chương I của Pháp lệnh Du lịch Việt Nam (ban hành năm 1999) “Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi đến”. Khách du lịch bao gồm: “khách du lịch nội địa và khách du lịch quốc tế”, “khách du lịch nội địa là công dân Việt Nam và người nước ngoài cư trú tại Việt Nam, đi du lịch trong lãnh thổ Việt Nam”, “khách du lịch quốc tế là người nước ngoài vào Việt Nam du lịch và công dân Việt Nam, người nước ngoài cư trú tại Việt Nam ra nước ngoài du lịch” Các nhà cung ứng du lịch bao gồm các doanh nghiệp, tổ chức cung cấp dịch vụ cho du khách. Thường được tổ chức theo mục tiêu tài chính hay theo quá trình. Cơ sở vật chất- kỹ thuật du lịch: trước hết là toàn bộ cơ sở hạ tầng xã hội bảo đảm các điều kiện phát triển cho du lịch; tiếp đến, là phương tiện vật chất kỹ thuật do các tổ chức du lịch tạo ra để khai thác các tiềm năng du lịch, tạo ra các sản phẩm dịch vụ và hàng hóa cung cấp thỏa mãn nhu cầu của du khách.
Các yếu tố đặc trưng trong hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành du lịch là: hệ thống khách sạn, nhà hàng, khu vui chơi giải trí, phương tiện vận chuyển, các công trình kiến trúc bổ trợ. Đó là những yếu tố chính, trực tiếp để tạo ra các dịch vụ du lịch. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Vai trò của du lịch đối với sự phát triển kinh tế xã hội Ngành du lịch có tác động tích cực đến nền kinh tế của đất nước và của một vùng, thông qua việc tiêu dùng của khách du lịch.
Trong quá trình hoạt động du lịch đòi hỏi phải có số lượng vật tư hàng hoá để phục vụ du khách. Ngoài ra, việc khách du lịch đem tiền kiếm được từ nơi khác đến chi tiêu ở vùng du lịch, làm tăng nguồn thu của vùng và của đất nước họ đến du lịch, góp phần làm cho kinh tế của vùng du lịch và của đất nước đó phát triển. Ngành du lịch phát triển còn là động lực thúc đẩy quá trình sản xuất kinh doanh của nhiều ngành khác trong nền kinh tế quốc dân như: ngành nông nghiệp, ngành sản xuất vật liệu xây dựng, ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, ngành tiểu thủ công nghiệp….Do nhu cầu của khách du lịch là rất đa dạng và phong phú cho nên ngành du lịch tạo điều kiện cho các ngành này đa dạng hoá sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ ngay tại chỗ giúp quá trình lưu thông được nhanh hơn, tăng vòng quay của vốn, từ đó sử dụng vốn có hiệu quả hơn. Ngành du lịch phát triển còn thúc đẩy sự phát triển của các ngành giao thông vận tải, bưu điện, ngân hàng, xây dựng……thông qua hai con đường: khách du lịch trực tiếp sử dụng các dịch vụ của các ngành này như dịch vụ vận chuyển, dịch vụ bưu điện, dịch vụ đổi tiền.
Còn các cơ sở kinh doanh du lịch cũng tiêu thụ một phần lớn các sản phẩm của các ngành này như các công trình xây dựng, dịch vụ bưu điện…. Hoạt động của ngành du lịch còn góp phần làm tăng thu nhập quốc dân. Thông qua việc sản xuất chế biến các đồ ăn, thức uống phục vụ du khách và bán các mặt hàng lưu niệm…. mà hoạt động du lịch góp phần tạo ra thu nhập quốc dân, làm tăng thu nhập quốc dân.
Hoạt động du lịch quốc tế là nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho đất nước: Ngoại tệ thu được từ du lịch quốc tế làm sống động cán cân thanh toán của đất nước du lịch và thường được sử dụng để mua sắm máy móc, thiết bị cần thiết cho quá trình tái sản xuất xã hội. Do vậy, du lịch quốc tế góp phần xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho đất nước. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 13 Cũng như ngoại thương, du lịch quốc tế tạo điều kiện cho đất nước phát triển du lịch tiết kiệm lao động xã hội khi xuất nhập khẩu một số hàng. Nhưng xuất khẩu theo đường du lịch có lợi hơn nhiều so với xuất khẩu ngoại thương.
Trước hết, một phần rất lớn đối tượng mua bán trong du lịch quốc tế là các dịch vụ (lưu trú bổ sung, trung gian, vv…). Do vậy “xuất khẩu” bằng du lịch là xuất đa số dịch vụ, đó là điều mà ngoại thương không thực hiện được. Ngoài ra đối tượng xuất khẩu của du lịch quốc tế còn là hàng ăn uống, hoa quả, rau xanh, hàng lưu niệm vv… là những mặt hàng khó xuất khẩu theo đường ngoại thương, mà nếu muốn xuất khẩu chúng phải đầu tư nhiều chi phí cho việc đóng gói, bảo quản và vận chuyển mà giá trị lại rất thấp. Việc xuất khẩu bằng du lịch quốc tế luôn đảm bảo thực hiện doanh thu cao hơn nếu cùng những hàng hoá đó đem xuất khẩu theo đường ngoại thương.
Hàng hoá trong du lịch được xuất với giá bán lẻ, luôn đảm bảo cao hơn, gần nhất, theo đường ngoại thương là giá bán buôn. Trong nhiều trường hợp qua giá hàng trong du lịch quốc tế còn đảm bảo thu được “địa tô du lịch”. Điều đó thể hiện ở giá của những cơ sở du lịch nằm ở trung tâm du lịch. Ví dụ: giá của các khách sạn trung tâm thành phố, các khách sạn gần biển, quay ra biển vv… luôn cao hơn giá các khách sạn xa trung tâm, xa biển và không nhìn được biển.
Đó là chưa kể đến những trường hợp ở ngoại thương do yêu cầu ngoại tệ, phải xuất khẩu hàng với giá thấp hơn giá thành sản xuất ra chúng và do vậy số lỗ càng tăng khi hàng xuất đi càng nhiều. Ngoài ra, xuất khẩu bằng du lịch quốc tế không tốn chi phí vận chuyển quốc tế, tốn ít chi phí đóng gói và bảo quản như xuất khẩu ngoại thương vì vận chuyển trong phạm vi đất nước. Do vậy, xuất khẩu bằng du lịch quốc tế tiết kiệm phương tiện vận chuyển, tiết kiệm chi phí vận hành, và sử dụng các phương tiện ấy. Bên cạnh đó, xuất khẩu bằng du lịch quốc tế không tốn chi phí bảo hiểm và tránh được nhiều rủi ro trên đường vận chuyển.
Một lợi thế nữa của du lịch quốc tế là xuất khẩu theo đường này không tốn chi phí trả Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 14 thuế xuất nhập khẩu. Trong ngoại thương có nhiều mặt hàng khi xuất khẩu sang nước khác phải trả thuế xuất nhập khẩu vào nước đó, và do vậy mất thêm nhiều chi phí. Du lịch phát triển còn kích thích đầu tư: Do du lịch là ngành được tạo nên bởi rất nhiều các doanh nghiệp nhỏ và nhiều loại hình dịch vụ khác nhau nên sự đầu tư của nhà nước vào cơ sở hạ tầng (đường sá, công viên….) và đôi khi kiến trúc thượng tầng (nghệ thuật, lễ hội, văn hoá dân gian ….) nhằm tạo điều kiện cho du lịch phát triển sẽ kích thích đầu tư rộng rãi của các tầng lớp nhân dân, của các doanh nghiệp nhỏ và cả đầu tư nước ngoài. Sự phát triển du lịch sẽ tạo cơ hội việc làm mới cho người lao động.
Trong thời đại hiện nay các ngành sản xuất truyền thống một mặt do tốc độ tăng trưởng chậm, mặt khác do việc hiện đại hoá trong các ngành này sẽ làm giảm nhu cầu sử dụng lao động. Trong khi đó ngành du lịch phát triển nhanh chóng và do đặc thù của ngành du lịch là ngành dịch vụ nên có hệ số sử dụng lao động cao, do đó du lịch là ngành tạo ra nhiều việc làm cho xã hội. Ngoài ra, sự phát triển của ngành du lịch còn kích thích các ngành khác phát triển, do đó còn tạo nhiều việc làm cho các ngành, các lĩnh vực khác. Sự phát triển của du lịch còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội của các địa phương.
Thông thường tài nguyên du lịch thiên nhiên thường có nhiều ở những vùng núi xa xôi, vùng ven biển hay nhiều vùng hẻo lánh khác. Việc khai thác đưa những tài nguyên này vào sử dụng đòi hỏi phải đầu tư về mọi mặt: Giao thông, bưu điện, kinh tế, văn hoá, xã hội vv… Do vậy việc phát triển du lịch làm thay đổi bộ mặt kinh tế - xã hội ở những vùng đó. Mặt khác do khách du lịch đem tiền kiếm được từ nơi khác đến các vùng đó sẽ tạo điều kiện cho kinh tế ở vùng đó phát triển. Sự phát triển của du lịch quốc tế còn có ý nghĩa quan trọng đến việc mở rộng và củng cố các mối quan hệ kinh tế quốc tế theo các hướng: Ký kết hợp đồng trao đổi khách giữa các nước, các tổ chức và các hãng du lịch, tham gia Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 15 vào các tổ chức quốc tế về du lịch.
Du lịch nội địa phát triển tốt sẽ củng cố sức khoẻ cho nhân dân lao động và do vậy góp phần làm tăng năng xuất lao động xã hội. Ngoài ra, du lịch nội địa giúp cho việc sử dụng cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch quốc tế được hợp lý hơn. Vào trước và sau thời vụ du lịch, khi khách quốc tế vắng có thể sử dụng cơ sở vật chất kỹ thuật ấy vào phục vụ khách du lịch nội địa. Ngoài các vai trò to lớn về kinh tế, du lịch còn có có vai trò về xã hội quan trọng đó là: Thông qua du lịch, con người được thay đổi môi trường, có ấn tượng và cảm xúc mới, thoả mãn được trí tò mò, đồng thời mở mang kiến thức, đáp ứng lòng ham hiểu biết, do đó góp phần hình thành phương hướng đúng đắn trong mơ ước sáng tạo, trong kế hoạch cho tương lai của con người - khách du lịch.
Trong thời gian đi du lịch, khách thường sử dụng các dịch vụ, hàng hoá và thường tiếp xúc với dân địa phương. Thông qua các cuộc giao tiếp đó, văn hoá của cả khách du lịch và của người bản xứ được trau dồi và nâng cao. Du lịch tạo khả năng cho con người mở mang hiểu biết lẫn nhau; mở mang hiểu biết về lịch sử, văn hoá, phong tục tập quán, đạo đức, chế độ xã hội, kinh tế vv…Du lịch còn làm giàu và phong phú thêm khả năng thẩm mỹ của con người khi họ được tham quan các kho tàng mỹ thuật của một đất nước. Phát triển du lịch, các xu hướng phát triển du lịch 1.