Chương 1: ĐẢNG BỘ TỈNH HẢI DƯƠNG LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2005 1. Một số vấn đề chung về giáo dục và đào tạo 1. Khái niệm giáo dục và đào tạo “ Giáo dục là quá trình đào tạo con người một cách có mục đích, nhằm chuẩn bị cho con người tham gia đời sống xã hội, tham gia lao động sản xuất, nó được thực hiện bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của loài người” [34, tr. Đây là một hiện tượng xã hội đặc trưng của xã hội loài người.
Giáo dục nảy sinh cùng với sự phát triển của xã hội loài người, trở thành một chức năng sinh hoạt không thể thiếu được và không bao giờ mất đi ở mọi giai đoạn phát triển của xã hội. Giáo dục là một bộ phận của quá trình tái sản xuất mở rộng sức lao động xã hội, một trong những nhân tố quan trọng nhất thúc đẩy xã hội phát triển về mọi mặt. Giáo dục mang tính lịch sử cụ thể, tính chất, mục đích, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp và tổ chức giáo dục biến đổi theo các giai đoạn phát triển của xã hội, theo các chế độ chính trị - kinh tế của xã hội. Cùng với khái niệm giáo dục là khái niệm đào tạo:“Đào tạo là hệ thống các biện pháp, các tổ chức đào tạo và giáo dục của một nước.
Đào tạo là quá trình tác động đến một con người nhằm làm cho người đó lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận thức, tham gia vào một sự phân công lao động nhất định, góp phần của mình vào việc phát triển xã hội, duy trì và phát triển nền văn minh của loài người”[24, tr.Về cơ bản, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đào tạo là giảng dạy và học tập trong nhà trường, gắn với giáo dục đạo đức, nhân cách. Kết quả và trình độ được đào tạo (trình độ học vấn) của một người còn do việc tự đào tạo của người đó thể hiện ra ở việc tự học và tham gia các hoạt động xã hội, lao động sản xuất rồi tự rút kinh nghiệm của người đó quyết định. Chỉ khi nào quá trình đào tạo được biến thành quá trình tự đào tạo một cách tích cực, tự giác thì việc đào tạo mới có hiệu quả cao. Tuỳ theo tính chất chuẩn bị cho cuộc sống và cho lao động, người ta phân biệt đào tạo chuyên môn và đào tạo nghề nghiệp.
Hai loại hình đào tạo này này gắn bó và hỗ trợ cho nhau với những nội dung do các đòi hỏi của sản xuất, của các quan hệ xã hội, của tình trạng khoa học, kĩ thuật và văn hoá của đất nước. Khái niệm giáo dục nhiều khi bao gồm cả các khái niệm đào tạo. Có nhiều dạng đào tạo: đào tạo cấp tốc, đào tạo chuyên sâu, đào tạo cơ bản, đào tạo lại, đào tạo ngắn hạn, đào tạo từ xa. Đào tạo là một dạng đặc thù của giáo dục nên quá trình đào tạo cũng tuân theo những quy luật chung của giáo dục.
Song, do những đặc điểm riêng của đào tạo (mục tiêu, đối tượng, phương pháp) nên trong thực tế giáo dục người ta thường tách riêng giáo dục, đào tạo. Cơ sở lý luận của giáo dục và đào tạo theo quan điểm Mácxít 1.Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giáo dục và đào tạo C.Ăngghen luôn quan tâm tới vấn đề giáo dục và đào tạo, chỉ rõ vai trò của giáo dục và đào tạo đối với việc phát triển kinh tế- xã hội và sự phát triển nhân cách của con người. Trong Luận cương thứ III về Phoiơbắc, C.Mác viết:“Cái học thuyết duy vật cho rằng con người là sản phẩm của những hoàn cảnh và của giáo dục, rằng do đó con người đã biến đổi là sản phẩm của những hoàn cảnh khác và của một nền giáo dục đã thay đổi, cái học thuyết ấy quên rằng chính những con người làm thay đổi hoàn cảnh và bản thân nhà giáo dục cũng cần phải được giáo dục. Sự phù hợp giữa sự thay đổi của hoàn cảnh với hoạt động của 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com con người, chỉ có thể được quan niệm và được hiểu một cách hợp lý khi coi đó là thực tiễn cách mạng”[5, tr.
Luận điểm này cho thấy C.Mác không chỉ ủng hộ triệt để tư tưởng phát triển toàn diện về nhân cách con người, mà đồng thời còn chứng minh một cách khoa học tính tất yếu khách quan của nó và ông cũng chính là một trong những người đầu tiên đưa ra con đường thực hiện nó trong thực tiễn đời sống xã hội, gắn việc đào tạo con người, phát triển hài hoà, toàn diện con người với việc xây dựng xã hội mới. Trong tác phẩm Những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản khi trả lời câu hỏi thứ 20:“ Xoá bỏ triệt để chế độ tư hữu thì sẽ đưa lại những kết quả gì?”, Ph.Ăngghen trả lời: “. Giống như trong thế kỷ trước, người nông dân và người công nhân công trường thủ công, sau khi được thu hút vào đại công nghiệp, đã thay đổi toàn bộ lối sống của họ và bản thân họ đã trở thành những con người hoàn toàn khác hẳn; hiện nay cũng vậy, việc tiến hành sản xuất tập thể bằng lực lượng của toàn xã hội và sự phát triển mới của nền sản xuất do việc đó mang lại, sẽ cần đến những con người hoàn toàn mới và sẽ tạo nên những con người mới đó. Những con người như hiện nay thì không thể tiến hành nền sản xuất mang tính chất xã hội được” [6, tr.
Với quan niệm đó, Ph.Ăngghen đã đề xuất một chiến lược giáo dục: “Công tác giáo dục sẽ làm cho những người trẻ tuổi có khả năng nắm vững nhanh chóng toàn bộ hệ thống sản xuất trong thực tiễn, làm cho họ có thể lần lượt chuyển từ ngành sản xuất này sang ngành sản xuất nọ tuỳ theo nhu cầu của xã hội hoặc tuỳ theo sở thích của bản thân họ. Do đó, công tác giáo dục sẽ làm cho họ thoát khỏi tình trạng một chiều mà sự phân công lao động hiện nay đang buộc mỗi một người phải theo. Như vậy là một xã hội tổ chức theo nguyên tắc cộng sản chủ nghĩa, sẽ làm cho những thành viên trong xã hội đó 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có khả năng sử dụng một cách toàn diện năng lực phát triển toàn diện của mình” [7, tr. Công tác giáo dục đó, theo Ph.Ăngghen sẽ làm cho con người thoát khỏi tình trạng một chiều mà sự phân công lao động thời bấy giờ đang buộc mỗi người phải theo, một xã hội tổ chức theo nguyên tắc cộng sản chủ nghĩa sẽ làm cho những thành viên trong xã hội có khả năng sử dụng một cách toàn diện năng lực của mình để phát triển một cách hài hoà, toàn diện.
Đồng quan điểm với Ph.Mác khẳng định: “Những người công dân tiên tiến nhất cũng hoàn toàn nhận thức được rằng tương lai của giai cấp họ, và do đó, của cả loài người, hoàn toàn tuỳ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớn lên” [7, tr.Mác còn khẳng định: “Nền giáo dục tương lai, nó sẽ kết hợp lao động sản xuất với trí dục và thể dục đối với tất cả những trẻ em trên một lứa tuổi nào đấy, coi đó không chỉ là một phương pháp để làm tăng thêm nền sản xuất xã hội mà còn là một phương pháp duy nhất để sản xuất ra những con người phát triển toàn diện nữa” [7, tr.Ăngghen đề cập đến nội dung giáo dục một cách toàn diện, bao gồm: giáo dục thể lực, trí lực, khoa học kỹ thuật tổng hợp và giáo dục gắn liền với lao động sản xuất, tức là nội dung giáo dục bao gồm các mặt: trí, đức, thể mỹ và giáo dục nghề nghiệp. Đồng thời, đã chứng minh một cách khoa học rằng, sự phát triển toàn diện, phát triển mọi khả năng tiềm tàng của con người nhờ giáo dục và đào tạo là yếu tố quyết định sự phát triển xã hội: “Việc kết hợp giữa lao động sản xuất được trả công, giáo dục trí lực, giáo dục thể lực và giáo dục kỹ thuật tổng hợp sẽ nâng giai cấp công nhân lên cao hơn rất nhiều so với trình độ của giai cấp quý tộc và tư sản”[5, tr.Lênin đã kế thừa, vận dụng và phát triển những tư tưởng của C.Ăngghen về giáo dục và đào tạo trong thực tiễn cách mạng nước Nga, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong bối cảnh xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga vào những thập niên đầu của thế kỷ XX. Tại Đại hội Toàn Nga về công tác giáo dục lần thứ nhất diễn ra vào ngày 28/8/1918, V.Lênin đã khẳng định vai trò to lớn của công tác giáo dục, coi đó là một trong những điều kiện quan trọng đảm bảo thắng lợi trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội.Lênin nói: “Sự nghiệp của nhà trường chúng ta cũng là đấu tranh đánh đổ giai cấp tư sản; chúng ta tuyên bố công khai rằng nói nhà trường đứng ngoài cuộc sống, ngoài chính trị, là nối dối và lừa bịp”, “Những người lao động khao khát có tri thức, vì tri thức cần cho họ để chiến thắng. Chín phần mười quần chúng lao động đã hiểu rõ rằng tri thức là một vũ khí trong cuộc đấu tranh tự giải phóng của họ, rằng sở dĩ họ thất bại là do thiếu học thức; rằng giờ đây việc làm cho mọi người có thể thực sự được học hành, là do bản thân họ quyết định.
Sự nghiệp của chúng ta sẽ thắng vì bản thân quần chúng đã bắt tay xây dựng một nước Nga mới, xã hội chủ nghĩa” [75, tr. Một trong những điều kiện cơ bản, tiên quyết để nâng cao năng suất lao động là phải nâng cao trình độ học vấn và văn hóa cho quần chúng nhân dân lao động. Điều này, chỉ có thể thực hiện được và thực hiện đạt hiệu quả tối ưu nhất là thông qua giáo dục và bằng giáo dục. Nhận thức một cách sâu sắc tầm quan trọng của công tác giáo dục trong sự nghiệp chấn hưng đất nước nên trong Dự thảo cương lĩnh của Đảng Cộng sản Nga tháng 2/1919 ở nội dung nói về nền giáo dục quốc dân, V.