CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH TREKKING 1. Cơ sở lý luận về loại hình du lịch Trekking 1. Khái niệm Từ Trek được xuất phát từ tiếng Nam Phi, là một từ của người Boer (người Phi gốc Hà Lan) có nghĩa là một chuyến đi theo xe bò. Sau này khi được sử dụng rộng rãi nó được chuyển sang một nghĩa rộng hơn là một chuyến đi dài và gian khổ.
Sau đó từ Trek được dùng để diễn tả các chuyến đi bộ đường dài (hiking) với sự hỗ trợ của các nhân viên khuân vác (porter) đã được thương mại hóa và “ê kíp” phục vụ người Sepa qua các vùng núi của Nepal, nơi có dãy núi Hymalaya và đỉnh Everest “nóc nhà của Thế Giới” rất nổi tiếng. Đây có thể là nơi hoạt động du lịch Trekking đầu tiên được gọi tên từ nửa sau thế kỷ XX. Khái niệm “Trekking” trong thuật ngữ “du lịch Trekking” có sự khác biệt với khái niệm “Hiking” (đi bộ vất vả) ở điểm: “Hiking” chỉ có nghĩa đơn thuần là chỉ cách thức nỗ lực di chuyển, đi bộ với cường độ cao, hay chỉ một môn thể dục thể thao; còn “Trekking” có ý nghĩa là đi bộ khám phá/ mạo hiểm, không chỉ nói về cách thức và nỗ lực di chuyển còn nêu đặc điểm, sắc thái của hoat động này là tính thách thức, khó khăn cần vượt qua, mang tính mạo hiểm như một trải nghiệm thú vị. Trải qua gần nửa thế kỉ xuất hiện và phát triển nhưng ý nghĩa của hoạt động Trekking và loại hình du lịch Trekking vẫn chưa được hoàn toàn thống nhất.
Theo Rober Strauss: Những chuyến Trekking có gắng cắt đứt liên hệ của du khách với thế giới văn minh, gia tăng nhu cầu khám phá bản thân, thử thách chịu đựng của bản thân với những hoạt động qua đêm dài ngày ở những vùng sâu, vùng xa và nơi hẻo lánh, hoang dã. Như vậy, hoạt động Trekking thể hiện thái độ tự chủ (ít phụ thuộc hoặc không phụ thuộc) của con người đã là được thông qua một quãng thời gian dài xa cách với thế giới văn minh. Theo David Noland.: “Trek” là một chuyến đi bộ đường dài, nhiều ngày từ một điểm A đến một điểm B (hay quay lại A) mà trong suốt chuyến đi đó người đi bộ không phải mang hành lý nặng nề mà cũng không phải chuẩn bị nấu ăn. Nói chung, mặc dù hoạt động kinh doanh tổ chức Trekking có dịch vụ nhân viên khuân vác hay gia súc chở hành lý và lều trại trọn gói, nhưng định nghĩa này vẫn nói lên việc ăn uống và nghỉ ngơi tại nơi nghỉ hoặc lều trại.
Điều này 5 suy ra dù có theo khuynh hướng tự tổ chức, thì các du khách Trekking vẫn cần nhờ đến sự giúp đỡ của cư dân địa phương. Trong thực tế hoạt động du lịch, khái niệm du lịch Trekking bao hàm các nội dung sau: - Thường thực hiện ở những vùng núi có địa hình đồi núi và cao nguyên, những nơi hoang sơ, hẻo lánh. - Thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch được hòa mình vào thiên nhiên và cuộc sống con người ở điểm đến, thử thách, rèn luyện và khả năng thích nghi, chịu đựng của bản thân về tâm – sinh lý. - Được tiến hành bằng phương thức đi bộ, kéo dài một hay nhiều ngày không đơn thuần là một chuyến dã ngoại ngoài trời, đi bộ trên núi hay một chuyến leo trèo.
Như vậy về mặt thuật ngữ, du lịch Trekking được hiểu theo nghĩa là du lịch đi bộ khám phá, mạo hiểm. Đặc trưng Hoạt động du lịch Trekking có những đặc trưng cơ bản sau: - Điểm đến là các vùng thiên nhiên hoang sơ, chủ yếu là đồi núi và cao nguyên Các địa đểm được du khách lựa chọn thường là các khu vực núi rừng hoặc bản làng cách xa đồng bằng hoặc thành phố, không có đường đi lại cho xe ô tô, xe máy, giao thông bất tiện. Các khu vực đồi núi và cao nguyên do có sự đa dạng về địa hình, tài nguyên và sự độc đáo của văn hóa bản địa nên thu hút được khách du lịch Trekking. Điểm khác biệt của những chặng đường Trekking so với các thành phố đông đúc là sự hoang dã nhưng cũng rất bất ngờ và thú vị mà không phải nơi đâu cũng có.
- Thực hiện tour bằng hình thức đi bộ Du khách tham gia các tour Trek được tham gia chuyến đi của mình bằng hình thức đi bộ đường dài, có thể là kéo dài một ngày hay nhiều ngày. Trên chuyến hành trình sẽ có sự tìm hiểu, khám phá thiên nhiên và văn hóa bản địa để hiểu thêm những nét đẹp và hấp dẫn của địa phương. Nhưng ở một mặt khác, hành trình Trek cũng gặp những vất vả và nguy hiểm đòi hỏi thể hiện ý chí kiên cường và dẻo dai của con người. Đây có thể coi là hình thức rèn luyện cả thể lực và ý chí rất hiệu quả.
Từ đó, có thể nói Trekking còn được coi là hình thức kiểm tra thể lực và ý chí của con người ở ngưỡng chịu đựng nào và đó là một trong những yếu tố tạo nên sức hút lớn nhất của hoạt động du lịch này. Các thành tố và cấp độ của du lịch Trekking Xác định các thành tố của loại hình du lịch Trekking là cách để tái khẳng định những đặc trưng loại hình này đã nêu ở trên; đồng thời là cơ sở cho việc xác định phương thức tổ chức hoạt động du lịch này. Các thành tố của du lịch Trekking thường được các nhà tổ chức Trekking chuyên nghiệp trên Thế Giới cố gắng lượng hóa để phân định thành các cấp độ, nhằm phân loại hóa các sản phẩm Trekking cung cấp cho du khách, giúp du khách chủ động lựa chọn sản phẩm phù hợp và giúp chính các nhà cung cấp phục vụ tốt hơn. Các thành tố của du lịch Trekking gồm có: Độ dài chuyến đi: Được tính tổng thời gian khi du khách rời khỏi nhà đến khi về nhà cho chuyến đi vì mục đích Trekking.
Nếu là chuyến đi kết hợp nhiều loại hình sẽ được tính bằng điểm bắt đầu, khác với nhà du khách. Thời gian Trek: Số ngày Trek tại điểm du lịch. Độ cao tối đa: Độ cao nhất so với mực nước biển mà du khách đã thực hện được trong suốt chuyến Trek. Biết được thông số này không những giúp du khách biết được khả năng chinh phục đỉnh cao của mình, mà còn giúp kiểm soát hội chứng không khí loãng nhằm bảo vệ du khách.
Khoảng cách đi bộ: Tổng số km trong chuyến Trek trong nhiều trường hợp phải ước lượng. Thách thức thể lực: Đòi hỏi phải có thể lực trong mỗi chuyến Trekking thường được phân thành 5 cấp với các mức độ khó dần. Việc phân định 5 cấp độ này đồng thời phản ánh tổng hợp các thành tố địa hình, độ cao tối đa, khoảng cách đi bộ mỗi ngày Bảng 1. Các cấp độ Trekking Trekking cấp độ 1 Tính trong khoảng thời gian từ 4 – 6 giờ đi bộ mỗi ngày, tại các vùng địa hình có độ cao thấp.
Một người đi bộ khỏe mạnh và có trạng thái tinh thần tích cực có thể không cần đến hoặc cần rất ít sự chuẩn bị cho chuyến Trek này. Trekking cấp độ 2, 3 hay 4 Chiếm đại đa số những tour Trek tiêu biểu trên thế giới. Khó có thể đạt được sự phân định rõ ràng bằng một bảng tiêu chí chuẩn vì sự phối hợp giữa các thành tố của bản thân đã rất khác 7 nhau, tùy thuộc vào các yếu tố khác như: các tai biến tự nhiên, điều kiện thời tiết…có thể làm cấp độ vốn định hình bị thay đổi. Thông thường một chuyến Trek cấp độ 3 đòi hỏi một ngày đi bộ từ 6 – 7 giờ, sự thay đổi độ cách biệt từ 610m - 915m một ngày, độ cao so với mực nước biển từ 3050m – 4575m.
Trekking cấp độ 5 Đòi hỏi một ngày đi bộ tối thiểu 10 giờ, độ cao chênh lệch nhỏ nhất là 1220m/1 ngày và độ cao đỉnh đạt được là trên 5185m. Những chuyến Trek như vậy đòi hỏi những du khách trẻ tuổi, thực sự khỏe mạnh, và phải tham gia một khóa huấn luyện thể lực trước khi tham gia. Thách thức tinh thần: bên cạnh những thử thách về thể xác, mỗi chuyến Trek cũng đem lại những thách thức về tinh thần. Những cơn mưa dông bất ngờ, những đoạn đường tồi tệ, những người quản lý địa phương khó tính, những lúc da bị phồng rộp, những hố tiêu không tiện nghi và rất nhiều những điều bất tiện khác nữa sẽ thử thách sức chịu đựng tâm lý của du khách.
Nhiều chuyến Trek tiềm ẩn những khó khăn/ rủi ro như: chóng mặt vì độ cao, bệnh tật, những đoạn đường nguy hiểm, phải một mình đối phó với ốm đau và bị thương. Thách thức tinh thần được đo bằng tỷ lệ số lượng các sự kiện tồi tệ hay rủi ro trên 1km đường Trek. Người ta gọi đó là chỉ số rên rỉ (whine/ whimper index). Nói chung sự chịu đựng thể xác liên quan rất lớn đến tinh thần, do đó chỉ số đau cơ và chỉ số rên rỉ có liên quan mật thiết đến nhau và trong nhiều trường hợp giống nhau.
Tuy nhiên các nhân tố thời tiết, chỗ ở qua đêm hay việc phải ở trong tình trạng một mình có thể tăng hay giảm thách thức tinh thần. Chi phí (đối với chuyến Trek tự tổ chức): bao gồm chi phí thuê người khuân vác và/ hoặc hướng dẫn viên tại điểm, cũng như thức ăn và lệ phí đường đi. Nếu tại điểm có sẵn lều bạt hay phương thức ngủ đêm nào đó, chi phí sẽ bao gồm cả loại trang trải này. 8 Chi phí (đối với đoàn Trek theo nhóm mua tour): ở mức thấp nhất, một chuyến Trek kiểu này (do một nhà điều hành du lịch địa phương ở mức thấp nhất thức hiện) tối thiểu bao gồm các chi phí khách sạn trước và sau chuyến Trek, chi phí vận chuyển từ các chặng đón khách tới điểm đến, cũng như các tour phụ.
Hướng dẫn viên có thể sẽ không nói được tiếng Anh nhiều lắm. Còn chi phí ở mức cao nhất thì sẽ do các nhà tổ chức nước ngoài thực hiện, bao gồm cả khách sạn, vận chuyển toàn bộ, tour phụ và hướng dẫn viên tốt nhất. Khoảng thời gian chính vụ: khoảng thời gian tốt nhất trong năm để thực hiện chuyến Trek có tính đến việc dự đoán thời tiết. Chặng đón khách: nơi mà nhà tổ chức thông thường đón khách để bắt đầu tham gia một tour Trek.
Còn đối với những người đi Trek tự tổ chức, thì đó là những thành phố, đô thị lớn gần nhất so với điểm đến mà họ có thể tìm thuê được nhà tổ chức địa phương cũng như hướng dẫn viên.