MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là loại hình doanh nghiệp chiếm đa số và chủ yếu trong nền kinh tế. Theo đó, loại hình doanh nghiệp này đóng vai trò quan trọng, nhất là tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, giúp huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển, xóa đói giảm nghèo. Theo Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, đến 31/12/2015, cả nước có khoảng trên 500.000 DNNVV, chiếm hơn 97% số lượng doanh nghiệp, về lao động hàng năm tạo thêm trên nửa triệu lao động mới, sử dụng tới 51% lao động xã hội và đóng góp hơn 40% GDP, 30% tổng thu ngân sách nhà nước, 25% kim ngạch xuất khẩu,.
Quyết định số 1231/QĐ-TTg ngày 7/9//2012 của Chính phủ phê duyệt Kế hoạch phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ lần thứ hai xác định mục tiêu tổng quát nhằm: “Đẩy nhanh tốc độ phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, lành mạnh để các doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng góp ngày càng cao vào phát triển kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hôi nhập kinh tế quốc tế”. Và một trong các nhóm giải pháp đưa ra để thực hiện mục tiêu kế hoạch trên là hỗ trợ tiếp cận tài chính, tín dụng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nguồn vốn là tiền đề đầu tiên, quan trọng nhất của doanh nghiệp để khởi nghiệp, duy trì và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Đa phần DNNVV có nguồn vốn chủ sở hữu thấp, để loại hình doanh nghiệp này hoạt động có hiệu quả, mang lại lợi ích cho nền kinh tế, bên cạnh nỗ lực của bản thân các doanh nghiệp để khắc phục những điểm yếu nội tại luôn cần đến nguồn vốn hỗ trợ từ ngân hàng tuy nhiên hiện nay DNNVV gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng.
2 Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, Agribank Chi nhánh Thủ Đô trực thuộc Agribank – có quy mô vốn lớn nhất trong hệ thống các ngân hàng thương mại nhà nước trong thời gian qua đã quan tâm phát triển tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Agribank Chi nhánh Thủ Đô thời gian qua cho vay đối với DNNVV là chủ yếu và đây là nguồn thu nhập chính cho ngân hàng. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn của ngân hàng, chất lượng cho vay của ngân hàng chưa cao và những hạn chế xuất phát từ chính DNNVV như: quy mô nhỏ, vốn chủ sở hữu và năng lực tài chính hạn chế, trình độ quản trị kinh doanh còn nhiều bất cập và thiếu chiến lược kinh doanh dài hạn,… cũng đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cho vay của ngân hàng thời gian qua. Lựa chọn đối tượng DNNVV để mở rộng cho vay không chỉ để bắt kịp với xu hướng vận động của nền kinh tế mà còn phù hợp với kế hoạch phát triển tín dụng của Agribank Chi nhánh Thủ Đô.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay tại ngân hàng , hoạt động cho vay đối với DNNVV còn nhiều hạn chế; tỷ trọng dư nợ cho vay đối với DNNVV còn thấp, trong khi tỷ lệ nợ quá hạn đang có xu hướng gia tăng; quy trình thủ tục cho vay còn rườm rà, phức tạp; hình thức cho vay còn đơn điệu, việc tiếp cận phát triển cho vay DNNVV còn bi động;… Xuất phát từ những lý do trên và thực tiễn hoạt động cho vay đối với DNNVV tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn chi nhánh Thủ Đô, đề tài “Chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - Chi nhánh Thủ Đô” được Học viên lựa chọn làm đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Kinh tế chính trị. Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài Đã có nhiều nghiên cứu về tín dụng ngân hàng đối với DNNVV trên nhiều khía cạnh khác nhau về các sản phẩm tín dụng, loại hình tín dụng, hiệu quả của tín dụng ngân hàng, mức độ phụ thuộc của DNNVV vào tín dụng 3 ngân hàng,… trong các điều kiện kinh tế khác nhau. Các đề tài nghiên cứu việc phát triển tín dụng đối với DNNVV luôn được quan tâm và đến nay vẫn mang tính thời sự cấp bách, cần tiếp tục hoàn thiện các luận cứ khoa học và thực tiễn. Hiện nay, rất nhiều tác giả đã nghiên cứu về chủ đề này tại các ngân hàng, chi nhánh ngân hàng khác nhau.
Một số công trình nghiên cứu có đề cập trực tiếp và gián tiếp đến chất lượng cho vay của ngân hàng thương mại đối với DNNVV: - Luận án tiến sỹ của tác giả Võ Đức Toàn (2012), Tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”, Đại học kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Đề tài đã nghiên cứu và hệ thông hóa lý thuyêt về DNNVV, phân tích tổng quan về DNNVV tại Việt Nam cũng như thành phố Hồ Chí Minh qua các số liệu thống kê và chính sách của Nhà nước với các DNNVV. Từ đó, tác giả cũng đưa ra được những khuyến nghị, giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế và phát huy tối đa những ưu điểm, góp phần mở rộng và nâng cao chất lượng tín dụng tại địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. - Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Phương “Nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại sở giao dịch Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam”, Trường Đại học Thương mại, năm 2014.
Luận văn tập trung nghiên cứu về chất lượng cho vay tại ngân hàng sở giao dịch ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam giai đoạn giai đoạn 2010- 2013 và đề xuất giải pháp cho những năm tiếp theo. Thực tế hoạt động của ngân hàng này cho thấy chất lượng tín dụng, đặc biệt là tín dụng DNNVV trong thời gian nghiên cứu cơ bản là tốt, nhiều năm liền không có nợ quá hạn, nợ xấu rất ít. Quá trình cho vay đến khi thu hồi nợ vay luôn nằm trong tầm kiểm soát chất lượng tín dụng. Tuy nhiên, từ những thành tựu trong thực tế về kiểm soát chất lượng tín dụng, đề tài chưa đề cập đến vấn đề phát triển cho vay DNNVV tương xứng với những kết quả đạt được.
Việc nâng cao chất lượng hoạt động cho vay 4 chỉ là một trong những yếu tố thúc đẩy và phát triển cho vay DNNVV một cách hiệu quả và bền vững. - Phạm Phương Thảo (2014), Nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Đền Hùng, luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN. Đề tài của tác giả Lê Thị Hải Yến (2015), Nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Quân Đội - Chi nhánh Hoàng Quốc Việt, luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN. Các đề tài trên đã hệ thống hóa các vấn đề lý thuyết liên quan đến chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng, phân tích được thực trạng chất lượng cho vay tại một ngân hàng và trên cơ sở đó các tác giả đã đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các sở giao dịch, các ngân hàng cụ thể.
- Bài viết “Tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa: vì sao khó?” của tác giả Trịnh Ngọc Lan trên Website của Ngân hàng nhà nước Việt Nam đã chỉ ra những nguyên nhân cơ bản vì sao việc tiếp cận các tổ chức tín dụng của các DNNVV lại khó. Các ngân hàng thương mại có nhưng khó khăn gì trong việc tiếp cận, thẩm định và xử lý khi cho vay các đối tượng doanh nghiệp này. Nghiên cứu cũng đề cập tới sự khó khăn trong việc thành lập các quỹ hỗ trợ DNNVV, tâm lý e ngại tính hiệu quả của quỹ và những vướng mắc trong việc huy động vốn, điều hành và hoạt động của quỹ. - Bài viết “Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận hiệu quả nguồn vốn tín dụng ngân hàng” của tác giả Nguyễn Thị Hiên, tạp chí Tài chính số kỳ 1, tháng 11/2017.
Tác giả đã đưa ra các giải pháp nhằm giúp cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tiếp cận nguồn vốn tín dụng của ngân hàng một cách hiệu quả. - Bài viết “Một số vấn đề về rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại” của tác giá Nguyễn Thị Kim Nhung và cộng sự, tạp chí Tài chính kỳ 1, tháng 12/2017. Bài viết đề cập đến vấn đề rủi ro của hoạt động tín dụng của ngân hàng, đây là hoạt động cơ bản và đem lại nguồn thu chủ yếu cho ngân hàng thương 5 mại, tuy nhiên vấn đề mà các ngân hàng thương mại đang phải đối mặt là rủi ro tín dụng đó là tổn thất tài chính và giảm giá trị thị trường của vốn ngân hàng, thậm chí thua lỗ. Tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm phòng ngừa rủi ro tín dụng trong đó có hoạt động cho vay.
Như vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề cho vay, rủi ro tín dụng, chất lượng cho vạy của các ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu dưới góc độ kinh tế chính trị, đặc biệt đối với Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - chi nhánh Thủ Đô. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục tiêu: Nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Agribank Chi nhánh Thủ Đô.
Nhiệm vụ: - Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản về tín dụng ngân hàng và chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường. - Phân tích thực trạng chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Agribank Chi nhánh Thủ Đô. - Đề xuất giải pháp, kiến nghị nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Agribank Chi nhánh Thủ Đô. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.
Đối tượng: Luận văn nghiên cứu về chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Agribank Chi nhánh Thủ Đô. Phạm vi: - Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. 6 - Phạm vi về không gian: Nghiêu cứu chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Agribank Chi nhánh Thủ Đô.