Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam trong những năm qua duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định trên 10% mỗi năm, đóng vai trò then chốt trong việc phân tán rủi ro tài chính và bảo vệ tài sản cho toàn xã hội. Tại Bình Dương – một trong những trung tâm phát triển công nghiệp năng động nhất cả nước với hơn 30 khu công nghiệp tập trung quy mô lớn, nhu cầu về các giải pháp bảo vệ tài sản, vận chuyển hàng hóa và con người không ngừng gia tăng. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh gay gắt từ hơn 30 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đang hoạt động trên thị trường đòi hỏi các đơn vị phải liên tục nâng cao năng lực cạnh tranh và hoàn thiện chất lượng dịch vụ.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh tập trung nghiên cứu toàn diện thực trạng phát triển dịch vụ bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Việt Nam Bình Dương. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa lý luận về dịch vụ bảo hiểm, phân tích thực trạng phát triển dịch vụ qua các chỉ số tài chính - kinh doanh giai đoạn 2016 – 2018, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển đồng bộ. Không gian nghiên cứu đặt tại địa bàn tỉnh Bình Dương và các khu vực lân cận trong phạm vi thời gian 3 năm liên tục. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ nét qua việc đánh giá đòn bẩy tài chính với tổng doanh thu tăng trưởng từ mức 134,9 tỷ đồng năm 2016 lên 193,6 tỷ đồng năm 2018, đồng thời lợi nhuận hoạt động kinh doanh bảo hiểm gốc đạt 118,2 tỷ đồng vào năm 2018, tạo tiền đề định hình chiến lược phát triển bền vững cho doanh nghiệp trong giai đoạn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên nền tảng lý thuyết marketing dịch vụ hiện đại của Philip Kotler và V.J. Bitner, định nghĩa dịch vụ là chuỗi hành động và quá trình tạo ra giá trị vô hình nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu và kỳ vọng của khách hàng. Mô hình Marketing Mix 7P chuyên biệt cho ngành dịch vụ được vận dụng toàn diện, bao gồm: Sản phẩm (Product), Giá cả (Price), Phân phối (Place), Xúc tiến hỗn hợp (Promotion), Con người (People), Quy trình (Process) và Cơ sở vật chất (Physical Evidence).

Khung lý luận làm rõ 4 đặc tính cốt lõi của dịch vụ: tính vô hình, tính không đồng nhất, tính không tách rời giữa sản xuất và tiêu dùng, cùng tính không thể lưu trữ hay tồn kho. Đặc thù riêng biệt của bảo hiểm phi nhân thọ được thể hiện sâu sắc qua chu trình kinh doanh ngược – doanh nghiệp thực hiện thu phí bảo hiểm trước và chỉ phát sinh chi phí bồi thường sau khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra trong thời hạn hợp đồng thường là 1 năm hoặc ngắn hơn. Hoạt động này được điều chỉnh bởi 5 nguyên tắc pháp lý và kỹ thuật kinh điển: nguyên tắc chỉ bảo hiểm rủi ro bất ngờ, trung thực tuyệt đối, lợi ích bảo hiểm, nguyên tắc bồi thường khôi phục trạng thái tài chính và nguyên tắc thế quyền nhằm thu hồi tổn thất từ bên thứ ba có trách nhiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác được tổng hợp trực tiếp từ hệ thống báo cáo tài chính, báo cáo hoạt động bồi thường và dữ liệu quản trị nhân sự của Công ty Bảo Việt Nam Bình Dương giai đoạn 2016 – 2018. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ dữ liệu thống kê của 7 nhóm nghiệp vụ bảo hiểm chính (xe cơ giới, cháy nổ, con người, hàng hóa, tài sản kỹ thuật, tàu thuyền và các nghiệp vụ khác) kết hợp hồ sơ của toàn bộ 65 cán bộ nhân viên đang công tác tại đơn vị.

Phương pháp chọn mẫu khảo sát toàn thể có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối, phản ánh đầy đủ thực trạng vận hành mà không bị sai lệch do chọn mẫu ngẫu nhiên. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh chuỗi thời gian kết hợp phân tích tỷ số tài chính là vì phương pháp này cho phép nhận diện chính xác xu hướng biến động doanh thu, biên độ bồi thường và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực theo từng giai đoạn. Các kết quả phân tích được đối chiếu chặt chẽ với khung pháp lý hiện hành, bao gồm Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 và Thông tư số 220/2010/TT-BTC của Bộ Tài chính về chế độ bảo hiểm bắt buộc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô doanh thu bán hàng của Công ty Bảo Việt Nam Bình Dương tăng trưởng liên tục và vững chắc qua từng năm. Doanh thu năm 2016 đạt 134,9 tỷ đồng, tăng lên 163,6 tỷ đồng vào năm 2017 (tương ứng mức tăng 21,28%) và tiếp tục chạm mốc 193,6 tỷ đồng vào năm 2018 (tăng trưởng 18,34%). Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh bảo hiểm gốc năm 2018 đạt bước đột phá với 118,2 tỷ đồng, tăng 37,40% so với năm 2017.

Thứ hai, cơ cấu doanh thu theo nghiệp vụ có sự phân hóa rõ nét, trong đó bảo hiểm xe cơ giới chiếm tỷ trọng lớn nhất và tăng trưởng nhanh nhất, từ 30,30 tỷ đồng năm 2016 lên 51,80 tỷ đồng năm 2017 và đạt 75,70 tỷ đồng năm 2018. Tuy nhiên, nghiệp vụ này cũng ghi nhận tỷ lệ bồi thường tăng cao đáng kể, từ mức 54,13% năm 2016 lên 76,88% vào năm 2018.

Thứ ba, nghiệp vụ bảo hiểm cháy nổ giữ vị trí doanh thu thứ hai, tăng trưởng từ 29,90 tỷ đồng năm 2016 lên 38,50 tỷ đồng năm 2017 và đạt 41,90 tỷ đồng năm 2018. Nghiệp vụ này mang lại hiệu quả khai thác rất cao khi tỷ lệ bồi thường năm 2018 được kiểm soát ở mức rất an toàn là 7,54%.

Thứ tư, bảo hiểm con người có sự mở rộng doanh thu từ 8,57 tỷ đồng năm 2016 lên 13,50 tỷ đồng năm 2018, song tỷ lệ bồi thường lại tăng đột biến từ 22,64% lên mức báo động 100,74% vào năm 2018. Ngược lại, bảo hiểm hàng hóa có xu hướng suy giảm doanh thu từ 29,90 tỷ đồng năm 2016 xuống còn 18,05 tỷ đồng năm 2018.

Thảo luận kết quả

Các chuỗi dữ liệu kinh doanh được trình bày trực quan thông qua bảng ma trận cơ cấu doanh thu – chi phí bồi thường và biểu đồ cột so sánh tốc độ tăng trưởng qua 3 năm liên tiếp. Sự bứt phá mạnh mẽ của bảo hiểm xe cơ giới bắt nguồn từ việc gia tăng số lượng phương tiện cá nhân tại các đô thị của Bình Dương cùng việc áp dụng các Thông tư hướng dẫn biểu phí trách nhiệm dân sự bắt buộc của Bộ Tài chính, giúp tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Mặc dù vậy, mức bồi thường 76,88% vào năm 2018 cho thấy áp lực tổn thất rất lớn, đòi hỏi doanh nghiệp phải thắt chặt quy trình giám định hiện trường.

Hiện tượng tỷ lệ bồi thường bảo hiểm con người vượt ngưỡng 100,74% là minh chứng điển hình cho tình trạng trục lợi bảo hiểm sức khỏe thông qua việc mượn thẻ bảo hiểm hoặc khai báo bệnh án không trung thực. Về mảng bảo hiểm hàng hóa, mức sụt giảm 39,63% trong giai đoạn nghiên cứu xuất phát từ việc các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu tối ưu hóa lượng tồn kho cảng biển nhằm giảm thiểu chi phí lưu kho, đồng thời các nhà nhập khẩu chưa thực sự chủ động sử dụng dịch vụ bảo hiểm nội địa. Về nguồn nhân lực, tổng số lao động tăng từ 54 người năm 2016 lên 65 người năm 2018, trong đó trình độ đại học và trên đại học chiếm 69,23%, đáp ứng tốt yêu cầu mở rộng thị phần.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái định vị danh mục sản phẩm và kiểm soát rủi ro chi trả: Ban Giám đốc công ty cần trực tiếp chỉ đạo thiết lập hệ thống định phí linh hoạt và quy trình kiểm soát chặt chẽ đối với nghiệp vụ bảo hiểm con người, tăng cường phối hợp kiểm tra hồ sơ với hơn 20 bệnh viện đối tác nhằm giảm tỷ lệ bồi thường nghiệp vụ này xuống dưới mức 60% trong giai đoạn 2019 – 2021.

Thứ hai, số hóa và chuẩn hóa quy trình giải quyết bồi thường: Phòng Giám định Bồi thường phối hợp với bộ phận công nghệ thông tin triển khai phần mềm giám định hiện trường qua thiết bị di động, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ bồi thường xe cơ giới từ trung bình 15 ngày xuống dưới 7 ngày làm việc, hoàn thành chậm nhất vào quý 4 năm 2020.

Thứ ba, đa dạng hóa và mở rộng kênh phân phối: Phòng Hỗ trợ và Phát triển kinh doanh đẩy mạnh hợp tác chiến lược theo mô hình Bancassurance với các ngân hàng thương mại, đồng thời mở rộng liên kết với các đại lý xe ô tô, garage sửa chữa và sàn giao dịch bất động sản trên địa bàn tỉnh, đặt mục tiêu nâng tốc độ tăng trưởng doanh thu bảo hiểm bán lẻ tối thiểu 15% mỗi năm.

Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chuyên môn: Phòng Tổng hợp xây dựng kế hoạch tổ chức định kỳ 4 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ thuật đánh giá rủi ro và nghiệp vụ giám định tổn thất cho toàn bộ 65 cán bộ nhân viên, phấn đấu nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ sau đại học và chứng chỉ giám định quốc tế lên mức trên 15% trước năm 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ. Công trình cung cấp hệ thống chỉ số tài chính, phương pháp kiểm soát bồi thường và mô hình phát triển sản phẩm thực tế để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm gốc.

Nhóm 2: Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Tài chính - Bảo hiểm. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về cách tiếp cận phương pháp luận Marketing Mix 7P, kỹ thuật thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp trong lĩnh vực dịch vụ có chu trình kinh doanh ngược.

Nhóm 3: Các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh và chủ phương tiện tại tỉnh Bình Dương. Tài liệu giúp người quản trị hiểu rõ các điều khoản bảo hiểm tài sản, cháy nổ và trách nhiệm dân sự bắt buộc, từ đó lựa chọn gói bảo hiểm tối ưu nhằm quản trị rủi ro tài chính.

Nhóm 4: Các cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội ngành nghề. Dữ liệu thực tiễn từ luận văn cung cấp căn cứ để hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao hiệu quả thanh tra giám sát và ngăn chặn các hành vi trục lợi bảo hiểm trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Bảo hiểm phi nhân thọ có những nguyên tắc hoạt động cơ bản nào? Ngành bảo hiểm phi nhân thọ vận hành chặt chẽ theo 5 nguyên tắc: chỉ bảo hiểm rủi ro bất ngờ, trung thực tuyệt đối, lợi ích bảo hiểm, nguyên tắc bồi thường khôi phục tài chính và nguyên tắc thế quyền nhằm bảo vệ quyền lợi các bên và hạn chế trục lợi.

Vì sao tỷ lệ bồi thường bảo hiểm con người năm 2018 lại vượt mức 100%? Tỷ lệ bồi thường nghiệp vụ này chạm mức 100,74% vào năm 2018 chủ yếu do chi phí khám chữa bệnh gia tăng và xuất hiện tình trạng trục lợi bảo hiểm thông qua việc mượn thẻ hoặc gian lận hồ sơ bệnh án tại các cơ sở y tế.

Kết quả doanh thu của Bảo Việt Nam Bình Dương giai đoạn 2016 – 2018 ra sao? Doanh thu bán hàng tăng trưởng liên tục từ 134,9 tỷ đồng năm 2016 lên 163,6 tỷ đồng năm 2017 và đạt 193,6 tỷ đồng năm 2018, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân ấn tượng trên 19% mỗi năm.

Nghiệp vụ nào đóng góp doanh thu lớn nhất cho công ty? Bảo hiểm xe cơ giới là nghiệp vụ dẫn đầu với doanh thu đạt 75,70 tỷ đồng năm 2018, tiếp theo là bảo hiểm cháy nổ đạt 41,90 tỷ đồng, khẳng định vị thế chủ lực trong cơ cấu sản phẩm của đơn vị.

Công ty cần ưu tiên giải pháp nào để tối ưu hóa quy trình bồi thường? Đơn vị cần tập trung đầu tư công nghệ số hóa quy trình giám định hiện trường, liên kết chặt chẽ với hệ thống garage đạt chuẩn để rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ từ 15 ngày xuống dưới 7 ngày làm việc.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận Marketing Mix 7P và các nguyên tắc cốt lõi của hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ.
  • Phân tích chi tiết bước tăng trưởng vượt bậc với doanh thu đạt 193,6 tỷ đồng và lợi nhuận bảo hiểm gốc đạt 118,2 tỷ đồng năm 2018.
  • Nhận diện chính xác 2 điểm nghẽn nghiệp vụ lớn nhất là tỷ lệ bồi thường xe cơ giới ở mức 76,88% và bảo hiểm con người ở mức 100,74%.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao về sản phẩm, quy trình số hóa, kênh phân phối và đào tạo nhân sự cho giai đoạn 2019 – 2022.
  • Luận văn là công trình tham khảo giá trị cho các nhà quản trị; quý bạn đọc và doanh nghiệp có thể ứng dụng ngay các phát hiện này để xây dựng chiến lược phát triển dịch vụ bảo hiểm hiệu quả.