Chương 1. Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ CBQL trường THPT. Thực trạng phát triển đội ngũ CBQL các trường THPT ở huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang. Biện pháp phát triển đội ngũ CBQL các trường THPT ở huyện Gò Quao tỉnh Kiên Giang.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ngoài nước Có rất nhiều công trình nghiên cứu về khoa học quản lý đã coi yếu tố quan trọng nhất để đạt được mục tiêu quản lý là chủ thể quản lý và cũng từ đó nêu lên cách thức phát triển đội ngũ CBQL. Cụ thể, có một số nhà khoa học như: Harold Koont, Cyrii Odonell, Heinz Weihrich với cuốn “Những vấn đề cốt yếu của quản lý” được xuất bản năm 1992 đã chỉ ra rằng hơn 90% sự thất bại trong các hoạt động là do thiếu năng lực và kinh nghiệm trong quản lý [24].Taylor đã đưa ra bốn nguyên tắc quản lý như: nguyên tắc 1: xác định các phương pháp hoàn thành mỗi loại công việc; nguyên tắc 2: tuyển chọn và huấn luyện công nhân một cách khoa học; nguyên tắc 3: tiến hành những hợp tác cần thiết của người quản lý với người bị quản lý; nguyên tắc 4: xác định rõ bổn phận của người quản lý là thiết lập kế hoạch, còn bổn phận của công nhân là thực thi kế hoạch của người quản lý [18].
Công trình nghiên cứu của tác giả William (Giáo sư trường Đại học California, Mỹ). Ông đã khẳng định, yếu tố quan trọng của văn hóa trong quản lý và nêu ra 7 yếu tố có ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý được mô tả trong sơ đồ 7S: Strategy (chiến lược), Skills (kỹ năng), Style (cách thức), System (hệ thống), Structure (cơ cấu), Shared value (các giá trị chung) và đặc biệt là Staff (đội ngũ). Thông qua mô hình và phân tích đặc điểm của 7 yếu tố trên, chúng ta sẽ thấy giá trị của chất lượng đội ngũ người quản lý. Bên cạnh đó, còn có nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu về phát triển nhân lực.
Ví dụ: Nhà xã hội học người Mỹ Leonard Nadler cho rằng: Phát triển nguồn nhân 8 lực (Developing Human Resource) gồm có 3 nhiệm vụ chính là: giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, sử dụng nguồn nhân lực và tạo môi trường thuận lợi cho nguồn nhân lực phát triển [32]. Trong cuốn sách “Developing Human Resource” do Hiệp hội đào tạo và phát triển Hoa Kỳ ấn hành vào năm 1980, Leonard Nadler đã chỉ ra các khái niệm và các lập luận khoa học về các nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực. Lý thuyết phát triển nguồn nhân lực này đã được vận dụng hiệu quả trong nhiều lĩnh vực quản lý nhân lực trong xã hội. Một trong những công trình đã vận dụng thành công kết quả nghiên cứu của Leonard Nadler là tác phẩm “Quản lý nguồn nhân lực trong khu vực nhà nước” của một tác giả người Pháp là Christian Batal [14].
Trong cuốn sách này, C. Batal đã dựa trên lý thuyết phát triển nguồn nhân lực để đi đến các hoạt động cụ thể của các cơ quan quản lý nhà nước nhằm phát triển nguồn nhân lực trong các cơ quan và tổ chức đáp ứng các yêu cầu công vụ. Ngoài ra còn có những công trình nghiên cứu, xét ở góc độ lý luận giáo dục học của tác giả đã đề cập tới lực lượng giáo dục; trong đó nêu rõ vai trò, vị trí, chức năng của CBQL trường học, tiêu biểu là công trình của các nhà khoa học nổi tiếng như: Ilina T.A với tác phẩm Giáo dục học (tại tập 3: Những cơ sở của công tác giáo dục [24]; Savin N.V với tác phẩm Giáo dục học (ở Chương 22, tập 2: Những vấn đề cơ bản của quản lý nhà trường) [39] đã phân tích rõ mối quan hệ giữa phát triển xã hội và phát triển giáo dục; giữa phát triển giáo dục và phát triển nhân lực giáo dục; trong đó, đặc biệt quan trọng là quan điểm phát triển đội ngũ nhân lực CBQL giáo dục có ảnh hưởng trực tiếp đối với mục tiêu nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục,. Mục tiêu của các nghiên cứu đã nêu là tìm cách nâng cao chất lượng lãnh đạo và quản lý của CBQL nói chung và CBQL trường học nói riêng nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trường học, đảm bảo cho nhà trường thực thi tốt sứ mạng đào tạo nhân lực phục vụ phát triển KT-XH.
Các nghiên cứu trong nước Chủ tịch Hồ Chí Minh khi nói về huấn luyện cán bộ đã chỉ ra rằng: phẩm chất và năng lực của cán bộ được hình thành trên cơ sở mối quan hệ biện chứng của các thành tố mục đích, chương trình và nội dung, phương pháp và hình thức, phương tiện và điều kiện, lực lượng huấn luyện. Người đã chỉ giáo, khi huấn luyện, phải xác định đúng và phối hợp tốt các yếu tố: huấn luyện nhằm đạt được những gì (mục tiêu), huấn luyện gì (nội dung), ai huấn luyện (chủ thể quản lý); huấn luyện ai (đối tượng quản lý); huấn luyện như thế nào (phương pháp), trong điều kiện nào (phương tiện); kiểm tra và đánh giá kết quả huấn luyện (kiểm tra, đánh giá). Ở bất kỳ thời đại nào, “quản lý” luôn giữ vị trí vô cùng quan trọng đối với việc vận hành và phát triển xã hội. Ở lĩnh vực GD&ĐT, quản lý là nhân tố giữ vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục.
Trong đó, các biện pháp xây dựng, phát triển đội ngũ quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục luôn là vấn đề được nhiều người quan tâm. Các quan điểm chỉ đạo có ý nghĩa chiến lược về đổi mới QLGD và phát triển nguồn nhân lực giáo dục, trong đó có đội ngũ CBQL giáo dục, được thể hiện tại các văn kiện lãnh đạo của Đảng và các chính sách quản lý của nhà nước như: Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VIII) đã quyết định “Đổi mới công tác quản lý giáo dục” và “Đổi mới cơ chế quản lý, bồi dưỡng cán bộ, sắp xếp, chấn chỉnh và nâng cao nǎng lực của bộ máy quản lý giáo dục - đào tạo” [1]; Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 chỉ rõ các giải pháp, trong đó coi “đổi mới quản lý giáo dục là giải pháp đột phá” và “phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là giải pháp then chốt [12]. Đặc biệt, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã đưa ra các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đổi mới giáo dục và đào tạo, trong đó có giáo 10 dục phổ thông. Một trong các giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo có trong Nghị quyết này là “Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” [3].
Trên cơ sở những luận điểm đó đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về sự phát triển nguồn nhân lực trong QLGD như: Cuốn “Phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học Việt Nam” [16] và cuốn “Phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [16] đều nêu lên yêu cầu nguồn nhân lực cho phát triển KT-XH và cách thức phát triển nguồn nhân lực đó. Đặc biệt là các cuốn “Đào tạo và sử dụng nhân lực trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” của tác giả Phan Văn Kha [26] đã chỉ ra những điều cốt yếu nhất trong quản lý đào tạo, phát triển và sử dụng nhân lực trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam; cuốn “Quản lý và lãnh đạo nhà trường” (Trần Kiểm - Bùi Minh Hiền) [31]; cuốn “Khoa học quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (Trần Kiểm) [29] đã nêu lên các vấn đề về lý luận và thực tiễn trong công tác lãnh đạo và quản lý trong nhà trường. Các tri thức khoa học của các công trình trên làm cơ sở cho việc quản lý phát triển đội ngũ CBQL giáo dục nói chung và CBQL trường THPT nói riêng. Bên cạnh đó, còn có các đề tài khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ của Bộ GD&ĐT “Các giải pháp triển khai đào tạo cán bộ quản lý giáo dục theo nhu cầu xã hội”, mã số B2007 do Nguyễn Phúc Châu làm chủ nhiệm đề tài [10] đã xác định rõ lý luận về triển khai, thực trạng và giải pháp triển khai đào tạo CBQL giáo dục theo nhu cầu xã hội; “Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Ngọc Quang [36]; và cuốn “Quản lý giáo dục và quản lý trường học”của tác giả Hồ Văn Liên [33] đã làm rõ hơn những lý luận và giải pháp phát triển hoạt động QLGD và quản lý nhà trường.
11 Trong những năm gần đây có rất nhiều luận án tiến sĩ nghiên cứu các vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên và CBQL các trường học của các ngành học hoặc bậc học ở các vùng miền hoặc địa phương trong cả nước, tiêu biểu một số công trình nghiên cứu điển hình như: Luận án tiến sĩ của Phạm Minh Giản với đề tài “Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên THPT các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa” [20]; Luận án tiến sĩ của Nguyễn Huy Hoàng (2011) với đề tài “Phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT các tỉnh vùng Tây Bắc theo hướng chuẩn hóa” [25]. Bên cạnh đó còn có các đề tài thạc sĩ tập trung nghiên cứu sự phát triển của đội ngũ CBQL như “Phát triển đội ngũ CBQL các trường THPT tỉnh Hậu Giang” của tác giả Nguyễn Tuyết Dung, năm 2018, đề tài đã đưa ra các biện pháp quản lý đội ngũ CBQL ở THPT [17]. Các tác giả đã tập trung nghiên cứu về cơ sở lý luận; tìm hiểu và đánh giá thực trạng về đội ngũ CBQL trường THPT; đề ra các giải pháp, biện pháp phát triển đội ngũ CBQL trường THPT phù hợp với tình hình thực tiễn của từng địa phương. Tuy nhiên trên địa bàn huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về biện pháp phát triển đội ngũ CBQL các trường THPT trong giai đoạn hiện nay.
Việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ CBQL các trường THPT huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang có ý nghĩa to lớn về mặt lý luận và thực tiễn trong việc đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục PT của địa phương trong giai đoạn hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1. Cán bộ quản lý và đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông 1.