phần mở đầu, kết luận, và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc bố cục thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển công nghiệp tại các làng nghề. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng phát triển công nghiệp tại các làng nghề trên địa bàn TP Hà Nội Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp phát triển công nghiệp tại làng nghề đến năm 2020 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN, VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TẠI CÁC LÀNG NGHỀ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Đã có một số công trình nghiên cứu liên quan tới phát triển công nghiệp nói chung và phát triển công nghiệp tại các làng nghề nói riêng. Tiêu biểu là một số nghiên cứu nhƣ sau: Đề tài khoa học cấp Bộ thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo của GS.TS Hoàng Văn Châu (2006) đã nêu bật tiềm năng về làng nghề du lịch và sự cần thiết phải phát triển mô hình làng nghề du lịch tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ cả những mặt đƣợc và chƣa đƣợc.
Đã trình bày rõ quan điểm và mục tiêu phát triển làng nghề du lịch trong những năm tới để đƣa ra giải pháp và kiến nghị đối với các cơ quan hữu quan nhằm phát triển mô hình làng nghề du lịch. Đặc biệt là trong công trình đã đề xuất phƣơng án xây dựng các tour du lịch hợp lý và hiệu quả nhất để thu hút khách du lịch đến với các làng nghề. Tác giả Liên Minh (2009) cũng đã có bài tham luận “Một số vấn đề bảo tồn và phát triển làng nghề‟ tại Hội thảo „Nghề và làng nghề thủ công truyền thống: Tiềm năng và định hƣớng phát triển‟ đƣợc tổ chức tại Thành phố Huế (6/2009). Ông đã đƣa ra đƣợc những nhận định về việc bảo tồn và phát triển làng nghề thủ công truyền thống nói chung ở Việt Nam và chủ trƣơng, chính sách hỗ trợ của Chính phủ trong lĩnh vực này.
Đồng thời, ông đã đƣa ra những quan điểm; mục tiêu; định hƣớng bảo tồn và phát triển làng nghề theo vùng lãnh thổ; nội dung bảo tồn và phát triển làng nghề và một số giải pháp thực hiện bảo tồn và phát triển làng nghề. Đề tài khoa học cấp Nhà nƣớc “Những biện pháp chủ yếu thúc đẩy CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng Nguyễn Đình Phan và các cộng sự đã tập trung làm rõ thực trạng của quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn vùng đồng bằng Sông Hồng và một số chính sách, giải pháp nhằm thúc đẩy nông nghiệp nông thôn vùng đồng bằng Sông Hồng theo hƣớng CNH-HĐH. 4 Luận án tiến sĩ: “Phát triển làng nghề truyền thống trong quá trong quá trình CNH - HĐH ở vùng ven thủ đô Hà Nội” năm 2000 của tác giả Mai Thế Hớn đã đi sâu phân tích, đánh giá tiềm năng, thực trạng phát triển các làng nghề truyền thống cả các mặt đƣợc và chƣa đƣợc cũng nhƣ các vấn đề đặt ra cần giải quyết nhƣ: Chủ trƣơng, chính sách – pháp luật; vốn đầu tƣ cho sản xuất; vấn đề môi trƣờng; về thị trƣờng và tiêu thụ sản phẩm; trình độ lao động. Đề ra những giải pháp để phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng CNH – HĐH.
Công trình nghiên cứu: “Phát triển bền vững làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ” của tác giả Bạch Thị Lan Anh năm 2010. Nghiên cứu đã chỉ ra những thuận lợi - khó khăn tồn tại trong phát triển làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng điểm khu vực Bắc Bộ và đề xuất giải pháp nhằm khắc phục khó khăn còn tồn tại. Công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ: “Phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên địa bàn TP Hà Nội đến năm 2020” của tác giả Trinh Kim Liên năm 2013. Tác giả đã nghiên cứu lý luận về làng nghề và phát triển làng nghề hàng xuất khẩu, tình hình phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên địa bàn TP Hà Nội trong thời gian qua và đƣa ra định hƣớng giải pháp phát triển làng nghề hàng xuất khẩu trên địa bàn TP Hà Nội đến năm 2020.
Bài báo “Làng nghề và bảo vệ môi trƣờng làng nghề theo hƣớng phát triển bền vững” của tác giả Chu Thái Thành đăng trên tạp chí cộng sản tháng 11 năm 2009 chỉ ra những đóng góp và thách thức trong sự phát triển làng nghề hiện nay. Bài báo cũng nêu các số liệu dẫn chứng chỉ số mức độ ô nhiêm môi trƣờng trong làng nghề. Đƣa ra các vấn đề cần giải quyết nhƣ: chú trọng chính sách phát triển bền vững làng nghề, quy hoạch không gian làng nghề, tăng cƣờng quản lý môi trƣờng tại các làng nghề, phát hiện và xử lý triệt để các làng nghề gây ô nhiễm. Bài báo “Một số giải pháp phát triển bền vững làng nghề đá mỹ nghệ Non Nƣớc” của tác giả ThS.Lê Đức Viên - Võ Thị Phƣơng Ly (Thông tin khoa học Phát triển Kinh tế-Xã hội Đà Nẵng.
10/2009) chỉ ra những tồn tại và đƣa ra giảỉ pháp nhằm phát triển bền vững làng nghề đá mỹ nghệ Non nƣớc. 5 Đánh giá chung: Tất cả những công trình nêu trên đã tiến hành nghiên cứu làng nghề, làng nghề truyền thống tập trung ở các lĩnh vực chính sau: + Một là, nghiên cứu tổng quan về tình hình hoạt động của công nghiệp nông thôn; thực trạng CNH-HĐH nông nghiệp và phát triển nông thôn; + Hai là, nghiên cứu về tình hình phát triển tiểu thủ công nghiệp và những vấn đề môi trƣờng tác động đến làng nghề; + Ba là, nghiên cứu về tình hình SXKD của làng nghề, làng nghề truyền thống từ lao động, công nghệ, vốn, thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm… trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, chƣa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu về thực trạng phát triển công nghiệp tại làng nghề trên địa bàn TP Hà Nội. Cơ sở lý luận về phát triển công nghiệp tại các làng nghề 1.
Một số khái niệm chung 1. Khái niệm về phát triển Để phản ánh sự tiến bộ của một quốc gia hay một nền kinh tế trong một giai đoạn, ngƣời ta hay dùng thuật ngữ tăng trƣởng và phát triển. Tăng trƣởng: chỉ sự biến đổi về lƣợng theo hƣớng tăng lên, đi lên. Tăng trƣởng kinh tế là sự gia tăng về quy mô hoặc tốc độ gia tăng sản lƣợng, có nghĩa là tăng thêm về kết quả các hoạt động sản xuất vật chất và dịch vụ của nền kinh tế hay một tổ chức trong một thời kỳ nhất định.
Phát triển: là nói về sự chuyển biến từ trạng thái thấp lên trạng thái cao hơn, với trình độ và chất lƣợng cao hơn. Phát triển kinh tế đƣợc hiểu là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định, bao gồm cả sự tăng lên về lƣợng và sự thay đổi tiến bộ về chất, nó là sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia. Theo đó, phát triển công nghiệp tại các làng nghề là sự tăng lên cả về số lƣợng và chất lƣợng, cơ cấu tổ chức sản xuất của làng nghề ở hai mức độ từ thấp lên cao thể hiện ở việc mở rộng về quy mô sản xuất, sự gia tăng về mức đóng góp cho 6 ngân sách và thu nhập bình quân một đầu ngƣời, việc đảm bảo an sinh xã hội và bảo vệ môi trƣờng tại các làng nghề,. Khái niệm công nghiệp Công nghiệp là ngành kinh tế thuộc lĩnh vực xuất vật chất - một bộ phận cấu thành nền sản xuất vật chất của xã hội; trình độ và tính chất phát triển ngành công nghiệp là thƣớc đo đánh giá trình độ phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc và đƣợc coi là nền tảng, là cơ sở của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Nó đặc trƣng cho trình độ phát triển và vững mạnh của nền kinh tế quốc dân. Đó là lĩnh vực sản xuất hàng hóa vật chất mà sản phẩm đƣợc chế tạo, chế biến cho nhu cầu tiêu dùng hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh tiếp theo. Hoạt động kinh tế này thƣờng đƣợc sự hỗ trợ thúc đẩy mạnh mẽ bởi các tiến bộ công nghệ, khoa học và kỹ thuật. Khái niệm công nghiệp tại các làng nghề Công nghiệp tại các làng nghề là một bộ phận của công nghiệp nông thôn đƣợc phân bố ở nông thôn bao gồm các cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp với quy mô nhỏ và vừa là chủ yếu, cùng với các ngành tiểu thủ công nghiệp thuộc nhiều thành phần kinh tế, nhiều hình thức tổ chức sản xuất khác nhau gắn bó chặt chẽ với sự phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn do chính quyền địa phƣơng quản lý về mặt nhà nƣớc.
Với khái niệm trên, các cơ sở công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp có các đặc điểm thuộc phạm trù công nghiệp nông thôn, cụ thể: - Làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn từ tính thuần nông sang cơ cấu kinh tế nông nghiệp - công công nghiệp - dịch vụ, tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng lên. - Tạo ra nhiều việc làm mới cho ngƣời dân, tăng thu nhập và nâng cao đời sống cƣ dân nông thôn. - Thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội ở nông theo hƣớng hiện đại, văn minh. - Phát triển phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội địa phƣơng và ngành công nghiệp của cả nƣớc.
Phát triển công nghiệp tại các làng nghề là quá trình tạo lập các yếu tố cần 7 thiết về vốn, kỹ thuật công nghệ, lao động, thị trƣờng và chính sách thuận lợi nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất công nghiệp tại các làng nghề. Khái niệm làng nghề Theo quan điểm của Chính phủ và một số Bộ, ngành liên quan khái niệm về nghề và các loại hình làng nghề nhƣ sau: * Làng nghề: Là một hoặc nhiều cụm dân cƣ ấp, thôn, ấp, bản làng, buôn, phun sóc, hoặc các điểm dân cƣ tƣơng tự trên địa bàn một xã, thị trấn có các hoạt động ngành nghề nông thôn, sản xuất ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau. Tiêu chí để đƣợc công nhận làng nghề nhƣ sau: - Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn. - Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận.
- Chấp hành tốt chính sách pháp luật của nhà nƣớc. * Làng nghề truyền thống: Là làng nghề có nghề truyền thống.