CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Cơ sở lý thuyết về cho vay khách hàng doanh nghiệp của Ngân hàng thương mại. Khái niệm Ngân hàng thương mại. Ngân hàng thương mại (NHTM) là một loại hình doanh nghiệp/định chế tài chính đã có quá trình phát triển lâu dài, nhưng đến nay vẫn không có khái niệm thống nhất về ngân hàng.
Theo Khoản 3 Điều 4 Luật Các Tổ chức Tín dụng hợp nhất số 07/VBHN – VPQH 2017: “Ngân hàng thương mại là một loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Luật này cũng định nghĩa “Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh cung ứng thường xuyên một, hoặc một số nghiệp vụ sau: nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản”. Khái niệm cho vay khách hàng doanh nghiệp. Khái niệm cho vay.
Cho vay là hoạt động quan trọng nhất trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Thương mại. Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó NHTM giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một khoảng thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Trong quá trình cho vay, ngân hàng thường xem xét các yếu tố như khả năng trả nợ của bên vay, điều kiện thị trường, tài sản đảm bảo (TSĐB) (nếu có). Các điều kiện cho vay bao gồm lãi suất, thời hạn vay, các điều kiện phụ thuộc vào nhu cầu tài chính cụ thể của bên vay và chính sách cho vay của ngân hàng.
Khái niệm khách hàng doanh nghiệp. Để hiểu khách hàng doanh nghiệp là gì, trước hết, ta cần tìm hiểu khái niệm về doanh nghiệp là gì? Theo Khoản 10 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020 số 59/2020/QH14: “Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế, có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập và đăng ký theo quy định của pháp luật nhằm mục đích 4 kinh doanh”. Như vậy có thể hiểu, khách hàng doanh nghiệp của NHTM là những doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng các sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng nhằm mục đích hỗ trợ sản xuất kinh doanh của họ. Khái niệm cho vay khách hàng doanh nghiệp.
Từ khái niệm cho vay và khái niệm về doanh nghiệp, ta có khái niệm về cho vay khách hàng doanh nghiệp của NHTM như sau: “Cho vay khách hàng doanh nghiệp là hình thức cấp tín dụng mà trong đó NHTM giao hoặc cam kết giao cho khách hàng là doanh nghiệp một khoản tiền để sử dụng trong một thời hạn nhất định theo nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi với mục đích giúp doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu vay vốn để phục vụ phát triển hoạt động kinh doanh của họ”. Đặc điểm cho vay khách hàng doanh nghiệp. Cho vay khách hàng doanh nghiệp là một trong những mục tiêu mở rộng tín dụng của các ngân hàng hiện nay. Đây là một thị trường rất tiềm năng vì số lượng doanh nghiệp hiện nay ngày càng gia tăng và nhu cầu vay của khối doanh nghiệp rất lớn.
Cũng như đối tượng cho vay khác, cho vay KHDN có nhiều phương thức vay khác nhau, tuy nhiên có phần chặt chẽ hơn về quy trình nghiệp vụ. Dưới đây là một số đặc điểm cơ bản của cho vay doanh nghiệp: Thứ nhất, số lượng khách hàng doanh nghiệp vay vốn tại ngân hàng chiếm tỷ trọng thấp nhưng dư nợ cho vay doanh nghiệp lại chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ cho vay. Trong nền kinh tế, số lượng doanh nghiệp thấp hơn nhiều so với số lượng cá nhân. Do đó, số lượng KHDN vay vốn tại ngân hàng cũng thấp hơn nhiều so với số lượng khách hàng cá nhân (KHCN).
Tuy nhiên, nếu như món vay của KHCN thường có quy mô giá trị nhỏ, thì món vay của doanh nghiệp lại khá lớn. Bởi vì khoản vay của cá nhân thường xuất phát từ nhu cầu cá nhân, còn doanh nghiệp xuất phát từ mục đích sản xuất kinh doanh. Chính vì vậy, dư nợ cho vay doanh nghiệp thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ cho vay tại ngân hàng. Thứ hai, cho vay doanh nghiệp chứa đựng nhiều rủi ro vì hoạt động cho vay doanh nghiệp chịu nhiều yếu tố tác động, đặc biệt là sự biến động của nền kinh tế thị 5 trường, chẳng hạn như biến động giá cả hàng hóa, lãi suất, tỷ giá hối đoái, ảnh hưởng đến hiệu suất kinh doanh của doanh nghiệp.
Đồng thời, hầu hết các doanh nghiệp thiếu tài sản đảm bảo đáng kể. Khi khoản vay không được đảm bảo bởi tài sản có giá trị đủ lớn, rủi ro ngân hàng sẽ cao hơn. Trong trường hợp doanh nghiệp không thể trả nợ, ngân hàng có thể gánh chịu mất mát từ việc không thể thu hồi được TSĐB. Chính vì vậy, các ngân hàng chưa thực sự mặn mà với nhóm đối tượng khách hàng này, nhất là trong thời điểm hiện nay, khi mà xu hướng các ngân hàng bán lẻ đang phát triển, nhiều ngân hàng đang chuyển đổi từ ngân hàng bán buôn sang ngân hàng bán lẻ, theo đó, nhóm khách hàng mũi nhọn của ngân hàng là khối khách hàng cá nhân, vì vậy các doanh nghiệp ít được ngân hàng tập trung khai thác hơn.
Thứ ba, quy trình và thủ tục cho vay doanh nghiệp thường phức tạp vì giá trị khoản vay doanh nghiệp thường lớn cùng với mức độ rủi ro cho vay cao. Do đó ngân hàng cần có quy trình thẩm định kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn khoản vay. Ngoài ra, hoạt động cho vay doanh nghiệp được quy định bởi nhiều văn bản pháp luật, ngân hàng cần tuân thủ các quy định này để đảm bảo khoản vay hợp pháp. Vai trò cho vay khách hàng doanh nghiệp.
Cho vay khách hàng doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của cả ngân hàng và doanh nghiệp, mang lại lợi ích kinh tế và tài chính đối với cả hai bên. Cho vay KHDN thường có những vai trò cơ bản sau: Thứ nhất, hoạt động cho vay là phương tiện quan trọng hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp. Bằng cách cung cấp nguồn vốn linh hoạt cho các doanh nghiệp có thể thực hiện hoạt động kinh doanh, mở rộng, đầu tư vào dự án mới, mua sắm thiết bị và hàng hóa, hoặc thực hiện các nhu cầu tài chính khác. Thứ hai, hoạt động cho vay đóng vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh doanh của doanh nghiệp.
Việc có nguồn vốn từ hoạt động cho vay giúp doanh nghiệp phát triển và mở rộng hoạt động kinh doanh của họ. Điều này có thể tạo ra cơ hội tăng trưởng, mở rộng thị trường, tăng cường năng suất lao động và phát triển doanh nghiệp. Thứ ba, hoạt động cho vay doanh nghiệp giúp tạo ra thu nhập ổn định cho ngân hàng, cung cấp cơ hội cho ngân hàng tìm kiếm lợi nhuận từ lãi suất và phí dịch vụ. 6 Điều này giúp tăng cường nguồn lực tài chính của ngân hàng và hỗ trợ cho các hoạt động kinh doanh khác của họ, từ đó đảm bảo ổn định tài chính và phát triển bền vững.
Thứ tư, ổn định tài tính và phát triển kinh tế. Việc cung cấp vốn cho doanh nghiệp thông qua hoạt động cho vay không chỉ hỗ trợ cho sự phát triển hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự ổn định tài chính và phát triển nền kinh tế tổng thể. Thứ năm, hoạt động cho vay giúp xây dựng mối quan hệ dài hạn giữa ngân hàng với doanh nghiệp, thông qua hoạt động cho vay có thể tạo ra các mối quan hệ dài hạn và có lợi cho cả hai bên. Điều này có thể mở ra cơ hội cho các dịch vụ tài chính khác và hợp tác kinh doanh trong tương lai.
Các hình thức cho vay khách hàng doanh nghiệp. Căn cứ theo thời hạn cho vay. - Vay ngắn hạn: là các khoản vay có thời hạn trả nợ ngắn hạn, thường dưới 1 năm, thường dùng để đáp ứng nhu cầu tài chính ngắn hạn để bổ sung vốn lưu động, mua nguyên vật liệu hàng hóa, thanh toán các chi phí phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh,. - Vay trung và dài hạn: là các khoản vay có thời hạn trả nợ kéo dài từ 1 đến 5 năm hoặc hơn, thường dùng để đáp ứng nhu cầu tài chính dài hạn như đầu tư vào các dự án, tài sản cố định (TSCĐ), mở rộng sản xuất kinh doanh.
Căn cứ theo mức độ tín nhiệm đối với khách hàng cho vay. - Vay tín chấp: là hình thức vay giúp doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu tài chính mà không cần tài sản đảm bảo. - Vay thế chấp: là hình thức vay giúp doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu tài chính mà bắt buộc phải có tài sản đảm bảo. Tài sản đảm bảo có thể là nhà xưởng, máy móc thiết bị, giấy phép kinh doanh,.
Căn cứ theo phương thức cho vay. - Cho vay từng lần: là hình thức cho vay mà mỗi lần vay vốn, người vay và ngân hàng đều phải làm những thủ tục vay vốn cần thiết và ký kết hợp đồng 7 tín dụng (HĐTD). Từng khoản vay là một hợp đồng tín dụng và gắn với một phương án sử dụng vốn cụ thể. - Cho vay theo hạn mức tín dụng (cho vay luân chuyển): là nghiệp vụ cho vay mà ngân hàng và khách hàng xác định và thỏa thuận một hạn mức tín dụng duy trì trong một khoảng thời gian nhất định.
Thời hạn của hạn mức không trùng với thời hạn tín dụng của mỗi lần vay. Thời hạn của hạn mức phụ thuộc vào kế hoạch kinh doanh và độ tín nhiệm của khách hàng. - Cho vay theo hạn mức thấu chi: là nghiệp vụ cho vay trong đó ngân hàng cho phép người vay được chi vượt số tiền có trên số dư tài khoản thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong một khoảng thời gian xác định. Căn cứ theo phương thức hoàn trả nợ vay.
- Cho vay hoàn trả một lần: là hình thức cho vay trong đó khoản vay được trả lại hoàn toàn (bao gồm cả gốc và lãi tính đến thời điểm trả nợ) trong một lần duy nhất vào thời hạn đáo hạn của hợp đồng vay. - Cho vay trả góp: là hình thức cho vay trong đó người đi vay trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng nhiều lần theo kỳ hạn nhất định trong thời hạn vay. Hình thức này thường áp dụng cho các khoản vay có giá trị lớn hoặc không đủ khả năng thanh toán hết một lần số nợ vay. Cơ sở lý thuyết về phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp của Ngân hàng thương mại.