CHƯƠNG I. TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ CHO KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Cơ sở lí luận về phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử cho khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm và đặc điểm dịch vụ ngân hàng điện tử cho khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm: Ngân hàng điện tử (E-Banking) kể từ khi xuất hiện và trở nên phổ biến trong vòng 10 năm trở lại đây vẫn luôn là một trong những đề tài được nhiều người chọn lựa nghiên cứu. Cũng từ đó, chúng ta có rất nhiều cách hiểu khác nhau về ngân hàng điện tử. Theo tác giả Vũ Hoàng Diệu (2015) “Ngân hàng điện tử bao gồm tất cả các dạng giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng (cá nhân hoặc tổ chức) dựa trên quá trính xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng”.
Quan điểm của tác giả Hoàng Nguyên Khai (2013), cho rằng “Dịch vụ ngân hàng điện tử (E –banking) được hiểu là các nghiệp vụ, các sản phẩm dịch vụ ngân hàng được phân phối trên các kênh điện tử như Internet, điện thoại, mạng không dây,.” Theo quyết định số 35/2016/QĐ-NHNN do NHNN ban hành vào 31/07/2016 quy định về các nguyên tắc quản lý rủi ro trong hoạt động NHĐT thì “Hoạt động NHĐT là hoạt động ngân hàng được thực hiện qua các kênh phân phối điện tử là hệ thống các phương tiện điện tử và quy trình tự động xử lý giao dịch được tổ chức tín dụng xử lý để giao tiếp với khách hàng và cung ứng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng cho khách hàng.” Trong phạm vi bài khóa luận này, dịch vụ ngân hàng điện tử được định nghĩa từ góc độ cung cấp dịch vụ và được hiểu như sau: “Dịch vụ Ngân hàng điện tử là dịch vụ mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng trong hoạt động kinh doanh của mình, trong đó, các giao dịch được thực hiện thông qua các phương tiện điện tử, hoặc cấp thông qua các thiết bị điện tử thông minh và thiết bị đặc biệt (máy POS, 7 ATM)” Do vậy, khách hàng không cần đến trực tiếp ngân hàng mà vẫn có thể thực hiện một số giao dịch và tra cứu thông tin cá nhân của mình.2 Đặc điểm Vì ngân hàng điện tử, trước hết là một dịch vụ ngân hàng nên nó bao hàm hầu hết các tính chất một dịch vụ ngân hàng có. Ngoài ra, nó còn bao gồm một số điểm bứt phá độc đáo sau: ● Chứa hàm lượng công nghệ cao và phụ thuộc vào nền tảng công nghệ thông tin hiện đại: Công nghệ thông tin là nền tảng của sự phát triển của nhiều ngành, và ngân hàng điện tử cũng không ngoại lệ. Đây cũng là một yêu cầu quan trọng đối với việc lưu trữ và xử lý cơ sở dữ liệu tập trung, nhờ vào tốc độ trao đổi thông tin tức thời cho phép thực hiện các giao dịch trực tuyến. CNTT cải thiện hiệu quả quản lý ngân hàng bằng cách tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các mô hình xử lý tập trung cho các giao dịch phân tán như chuyển tiền và giao dịch thẻ, và từ đó giảm đáng kể chi phí giao dịch.
● Yêu cầu trình độ nhân lực cao: Vì dịch vụ ngân hàng điện tử phụ thuộc nhiều vào CNTT nên nhân viên ngân hàng phải có kiến thức và hiểu biết về cả phần mềm quản lý và vận hành để sử dụng các ứng dụng CNTT, đồng thời có khả năng khắc phục sự cố khi hệ thống xảy ra vấn đề. ● Chú trọng vào các hoạt động an toàn: Bảo mật thông tin là một vấn đề rất quan trọng trong lĩnh vực tài chính ngân hàng nói chung, đặc biệt là trong việc sử dụng các dịch vụ ngân hàng điện tử. Quyền riêng tư không chỉ cung cấp tính bảo mật mà còn là tiêu chí hàng đầu khách hàng quan tâm khi quyết định lựa chọn sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử, giúp mang lại sự tin tưởng khi giao dịch trực tuyến cho khách hàng. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống CNTT với yêu cầu bảo mật cao là ưu tiên hàng đầu của các ngân hàng.
● Nhanh chóng, thuận tiện, tiết kiệm, đa dạng dịch vụ: Ngân hàng điện tử đã thực sự tạo ra một bước nhảy lớn trong ngành dịch vụ ngân hàng, tạo cơ hội để khách hàng thực hiện nhiều loại giao dịch ngân hàng mọi lúc, mọi nơi một cách nhanh chóng và thuận lợi mà không phải mất công đến tận phòng giao dịch; từ đó 8 thu hẹp khoảng cách không gian, tiết kiệm công sức, thời gian và tiền bạc. Bên cạnh đó, các sản phẩm dịch vụ của ngân hàng điện tử ngày càng đa dạng hơn, luôn chủ động nắm bắt xu hướng và cập nhật các dịch vụ mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường và khách hàng. ● Mở rộng phạm vi tiếp cận, tăng khả năng cạnh tranh: Ngân hàng điện tử ra đời là giải pháp cho các ngân hàng thương mại, giúp họ mở rộng phạm vi tiếp cận. Với sự phủ sóng của Internet và các thiết bị điện tử làm công cụ chính, ngân hàng thương mại có thể dễ dàng cung cấp các dịch vụ ngân hàng ở mọi lúc, mọi nơi không chỉ trong nước mà còn vươn ra quốc tế.
Dịch vụ ngân hàng điện tử chất lượng cao đáp ứng được nhu cầu của khách hàng giúp các ngân hàng thương mại thực hiện chiến lược “toàn cầu hóa”, cắt giảm chi phí, củng cố thương hiệu và tăng khả năng cạnh tranh, đồng thời cung cấp cho khách hàng nhiều sự lựa chọn phù hợp với nhu cầu cá nhân, từ đó khách hàng sẽ được sắp xếp theo nhóm và sử dụng nhiều tiện ích tương đồng nhất với mong muốn của bản thân. ● Vốn đầu tư lớn: Các ngân hàng phải bỏ ra một lượng vốn đầu tư tương đối lớn để xây dựng một hệ thống ngân hàng điện tử hoàn chỉnh. Bên cạnh đó, chi phí cho việc bảo trì, sửa chữa, sao lưu, cải tiến, đổi mới và khai thác công nghệ cũng là một khoản thanh toán thường niên khá tốn kém mà ngân hàng thương mại phải đảm đương để hệ thống ngân hàng điện tử của mình hoạt động hiệu quả. Với tất cả những đặc điểm mới mẻ nổi bật phía trên, ngân hàng điện tử đã mang lại cho người dùng cá nhân rất nhiều dịch vụ mới tiện ích, giúp cuộc sống dễ dàng hơn và nhất là đã xóa bỏ nhiều định kiến về hoạt động của ngân hàng trong mắt khách hàng riêng lẻ.2 Các dịch vụ ngân hàng điện tử cung cấp Có rất nhiều hình thức để phân loại dịch vụ ngân hàng điện tử, tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, thị trường Việt Nam đã và đang phát triển rộng rãi các hình thức ngân hàng điện tử chủ chốt như sau: ● Internet Banking: Internet Banking là dịch vụ ngân hàng trực tuyến thực hiện nhờ kết nối internet trên điện thoại thông minh, máy tính, máy tính bảng,.
9 Internet Banking cung cấp cho khách hàng hầu hết các dịch vụ cơ bản như truy vấn thông tin tài khoản, chuyển tiền, thanh toán hóa đơn online,. ● Mobile Banking: Mobile Banking là một dịch vụ ngân hàng trực tuyến thông qua ứng dụng của ngân hàng trên điện thoại thông minh. Khách hàng chỉ cần cài đặt ứng dụng của ngân hàng về điện thoại của cá nhân là có thể sử dụng được các dịch vụ này. ● SMS Banking: SMS Banking là dịch vụ ngân hàng điện tử thực hiện cung cấp thông tin qua tin nhắn điện thoại.
Ở Việt Nam hiện nay, chủ yếu các thông tin được gửi qua SMS Banking là thông báo biến động số dư trong tài khoản của người dùng. Ngoài ra, bằng việc soạn các cú pháp tin nhắn theo mẫu, người dùng có thể thực hiện các tác vụ và tiện ích tài chính khác thông qua dịch vụ này. ● Phone Banking: Phone Banking giúp khách hàng kiểm tra và thực hiện giao dịch thông qua đầu số điện thoại cố định của ngân hàng. Phone Banking còn mang một số tính năng phổ biến như truy vấn tài khoản, kê khai giao dịch, thanh toán, chuyển tiền, tư vấn sản phẩm dịch vụ của ngân hàng và giải đáp thắc mắc, khiếu nại mà khách hàng đặt ra.
Quy trình thực hiện cung cấp dịch vụ NHĐT Theo mặt bằng chung, quy trình thực hiện cung cấp dịch vụ ngân hàng điện tử có tổng cộng 5 bước như sau: Sơ đồ 1.1: Quy trình thực hiện cung cấp dịch vụ NHĐT cho KHCN • Lắng nghe và tư vấn B1 • Chuẩn bị hồ sơ B2 • Tiếp nhận và xử lí hồ sơ B3 • Cung cấp dịch vụ B4 • Chăm sóc khách hàng B5 10 Cụ thể các bước trong quy trình trên được thực hiện như sau. Bước 1 là tư vấn cho khách hàng có nhu cầu đăng kí sử dụng dịch vụ NHĐT tại các quầy giao dịch hoặc đăng kí trực tuyến. Hiện nay, một số ngân hàng đã triển khai các hoạt động mở tài khoản online hoặc qua ngân hàng số trực tiếp tại cây ATM. Tuy nhiên, bước lắng nghe, tư vấn dịch vụ phù hợp vẫn là điều đầu tiên cần thực hiện để nắm rõ và phân loại khách hàng theo nhu cầu.
Kết quả bước 1 thường sẽ chia ra hai trường hợp: khách hàng từ chối / khách hàng hài lòng với dịch vụ và tiếp tục đến bước hai. Bước hai, sau khi hiểu rõ nhu cầu và giúp khách hàng lựa chọn được dịch vụ phù hợp thì ngân hàng sẽ tiếp nhận yêu cầu và giới thiệu một số thủ tục, giấy tờ cần thiết để đăng kí sử dụng dịch vụ. Hồ sơ bao gồm biểu mẫu đề nghị mở tài khoản, chứng minh thư/căn cước, hộ chiếu, chứng minh thu nhập,… tùy theo dịch vụ và loại tài khoản khách hàng yêu cầu. Nhưng thông thường thì dịch vụ NHĐT cho KHCN yêu cầu hồ sơ rất đơn giản, gồm có biểu mẫu đề nghị mở tài khoản và chứng minh thư/căn cước.
Bước ba, khi hồ sơ được thu thập đủ, cán bộ ngân hàng sẽ tiếp nhận hồ sơ, cập nhật thông tin khách hàng lên hệ thống và cấp tài khoản cho khách hàng. Bước này sẽ đồng thời cung cấp mật khẩu mặc định/mã xác nhận để khách hàng có thể điều chỉnh sau khi đăng nhập lần đầu tiên. Bước bốn, sau khi thông tin giao lại cho khách hàng đã đầy đủ và hợp lệ, cán bộ ngân hàng sẽ hướng dẫn khách hàng tiếp tục truy cập vào app/trang web để thiết lập tài khoản NHĐT theo như thông tin đã đăng kí. Cuối cùng, bước năm là chăm sóc khách hàng về sau và tiếp nhận phản hồi, ý kiến đóng góp.