CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ Ngân hàng điện tử 1. Khái niệm Dịch vụ ngân hàng điện tử hay còn gọi là e-Banking được hiểu là các nghiệp vụ, các sản phẩm dịch vụ ngân hàng được phân phối trên các kênh điện tử như Internet, điện thoại, mạng không dây, … Hiểu theo nghĩa trực quan, đó là loại dịch vụ ngân hàng được khách hàng thực hiện nhưng không phải đến quầy giao dịch gặp nhân viên ngân hàng bằng sự kết nối ứng dụng của ngân hàng có đăng ký e-Banking và sử dụng thông qua mạng Internet hoặc kết nối mạng viễn thông. Hiểu theo nghĩa rộng hơn, đây là sự kết hợp giữa một số hoạt động dịch vụ ngân hàng truyền thống với công nghệ thông tin và điện tử viễn thông.
E-banking là một dạng của thương mại điện tử ứng dụng trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. Hiện nay ở nước ta một số người vẫn thường đồng nhất dịch vụ internet banking (i-Banking) với dịch vụ ngân hàng điện tử (e-Banking). Trên thực tế, dịch vụ e-Banking có nội hàm rộng hơn dịch vụ i-Banking rất nhiều. Nếu như dịch vụ i- Banking chỉ đơn thuần là việc cung ứng các dịch vụ ngân hàng thông qua mạng internet thì dịch vụ e-Banking còn bao hàm cả việc cung cấp các dịch vụ thông qua một số các phương tiện khác như: fax, điện thoại, e-mail,….
Như vậy, dịch vụ i- Banking là một phần của dịch vụ e-Banking, và với những tiện ích của internet so với các phương tiện khác là giá giao dịch tương đối rẻ, tốc độ nhanh và có thể truyền được dữ liệu tới khắp mọi nơi trên thế giới một cách nhanh chóng và dễ dàng nhất nên có thể nói dịch vụ i-Banking được coi là linh hồn của dịch vụ e-Banking. Theo Nguyễn Phan Yến Phương (2016), “Dịch vụ ngân hàng điện tử xu hướng thanh toán trong thời kỳ hội nhập kinh tế”, Tạp chí thị trường tài chính tiền tệ, Số 16 (457), “Ngân hàng điện tử (NHĐT) được hiểu là các nghiệp vụ, các sản phẩm dịch vụ ngân hàng truyền thống trước đây được phân phối trên các kênh mới như Internet, điện thoại, mạng không dây”. 11 Do sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin như hiện nay, dịch vụ NHĐT còn có nghĩa rộng hơn không chỉ là một dịch vụ ngân hàng truyền thống mà còn là một dịch vụ của ngân hàng hiện đại dựa trên số hóa điện tử. Do vậy, nếu xem ngân hàng là một thành phần của nền kinh tế số hóa hiện nay, có thể hiểu một khái niệm tổng quát nhất về NHĐT như sau: “Dịch vụ ngân hàng điện tử là dịch vụ mà tất cả các giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng (bao gồm cá nhân và tổ chức) dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm, dịch vụ ngân hàng”.
Từ những định nghĩa và khái niệm nêu trên cho thấy dịch vụ NHĐT là dịch vụ mà quá trình xử lý các thao tác thực hiện dựa trên nền tảng dữ liệu số hóa để chuyển giao và xử lý các giao dịch của khách hàng. Đối tượng tham gia là các giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng. Quá trình sử dụng gắn liền với sự phát triển của công nghệ số hóa của mỗi ngân hàng. Vai trò của Dịch vụ Ngân hàng điện tử a.
Đối với nền kinh tế Hoạt động thanh toán trở nên dễ dàng và nhanh chóng hơn khi sử dụng dịch vụ NHĐT, góp phần làm tăng quá trình lưu thông tiền tệ và hàng hoá, khiến cho quá trình chu chuyển vốn trong nền kinh tế thuận tiện hơn, vốn sẽ đến những nơi cần đến một cách tốt hơn, tức là tăng hiệu quả của quá trình sử dụng vốn. Qua đó đáp ứng được các nhu cầu về vốn trong nền kinh tế một cách hiệu quả đối với các thành viên. Ngoài ra, dịch vụ NHĐT còn tạo thuận lợi cho các chủ thể tiến hành giao dịch, không chỉ cá nhân, doanh nghiệp, nhà nước,. Việc cung cấp dịch vụ được thực hiện mọi lúc, mọi nơi, không giới hạn không gian và thời gian.
Điều này có thể tiết kiệm chi phí đi lại, thời gian xử lý cho khách hàng và mang lại hiệu quả cao trong xử lý và hiện đại hoá hệ thống thanh toán. Dịch vụ NHĐT còn có vai trò làm giảm lượng tiền mặt lưu thông trong xã hội, mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt, qua đó giúp Nhà nước sử dụng các chính sách về tiền tệ hiệu quả hơn, là lớp bảo vệ chống hành vi rửa tiền, gian lận, trốn thuế và góp phần thúc đẩy sự phát triển của thương mại, đặc biệt là thương mại điện 12 tử. Đối với ngân hàng Dịch vụ NHĐT giúp cho Ngân hàng có thể cung ứng đa dạng các loại hình dịch vụ bằng cách phát triển thêm các dịch vụ mới, các kênh giao dịch mới nhằm giảm thiểu chi phí về con người. Thông qua việc phát triển dịch vụ NHĐT, các ngân hàng có thể sử dụng các chiến lược hiệu quả hơn nhằm chuyển dịch cơ cấu, danh mục có rủi ro cao sang danh mục dịch vụ có rủi ro thấp.
Ứng dụng CNTT trong ngân hàng hiện đại giúp cho các ngân hàng luôn tự đổi mới, nâng cấp cơ sở hạ tầng kĩ thuật, công nghệ để từ đó phát triển nhanh, mạnh cả thị trường trong nước và hướng tới sự phát triển tại thị trường bên ngoài. Dịch vụ NHĐT ứng dụng công nghệ cao giúp cho ngân hàng nâng cao vị thế cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường. Xét về hoạt động kinh doanh của ngân hàng, Dịch vụ NHĐT giúp cho quá trình sử dụng vốn của ngân hàng đạt hiệu quả hơn, nguồn vốn được chu chuyển từ nơi thừa vốn cho bên cần vốn. Thông qua các dịch vụ của NHĐT, các giao dịch của khách hàng được thực hiện nhanh chóng, đạt độ chính xác cao, an toàn và thuận tiện, tạo điều kiện cho vốn được luân chuyển nhanh.
Xét về mặt chất lượng dịch vụ: Việc ứng dụng CNTT hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ của Ngân hàng. Bằng việc trải nghiệm khách hàng sẽ đánh giá dịch vụ mà ngân hàng cung cấp có thực sự hài lòng hay chưa, qua đó giúp Ngân hàng có những biện pháp khắc phục những hạn chế còn tồn tại, hoàn thiện hệ thống nhằm giữ chân khách hàng. Đối với khách hàng, Nhanh chóng, thuận tiện và tiết kiệm chi phí: Dịch vụ NHĐT cung cấp sự sẵn sàng, nhanh chóng, tiện lợi, tại bất kỳ không gian và thời gian nào. Việc cung cấp dịch vụ hiệu quả thỏa mãn được nhu cầu khách hàng, giúp khách hàng tiết kiệm được thời gian, giảm thiểu chi phí di chuyển do việc thực hiện giao dịch thông qua các ứng dụng trực tuyến mà không cần đến ngân hàng để thực hiện.
Quản lý tài chính hiệu quả: Khách hàng kịp thời kiểm tra chính xác tài 13 khoản, quản lý công nợ hiệu quả hơn. Bất cứ ở đâu và thời gian nào, khách hàng vẫn nắm bắt thông tin nhanh chóng, quản lý tài chính một cách an toàn và hiệu quả. Các dịch vụ và các sản phẩm của ngân hàng điện tử Dịch vụ NHĐT khá đa dạng, phong phú trên thị trường ngày nay với các chức năng và tiện ích khác nhau. Một số hình thức của dịch vụ NHĐT hiện nay: a.
Các loại thẻ điện tử (Cards) và máy rút tiền tự động (ATMs) Thẻ điện tử (Cards): Là phương tiện do tổ chức phát hành thẻ phát hành để thực hiện giao dịch thẻ theo các điều kiện và điều khoản được các bên thoả thuận. Máy rút tiền tự động (Automated Teller Machine): Là một thiết bị ngân hàng sử dụng để giao dịch tự động với khách hàng thông qua thẻ ATM, thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng hay các thiết bị tương thích. Hệ thống thanh toán điện tử qua POS POS (Point of Sale): Là các máy tại các điểm bán hàng hay còn gọi là các điểm chấp nhận thẻ, thông qua sự kết nối với ngân hàng phát hành thẻ, hệ thống sẽ tự động trích tiền từ tài khoản bên mua trả cho bên bán. Dịch vụ ngân hàng qua Internet (InternetBanking) Là một trong các ứng dụng phổ biến nhất của dịch vụ ngân hàng điện tử.
Thông qua máy tính có kết nối Internet, khách hàng sử dụng nhiều tiện ích trên đó bằng cách nhập Tên và mật khẩu truy cập. Trên ứng dụng này thường tích hợp các dịch vụ như: dịch vụ tài khoản như truy vấn số dư, thông tin tài khoản, chuyển khoản, dịch vụ thanh toán hóa đơn tiền điện nước,… d. Dịch vụ ngân hàng tự động qua điện thoại (Phone Banking) Phone Banking là một dịch vụ ngân hàng mà khách hàng có thể giao dịch với ngân hàng cung ứng dịch vụ mà không cần phải đến ngân hàng, chỉ cần thông qua đầu số điện thoại cố định. Các dịch vụ phổ biến hiện nay cung cấp trên Phone Banking bao gồm: Truy vấn số dư, lịch sử giao dịch, các hoạt động thanh toán, chuyển tiền, tư vấn các thông tin về tài chính, giải đáp kịp thời các thắc mắc, khiếu nại của khách hàng đối với Ngân hàng.
Dịch vụ ngân hàng qua thiết bị di động (Mobile Banking) 14 Mobile Banking là dịch vụ được cung cấp bởi ngân hàng hoặc tổ chức tài chính khác, cho phép khách hàng của mình thực hiện các giao dịch tài chính từ xa bằng thiết bị di động như điện thoại thông minh có kết nối Internet. Mobile Banking là loại dịch vụ NHĐT khá phổ biến hiện nay đặc biệt là với giới trẻ. Mobile Banking cung cấp đầy đủ tiện ích như Internet Banking. Một trong những điểm tiện ích của Mobile Banking có được đó là dễ dàng sử dụng và ở mọi lúc mọi nơi.
Dịch vụ Kiosk ngân hàng (Kiosk Banking) Là các điểm giao dịch tự động không có người phục vụ, các Kiosk Banking cung ứng cho khách hàng các dịch vụ tương đương như các dịch vụ tại quầy. Thông qua việc truy cập vào thiết bị máy tính trong trạm qua trang web Ngân hàng khách hàng có thể thực hiện được các giao dịch của mình. Một trong những tiện ích lớn nhất của Kiosk Banking là việc sử dụng hoàn toàn chủ động của khách hàng, mở tài khoản và phát hành thẻ vô cùng nhanh chóng. Dịch vụ Ví điện tử (eWallet) Là một ví ảo lưu trữ thông tin thẻ thanh toán như: tài khoản ngân hàng, mã thẻ ngân hàng, mật khẩu tài khoản, hay có thể trữ một lượng tiền nhất định sử dụng cho các giao dịch được thực hiện trực tuyến thông qua máy tính hoặc điện thoại thông minh và tiện ích của nó giống như thẻ tín dụng hoặc thẻ ghi nợ.
Sự phát triển của Dịch vụ Ngân hàng điện tử 1.