laø: - Heä thoáng caùc quan ñieåm veà ruûi ro vaø quaûn lyù ruûi ro.
- Tieáp caän quan ñieåm môùi veà ruûi ro vaø quaûn trò ruûi ro theo Baùo caùo COSO naêm 2004. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii - Heä thoáng kinh nghieäm aùp duïng Baùo caùo COSO naêm 2004 cuûa caùc doanh nghieäp treân theá giôùi - Ñònh höôùng veà phaùt trieån heä thoáng kieåm soaùt noäi boä theo höôùng tích hôïp vôùi vieäc quaûn trò ruûi ro taïi caùc doanh nghieäp Vieät nam - Ñöa ra caùc giaûi phaùp ñeå hoaøn thieän heä thoáng KSNB taïi caùc loaïi hình doanh nghieäp ñeå coù theå quaûn lyù toát hôn caùc ruûi ro. Keát caáu cuûa luaän vaên Luaän vaên goàm 87 trang, 22 baûng bieåu vaø 5 phuï luïc. Noäi dung luaän vaên ngoaøi phaàn môû ñaàu vaø keát luaän goàm coù 3 chöông - Chöông 1: Toång quan veà kieåm soaùt noäi boä vaø söï hình thaønh heä thoáng quaûn trò ruûi ro doanh nghieäp.
- Chöông 2: Thöïc traïng veà kieåm soaùt noäi boä vaø nhöõng vaán ñeà veà quaûn trò ruûi ro taïi caùc doanh nghieäp treân theá giôùi vaø Vieät nam. - Chöông 3: Ñònh höôùng xaây döïng kieåm soaùt noäi boä taïi caùc doanh nghieäp Vieät nam döïa treân quaûn trò ruûi ro doanh nghieäp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ix CHÖÔNG I TOÅNG QUAN VEÀ KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ VAØ SÖÏ HÌNH THAØNH HEÄ THOÁNG QUAÛN TRÒ RUÛI RO DOANH NGHIEÄP 1.1 Toång quan veà kieåm soaùt noäi boä 1.1 Söï hình thaønh vaø phaùt trieån lyù thuyeát kieåm soaùt noäi boä 1.