Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quát nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Bước sang thế kỉ XXI, với nền văn minh trí tuệ, sự phát triển nhanh chóng vượt bậc của khoa học công nghệ, khái niệm “vốn con người” và “nguồn lực con người” của nhà kinh tế học người Mỹ - Theodor Schoults trở nên có giá trị đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Chất lượng đội ngũ giáo viên có ý nghĩa quyết định trong sự phát triển đất nước, vấn đề phát triển đội ngũ là then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Trên thế giới đã có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên và các vấn đề liên quan đến các lĩnh vực nghiên cứu của đề tài. Các nhà giáo dục Châu Âu đã đưa ra kỹ năng, phương pháp sư phạm dạy học, nâng cao năng lực tự nghiên cứu của giáo giúp cho học sinh phát huy tối đa trí tuệ sáng tạo; “Có tư duy phản ánh trước mỗi vấn đề và có năng lực tự phê bình, nét rất đặc trưng của nghề dạy học; Biết cảm thông và cam kết tôn trọng phẩm giá của người khác; Có năng lực quản lý, kể cả trách nhiệm quản lý trong và ngoài lớp học” [46]. Một số quốc gia trên thế giới như: Úc, Hoa Kỳ, Anh… luôn xem giáo viên là điều kiện lấy học sinh làm trung tâm của sự nghiệp giáo dục và phát triển giáo dục. Tại Singapore mọi hoạt động đào tạo và phát triển giáo viên hiện nay đều hướng tới chiến lược “Đào tạo giáo viên cho thế kỉ 21.
Điểm nổi bật của giáo viên xuất phát từ nhu cầu nâng cao tay nghề, phát triển nghề nghiệp của giáo viên và gắn với hoạt động thực tiễn của giáo viên. 6 Về đào tạo giáo viên được nhiều tác giả nghiên cứu. Michel Develay (1994) quan niệm: “Ðào tạo giáo viên mà không chỉ làm cho họ có trình độ cao về năng lực tương ứng không chỉ với các sự kiện, khái niệm, định luật, lý thuyết hệ biến hóa của môn học đó, mà còn cả với khoa học luận của chúng là không thể được” [66, tr. Nhà Giáo dục học Giselle O.Martin Kniep (2016) chỉ ra: “Tám đổi mới để trở thành người giáo viên giỏi”, đây là cách thực hiện đổi mới phương pháp dạy học.
Theo ông, việc vận dụng những thủ thuật và đổi mới phương pháp dạy học trong từng lớp cụ thể là một quá trình học tập sáng tạo không ngừng của người giáo viên [24, tr. Theo các nhà lý luận về giáo dục thì yếu tố giáo viên là vấn đề then chốt cơ bản trong phát triển giáo dục. Nếu giáo viên giỏi về kiến thức thì có khả năng giảng dạy cho nhiều đối tượng học sinh khác nhau thấu hiểu những vấn đề cơ bản của tri thức và đặc biệt lĩnh hội những tri thức đó một cách linh hoạt, hơn thế nữa giáo viên dạy giỏi là giáo viên có phương pháp giảng dạy logic, hệ thống, khái quát vấn đề một cách khoa học. Ở Nhật Bản họ đưa ra phương pháp giáo dục rất khoa học.
theo các nhà giáo dục Nhật bản thì việc bồi dưỡng và đào tạo giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là yếu tố cơ bản, nền tảng đầu tiên, là nhiệm vụ bắt buộc đối với những người làm công tác giáo dục. Thái Lan, từ 1998 đến nay, việc giáo dục, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho giáo viên được tiến hành một cách đồng bộ ở trung tâm học tập cộng đồng. Việc huấn luyện kỹ năng, năng lực, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên là yếu tố quan trọng cơ bản của giáo dục hiện đại. Ở Pakistan, chính phủ xây dựng chương trình bồi dưỡng về sư phạm do được quy định thời gian 3 tháng.
Nội dung bồi dưỡng tập trung vào phương pháp nghiên cứu, đánh giá chất lượng học sinh. Đối với giáo viên mới vào nghề chưa quá 3 năm thì bồi dưỡng kỹ năng sư phạm, trình độ chuyên môn. 7 Triều Tiên là một quốc gia có nền giáo dục tương đối khép kín, chính sách giáo dục của chính phủ đưa ra luôn căn cứ vào tình hình thực tiễn của đất nước. Vấn đề đào tạo lại đội ngũ giáo viên phải phù hợp với nhiệm vụ chính trị.
Trong lĩnh vực nghiên cứu, đội ngũ giáo viên phải tham gia nghiên cứu và học tập đầy đủ các chương trình liên quan đến chuyên môn, nghiệp vụ theo quy định của nhà nước. Nhà nước Triều Tiên ban hành hai chương trình giáo dục cơ bản: Thứ nhất, Chương trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên mới Thứ hai, Chương trình đưa giáo viên đi tập huấn ở nước ngoài. Những quốc gia mà chính phủ Triều tiên lựa chọn cũng là những quốc gia thân thiện. Giáo dục ở Mỹ: Vào những năm 80 của thế kỷ XX, Chính phủ Mỹ đã quan tâm sâu sắc đến vấn đề giáo dục, đặc biệt đối với giáo viên.
Theo Báo cáo năm 1987 của Tổ hợp Carregie “Chương trình Quốc gia chuẩn bị giáo viên cho thế kỷ 21” đã chỉ ra nhiệm vụ nâng cao chuẩn dạy học. Đối với chuẩn dạy học căn cứ vào thành tích học tập của học sinh để đánh giá chất lượng giáo dục trên toàn quốc. Năm 1995 họ cấp bằng cho giáo viên về nghiệp vụ sư phạm. Mục đích là tạo cho giáo viên không tính bằng cấp ban đầu và nơi họ đăng ký hành nghề, các bằng cấp của giáo viên được kiểm tra, được công nhận là “đạt” sau khi họ có tối thiểu 3 năm giảng dạy trực tiếp trên các giảng đường.
Việc đánh giá giáo viên được đánh giá đạt chuẩn quy định, mở ra cơ hội để giáo viên nhận vị trí việc làm ở các cương vị lãnh đạo. Vấn đề này có tác dụng khuyến khích các GV khác có động lực phấn đấu. Nền giáo dục ở Vương Quốc Anh: Từ cuối những năm 80 của thế kỷ trước, đã quan tâm đến việc đạt chuẩn trong lĩnh vực dạy học. Ngày này, chính phủ chấp nhận, khuyến khích những giáo viên có thâm niên nghề nghệp, có khả năng nghiên cứu khoa học vào dạy ở những trường thuộc hệ thống quốc lập.
Họ đã thành lập ra cục kiểm định quốc gia công nhận những bằng cấp, những bằng cấp này đánh giá là bước khởi đầu của đào tạo theo 8 chuẩn quốc gia và các cơ sở để đánh giá đào tạo giáo viên. Ngoài các quốc gia kể trên con một số quốc gia nữa họ đưa ra những tiêu chí mới để đánh giá giáo viên đạt chuẩn theo yêu cầu đổi mới giáo dục của thời đại, đặc biệt đối với giáo viên tiểu học, họ thẩm định tương đối kỹ. Bời vì, đây là bậc đầu tiên của giáo dục con người. Tóm lại, từ vấn đề nghiên cứu của các học giả và các nền giáo dục trên thế giới, tác giả đã kế thừa để triển khai một số vấn đề lý luận cho luận văn thạc sĩ của mình.
Các nghiên cứu trong nước Trải qua các thời kỳ phát triển của đất nước với điều kiện toàn cầu hóa, quốc tế hóa đang phát triển mạnh mẽ, sự nghiệp giáo dục luôn được đặt lên hàng đầu, nhằm tạo mọi điều kiện thuận lợi để mọi người được học tập và học suốt đời. Vai trò của nhà trường ngày càng trở nên quan trọng vì nhân tố quyết định chất lượng nhà trường chính là giáo viên, người được xã hội giao phó trọng trách đào tạo thế hệ trẻ, trở thành người chủ tương lai của đất nước. Vì vậy, việc phát triển đội ngũ giáo viên cũng là mối quan tâm của các cấp lãnh đạo, nhiều nhà khoa học và là đề tài nghiên cứu của nhiều tác giả. Chỉ thị số 40-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng nêu rõ: "Mục tiêu là xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục được chuẩn hóa, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay nghề nhà giáo, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" [3, tr.
Nguyễn Lộc (2010) với đề tài: “Những vấn đề lý luận cơ bản về phát triển nguồn nhân lực” theo đó, phát triển nguồn nhân lực được xem xét dưới góc độ như đặc trưng của phát triển nguồn nhân lực, xác định chỉ số phát triển nguồn nhân lực và cơ cấu nguồn nhân lực. Tác giả Nguyễn Thị Thu Thơm (2020), Quản lý bồi dưỡng NLDH cho 9 GV tiểu học khu vực miền núi phía Bắc theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông, Luận án Tiến sĩ, Trường ĐHSP - Đại học Thái Nguyên. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên tiểu học khu vực miền núi phía Bắc theo định hướng đổi mới GDPT, đề xuất biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên tiểu học theo định hướng đổi mới GDPT. Luận văn thạc sĩ năm 2008 của Trần Văn Cù, Trường Đại học Thái Nguyên: “Một số giải pháp phát triển đội ngũ GV các trường tiểu học huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa” làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý trường tiểu học, vị trí của trường tiểu học trong nền giáo dục quốc dân, cũng như chức năng, nhiệm vụ của trường tiểu học, yêu cầu về phẩm chất, năng lực của người GV trường tiểu học; làm căn cứ cho việc xây dựng giải pháp phát triển đội ngũ GV trường tiểu học.
Từ đó đánh giá thực trạng của GV trong các trường tiểu học tại huyện Đông Sơn và đưa ra giải pháp thích hợp. Luận văn thạc sĩ năm 2012 của Phan Văn Thiết, Trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội: về đề tài “Một số giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng đội ngũ GV trong các trường tiểu học ở huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An” tập trung nghiên cứu về cơ sở lý luận về quản lý, nguồn GV, yêu cầu và phẩm chất của người quản lý, qua đó để phản ánh, đánh giá được thực trạng chất lượng của đội ngũ GV trong các trường tiểu học ở huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An. Luận văn tác giả đã đưa ra các giải pháp để nâng cao chất lượng đội ngũ GV rất hiệu quả. Từ các nghiên cứu trên tác giả nhận thấy phát triển đội ngũ giáo viên là vấn đề tất yếu đối với xây dựng nguồn nhân lực trong giáo dục và đào tạo hiện nay.