CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về dịch vụ phi tín dụng 1. Khái niệm dịch vụ phi tín dụng Theo Tài liệu dự án “Khảo sát và đánh giá dịch vụ phi tín dụng ngân hàng Việt Nam” của tổ chức Deloitte Touche Tohmatsu, dịch vụ phi tín dụng là bất cứ dịch vụ hoặc sản phẩm nào cung cấp bởi ngân hàng hoặc các tổ chức tài chính mà không phải là những dịch vụ tín dụng.
Dịch vụ phi tín dụng là dịch vụ được ngân hàng cung cấp tới KH đáp ứng nhu cầu về tài chính, tiền tệ của KH nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đem lại cho ngân hàng một khoản thu nhập nhất định, không bao gồm dịch vụ tín dụng (trích từ Phạm Anh Thủy, 2013). Theo Phan Thị Linh (2015) định nghĩa, dịch vụ phi tín dụng là dịch vụ được ngân hàng cung cấp tới KH để đáp ứng nhu cầu về tài chính, tiền tệ của KH nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đem lại cho ngân hàng một khoản thu nhập bằng các khoản phí xác định thu được từ KH, không bao gồm dịch vụ tín dụng. Như vậy, có thể định nghĩa, dịch vụ phi tín dụng do NH cung cấp là các dịch vụ dựa trên lệ phí không liên quan đến việc mở rộng tín dụng. Các dịch vụ này bao gồm các dịch vụ ngân hàng điện tử, dịch vụ thanh toán, dịch vụ ngân quỹ, mua bán ngoại tệ, ủy thác.
Các dịch vụ phi tín dụng đem lại nguồn thu nhập bổ sung vào tổng thu nhập cho NH. Đặc điểm của dịch vụ phi tín dụng Sản phẩm dịch vụ NH nói chung và sản phẩm dịch vụ phi tín dụng nói riêng là các loại hình sản phẩm đặc biệt so với các sản phẩm hàng hóa vật chất thông thường. Cũng như các sản phẩm dịch vụ NH khác, sản phẩm dịch vụ phi tín dụng có những đặc điểm sau đây: Thứ nhất, tính vô hình. Đặc điểm đặc biệt nhất của sản phẩm dịch vụ phi tín dụng so với các hàng hóa thông thường khác chính là tính vô hình.
Chính vì đặc tính vô hình của sản phẩm mà sản phẩm dịch vụ phi tín dụng khiến cho KH không nhìn thấy, không thể sờ nắn, không thể nắm giữ được, đặc biệt là khó khăn trong đánh giá chất lượng sản phẩm dịch vụ trước khi mua, trong quá trình mua và sau khi mua. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Thứ hai, tính không thể tách rời. Tính không thể tách rời của dịch vụ phi tín dụng thể hiện ở việc các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng luôn gắn liền với hoạt động cung cấp dịch vụ. Quá trình sản xuất gắn liền với tiêu dùng dịch vụ.
Người tiêu dùng cũng tham gia hoạt động sản xuất cung cấp dịch vụ cho mình. Ngoài ra, tính không thể tách rời của sản phẩm dịch vụ phi tín dụng còn thể hiện ở tính kết hợp các sản phẩm với nhau. Sản phẩm này ra đời để hỗ trợ, bổ sung thêm tính năng cho những sản phẩm khác. Các sản phẩm có thể kết hợp và đi kèm với nhau.
Thứ ba, tính không ổn định và khó xác định. Sản phẩm dịch vụ phi tín dụng rất đa dạng và được cung cấp bởi rất nhiều NH khác nhau, ở những thời gian và địa điểm khác nhau và có cả sự can thiệp của KH trong quá trình tạo ra dịch vụ đã tạo ra tính không ổn định của dịch vụ. Thứ tư, tính không đồng nhất. Các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng rất khác biệt và không thể tiêu chuẩn hóa như các sản phẩn hữu hình khác.
Điều này là do việc cảm nhận, đánh giá chất lượng dịch vụ ở mỗi KH đối với mỗi sản phẩm là khác nhau. Do vậy trong cung cấp dịch vụ thường thực hiện cá nhân hóa, thoát ly khỏi quy chế, điều đó càng làm tăng thêm mức độ không đồng nhất giữa các sản phẩm. Thứ năm, dòng thông tin hai chiều. Đặc điểm dòng thông tin hai chiều của sản phẩm dịch vụ phi tín dụng đó là cả KH và NH phải cung cấp cho nhau những thông tin cần thiết, đầy đủ, chính xác.
Các thông tin trên được dùng làm căn cứ để quyết định các giao dịch và là cơ sở của lòng tin để duy trì mối quan hệ lâu dài giữa KH và NH. Thứ sáu, tính đa dạng phong phú và không ngừng phát triển. Các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng hiện nay vô cùng phong phú và đa dạng. Trong áp lực cạnh tranh gay gắt giữa các NH, bên cạnh các sản phẩm truyền thống, các NH đã không ngừng tìm kiếm, mạnh tay đầu tư đổi mới công nghệ để cho ra đời nhiều sản phẩm dịch vụ hiện đại, khác biệt, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của KH.
Bên cạnh các đặc điểm chung giống như sản phẩm dịch vụ NH thông thường, sản phẩm dịch vụ phi tín dụng còn có các đặc điểm riêng sau: Thứ nhất, ngoài nguồn vốn đầu tư ban đầu để trang bị cơ sở vật chất cần thiết, khi thực hiện dịch vụ phi tín dụng các NH không phải sử dụng nguồn vốn hoặc sử dụng rất ít nguồn vốn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Thứ hai, các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng ra đời và phát triển dựa trên nền tảng ứng dụng CNTT hiện đại nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, đa dạng của KH. Thứ ba, các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng có sự hỗ trợ, liên kết chặt chẽ với nhau, sản phẩm này ra đời dựa trên các sản phẩm khác. Do đó, các NH có thể tăng cường bán chéo sản phẩm.
Thứ tư, việc cung cấp sản phẩm dịch vụ phi tín dụng là hoạt động kinh doanh có tính an toàn cao, ít rủi ro so với dịch vụ tín dụng. Các loại sản phẩm dịch vụ phi tín dụng 1. Dịch vụ huy động tiền gửi Hoạt động nhận tiền gửi là một trong các hoạt động truyền thống chủ yếu trong hoạt động NH, giúp NH huy động được nguồn vốn đáp ứng các nhu cầu kinh doanh đa dạng của mình. Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận.
Dịch vụ thanh toán Dịch vụ thanh toán là một trong các hoạt động thường xuyên và đem lại nguồn thu nhập cao cho các NHTM. Các phương tiện thanh toán phổ biến như: Séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thư tín dụng. Trong đó, các NHTM đóng vai trò trung gian thực hiện thanh toán hàng hóa, dịch vụ thay cho KH thông qua hệ thống thanh toán bù trừ, hệ thống thanh toán điện tử trong nội bộ ngân hàng. Các NHTM cung ứng các dịch vụ thanh toán sau đây cho KH: + Thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước: Phát hành và thanh toán séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thư tín dụng, thẻ NH, dịch vụ thu hộ và chi hộ, thanh toán hóa đơn.
+ Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế: Chuyển tiền đi nước ngoài, chuyển tiền đến từ nước ngoài. Ngày nay, dựa trên nền tảng CNTT hiện đại, các NH ngày càng cung cấp nhiều dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đến cho KH với nhiều tiện ích đa dạng, an toàn hơn và giúp NH tăng cường các nguồn thu từ phí dịch vụ thanh toán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dịch vụ ngân quỹ Dịch vụ ngân quỹ là loại hình dịch vụ phi tín dụng trong đó NH cung cấp cho KH các tiện ích nhằm đáp ứng các giao dịch về tiền mặt và bảo quản các tài sản quý cho KH.
Dịch vụ mang đến nhiều tiện ích cho KH, giúp KH trong việc kiểm đếm tiền, thu chi tiền, đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông… Tại Việt Nam, trước đây, dịch vụ ngân quỹ được đề cập đến trong Luật các TCTD năm 1997, nhưng sau đó đến Luật các TCTD năm 2010 thì không còn được đề cập đến. Tuy nhiên, nghiệp vụ này vẫn được các NHTM quan tâm thực hiện. Dịch vụ NH điện tử Dịch vụ NH điện tử là dịch vụ phi tín dụng có hàm lượng công nghệ cao, ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại. Dịch vụ NH điện tử dùng để mô tả việc cung cấp thông tin hoặc dịch vụ của ngân hàng cho KH thông qua mạng Internet, điện thoại, .(Elizabeth Daniel, 2015) mà KH không cần phải đến giao dịch trực tiếp tại các điểm giao dịch của NH.
Một số dịch vụ NH điện tử phổ biến hiện nay mà các NH tại Việt Nam đang áp dụng: Dịch vụ NH trên Internet (Internet Banking) Zeithaml và cộng sự (2000) cho biết dịch vụ NH trên internet là các dịch vụ được cung cấp thông qua internet. Trong đó, sự tương tác của KH với các nhà cung cấp dịch vụ là thông qua trang web của họ (trích từ Chien-Ta Bruce Ho và Wen- Chuan Lin, 2010). Là các dịch vụ NH và dịch vụ trung gian thanh toán được các đơn vị cung cấp thông qua mạng Internet (Điều 2, Thông tư số 35/2016/TT-NHNN, ngày 29/12/2016). Thông qua mạng Internet, với một tài khoản đã đăng ký trước, KH có thể dễ dàng truy cập vào webiste của các NH vào bất cứ thời điểm và địa điểm nào để thực hiện các giao dịch trực tuyến như: Gửi tiết kiệm, chuyển tiền thanh toán, xem sao kê tài khoản,.
Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và xu hướng không sử dụng tiền mặt đang dần gia tăng tại Việt Nam, các NH hiện nay đã dành không ít nguồn lực phát triển các dịch vụ NH điện tử, đem lại nhiều tiện ích cho KH. Tuy nhiên, đây là loại hình dịch vụ đòi hỏi tính bảo mật và an toàn rất cao. Do đó, hệ thống Internet LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Banking được NHNN xếp hạng là hệ thống công nghệ thông tin quan trọng và phải tuân thủ theo quy định về việc thiết lập hệ thống mạng, truyền thông và an ninh bảo mật đạt yêu cầu tối thiểu theo quy định của NHNN. Home banking Home banking hay còn gọi là dịch vụ NH tại nhà.
Đây là sản phẩm có tính bảo mật cao nhờ hoạt động trên mạng thông tin liên lạc cục bộ giữa NH và KH (mạng Intranet) cho phép KH thực hiện hầu hết các giao dịch chuyển khoản với NH mà không cần đến NH. Ngoài ra dịch vụ này còn cung cấp các thông tin về tỷ giá, lãi suất tiền gửi, phí dịch vụ, các chương trình khuyến mại…(Đỗ Thị Bích Hồng, 2011).