Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ phi tín dụng của ngân hàng thương mại − Chương 2: Thực trạng phát triển dịch vụ phi tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội − Chương 3: Giải pháp phát triển dịch vụ phi tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về dịch vụ phi tín dụng của ngân hàng thương mại Khái niệm dịch vụ phi tín dụng Có nhiều cách thức phân loại dịch vụ của ngân hàng, theo tính chất dịch vụ thì DVNH được phân thành hai loại: Dịch vụ tín dụng ngân hàng và dịch vụ phi tín dụng ngân hàng. Dịch vụ phi tín dụng là bất cứ dịch vụ hoặc sản phẩm nào cung cấp bởi ngân hàng hoặc các tổ chức tài chính mà không phải là những dịch vụ tín dụng.
Dịch vụ phi tín dụng là dịch vụ được ngân hàng cung cấp tới khách hàng đáp ứng nhu cầu về tài chính, tiền tệ của khách hàng nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đem lại cho ngân hàng một khoản thu nhập nhất định, không bao gồm dịch vụ tín dụng. Thực tế cho thấy hoạt động tín dụng và cho vay không phải là một hoạt động nhưng rất nhiều nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Theo đó, hoạt động tín dụng phải là một khái niệm rộng hơn nhiều, hay nói cách khác cho vay chỉ một hình thức của tín dụng ngân hàng hay một bộ phận của tín dụng ngân hàng. Chính vì lẽ đó, nội dung tín dụng là rộng hơn nội dung cho vay, tuy nhiên trong hoạt động tín dụng, thì cho vay là hoạt động quan trọng nhất và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu doanh thu tại các ngân hàng.
Vì vậy, thuật ngữ tín dụng được hiểu theo nghĩa rộng khái quát nêu trên hoặc theo nghĩa hẹp là cho vay. Phan Thị Linh và Lê Quốc Hội (2013) cho rằng đây là nhóm dịch vụ liên quan đến việc thu phí do các NHTM thực hiện, thông qua việc cung cấp DVNH cho các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân với mục đích thu được lợi nhuận, điển hình cho dịch vụ này là dịch vụ thanh toán, dịch vụ bảo lãnh, dịch vụ ngân hàng điện tử, dịch vụ kinh doanh ngoại tệ, vàng bạc đá quý… Đinh Thanh Nam (2021) Dịch vụ phi tín dụng (DVPTD) là các dịch vụ tài chính, tiền tệ được ngân hàng cung cấp, đáp ứng nhu cầu của khách hàng nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đem lại cho ngân hàng một khoản thu nhập, không bao gồm dịch vụ 11 tín dụng. Các loại hình DVPTD gồm: Dịch vụ tiền gửi, tài khoản thanh toán và ngân quỹ; Dịch vụ thẻ; Dịch vụ ngân hàng điện tử; Dịch vụ kinh doanh ngoại hối; Dịch vụ bảo lãnh (thu phí); Dịch vụ ủy thác; Dịch vụ tư vấn; Dịch vụ ngân hàng giám sát; Dịch vụ môi giới tiền tệ và các DVPTD khác. Đối với dịch vụ truyền thống của NHTM thì dịch vụ phi tín dụng liên quan hoạt động thanh toán là hoạt động điển hình ở các Ngân hàng, cụ thể là thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không bằng tiền mặt là hai hình thức phổ biến nhất.
Đây cũng là cơ sở để NHTM huy động vốn thông qua hình thức huy động nguồn gửi tiền vào NH với tính tiện ích ngày càng cao. Các dịch vụ phi tín dụng khác của NHTM đều hướng tới mục tiêu là ngày càng nâng cao tính tiện ích của dịch vụ và sử dụng hiệu quả thu nhập của các khách hàng thông qua dịch vụ phi tín dụng. Dịch vụ phi tín dụng có thể diễn ra đồng thời với hoạt động của dịch vụ tín dụng (huy động vốn và cung cấp vốn) của NHTM với mục đích đáp ứng nhu cầu tiền gửi và tiền vay của khách hàng như mong muốn. Ngoài ra, một số dịch vụ tín dụng hoạt động độc lập với hoạt động tín dụng như: Thu hồi tiền tiêu thụ sản phẩm cho khách hàng; Thanh toán chi trả các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất; Chuyển tiền lương qua tài khoản; Chuyển tiền nộp thuế cho khách hàng… Các đặc điểm giúp phân biệt dịch vụ phi tín dụng có thể dựa vào các yếu tố như sau: − Về vốn giao dịch của ngân hàng: Khi khách hàng thực hiện giao dịch với các ngân hàng thì ngân hàng không phải sử dụng đến nguồn vốn (hoặc nếu có thì sử dụng không nhiều nguồn vốn) để thực hiện giao dịch đối với khách hàng.
− Về phí giao dịch: Khi khách hàng giao dịch với ngân hàng thì khách hàng phải chi trả một khoản phí khi ngân hàng sẽ thực hiện cung ứng các dịch vụ đối với khách hàng. Như vậy, doanh thu của ngân hàng lúc này được thực hiện dưới dạng thu phí chứ không phải thực hiện dưới dạng thu lãi và trả lãi (lãi suất) như dịch vụ tín dụng. Như vậy, doanh thu thu được từ dịch vụ phi tín dụng cũng khá thấp so với doanh thu từ dịch vụ tín dụng đối với các 12 Ngân hàng thương mại. − Dịch vụ phi tín dụng (DVPTD) là các dịch vụ tài chính, tiền tệ được ngân hàng cung cấp, đáp ứng nhu cầu của khách hàng nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đem lại cho ngân hàng một khoản thu nhập, không bao gồm dịch vụ tín dụng.
Các loại hình DVPTD gồm: Dịch vụ tiền gửi, tài khoản thanh toán và ngân quỹ; Dịch vụ thẻ; Dịch vụ ngân hàng điện tử; Dịch vụ kinh doanh ngoại hối; Dịch vụ bảo lãnh (thu phí); Dịch vụ ủy thác; Dịch vụ tư vấn; Dịch vụ ngân hàng giám sát; Dịch vụ môi giới tiền tệ và các DVPTD khác. Từ những phân tích như trên, chúng ta có thể hiểu dịch vụ phi tín dụng trong ngân hàng thương mại chính là dịch vụ do ngân hàng thương mại cung cấp cho khách hàng để đáp ứng nhu cầu tài chính và tiền tệ và doanh thu ngân hàng thu được chính là từ khoảng phí mà khách hàng bỏ ra để sử dụng dịch vụ phi tín dụng. Trong đó, doanh thu từ dịch vụ phi tín dụng không đáng kể so với doanh thu của dịch vụ tín dụng nhưng dịch vụ này giúp duy trì hoạt động bình thường của ngân hàng. Đặc điểm dịch vụ phi tín dụng Theo Nguyễn Thị Qui (2008), ngoài những đặc điểm chung của dịch vụ ngân hàng (Tính vô hình; Tính không thể tách biệt; Tính không ổn định; Tính không lưu giữ được) thì dịch vụ phi tín dụng cũng có những đặc trưng riêng thể hiện như sau: Ngoài phải đầu tư nguồn vốn ban đầu để trang bị cơ sở hạ tầng công nghệ ngân hàng và đầu tư nguồn nhân lực.
Các Ngân hàng thương mại thông thường không sử dụng đến nguồn vốn hoạt động của mình hoặc không sử dụng nhiều vốn trong quá trình cung cấp dịch vụ phi tín dụng đối với khách hàng. Đây là một đặc trưng cơ bản của dịch vụ phi tín dụng mà các ngân hàng cung cấp. Các dịch vụ phi tín dụng của ngân hàng giúp các ngân hàng mang lại lợi nhuận cao cho các ngân hàng thương mại bởi chi phí giao dịch mà NH bỏ ra thường rất thấp so với mức lệ phí mà khách hàng bỏ ra, mà chủ yếu tận dụng vào cơ sở hạ tầng công nghệ đã được đầu tư trước đó. Đây được coi là một lĩnh vực kinh doanh hiệu quả, thu hút các NHTM hiện đại trên thế giới (Nguyễn Thị Qui, 2008).
13 Dịch vụ phi tín dụng của các ngân hàng thương mại được xếp vào những lĩnh vực kinh doanh tương đối an toàn và hầu như không có rủi trong quá trình cung ứng dịch vụ. Vì thế phát triển dịch vụ phi tín dụng sẽ giúp cho các ngân hàng thương mại hạn chế được những rủi ro như rủi ro lãi suất, đặc biệt là rủi ro của hoạt động tín dụng, cho vay. Các dịch vụ phi tín dụng của của các ngân hàng thương mại có tính hỗ trợ cao và liên kết chặt chẽ với nhau. Các dịch vụ phi tín dụng luôn đòi hỏi đi kèm với nhau, sự tồn tại và phát triển của DV này gắn liền với các dịch vụ khác.
Ngày nay, các loại dịch vụ phi tín dụng rất đa dạng, phong phú và không ngừng phát triển theo xu hướng phát triển của công nghệ ngân hàng. Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều loại hình dịch vụ phi tín dụng. Với mỗi loại hình dịch vụ này, các ngân hàng sẽ đa dạng về phương thức phục vụ và công nghệ để cung cấp cho khách hàng có nhu cầu sử dụng. Có nhiều loại dịch vụ phi tín dụng ra đời và phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ ngân hàng.
Ngày nay, khách hàng không cần đến trực tiếp giao dịch tại các ngân hàng thương mại mà có thể giao dịch ở bất cứ đâu qua nhiều ứng dụng khác nhau như: E- Banking, Home Banking… Vai trò dịch vụ phi tín dụng 1. Đối với xã hội và nền kinh tế Đáp ứng nhu cầu về các dịch vụ ngân hàng đang ngày một tăng cao của nền kinh tế. Trong điều kiện nền kinh tế mở, tự do hoá tài chính và tự do hoá thương mại ngày càng cao, nhu cầu về các dịch vụ tài chính (trong đó dịch vụ ngân hàng chiếm vị trí chủ yếu) ngày càng cao và có thể vượt xa hơn các khả năng cung ứng của các định chế tài chính của Việt Nam. Điều này trở thành một cơ hội quý báu cho các tổ chức tài chính quốc tế thâm nhập và chiếm lĩnh thị trường nội địa, khi các rào cản ngày càng được tháo dỡ theo những cam kết hội nhập.
Thực tế cho thấy nhu cầu về các dịch vụ ngân hàng ngày một tăng nhanh đặc biệt là khu vực thành thị. Yêu cầu hiện đại hóa hoạt động ngân hàng đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển 14 nền kinh tế hiện đại. Việc phát triển các dịch vụ phi tín dụng là cần thiết vì giúp các ngân hàng tăng hiệu quả kinh doanh, giảm thiểu rủi ro trên cơ sở đa dạng hoá lĩnh vực kinh doanh, đa dạng hoá danh mục đầu tư. Vì thế, tiếp cận thị trường dịch vụ ngân hàng hiện đại đang là biện pháp hữu hiệu để thực hiện tái cơ cấu hoạt động ngân hàng, 1.
Đối với ngân hàng Dịch vụ phi tín dụng có khả năng đem lại lợi nhuận cao cho các ngân hàng do chi phí thấp. Hoạt động dịch vụ phi tín dụng mang lại lợi nhuận tương đối cao cho các ngân hàng do chi phí thấp. Ngân hàng trang bị một cơ sở vật chất ban đầu và đội ngũ nhân sự nhưng có thể sử dụng nhiều loại sản phẩm phi tín dụng đan chéo và lâu dài nên chi phí cho một sản phẩm dịch vụ thấp.