Luận văn phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại VietinBank chi nhánh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại cổ phần công thương Việt Nam chi nhánh Bắc Ninh.

• Tác giả: Đỗ Thị Việt Hằng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Phương Liên
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Phát Triển Cho Vay Khách Hàng Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam - Chi Nhánh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
• LỜI MỞ ĐẦU
• TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái quát về khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.2. Hoạt động cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại
• 1.2. Phát triển hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các Ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Quan điểm về phát triển hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.2. Các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển cho vay DNNVV
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cho vay DNNVV
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH BẮC NINH (VIETINBANK BẮC NINH)
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng thương mại cổ phần công thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức và chức năng, nhiệm vụ
• 2.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP công thương Việt Nam- Chi nhánh Bắc Ninh giai đoạn 2017-2019
• 2.2. Thực trạng phát triển cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tại Ngân hàng TMCP công thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh
• 2.2.1. Khảo sát đánh giá của khách hàng về hoạt động cho vay DNNVV tại Vietinbank Chi nhánh Bắc Ninh giai đoạn 2017-2019 thông qua các chỉ tiêu định tính
• 2.2.2. Kết quả phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3. Đánh giá chung về phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thương mại cổ phần công thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế
• 2.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH BẮC NINH
• 3.1. Định hướng phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam - chi nhánh Bắc Ninh đến năm 2025
• 3.1.1. Định hướng chung của UBND tỉnh Bắc Ninh đối với Doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.2. Tình hình cho vay của NH TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Bắc Ninh trong bối cảnh mới
• 3.1.3. Định hướng phát triển cho vay đối với doanh nghiệp SME
• 3.2. Giải pháp phát triển cho vay khách hàng DNNVV tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh
• 3.2.1. Nâng cao chất lượng công tác thẩm định cho vay
• 3.2.2. Đa dạng hóa các hình thức tín dụng, các sản phẩm dịch vụ, chính sách khách hàng phù hợp với nhu cầu của KHDNNVV
• 3.2.3. Đẩy mạnh hoạt động marketing Ngân hàng
• 3.2.4. Tăng cường hoạt động phòng ngừa và xử lý rủi ro tín dụng
• 3.2.5. Cải tiến quy trình điều kiện vay vốn
• 3.2.6. Xử lý nợ quá hạn và nợ xấu có hiệu quả
• 3.2.7. Giám sát và kiểm tra quá trình tín dụng
• 3.2.8. Phát triển đa dạng hóa khách hàng DNNVV
• 3.2.9. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Kiến nghị với Ngân hàng TMCP công thương Việt Nam
• 3.3.2. Kiến nghị với DNNVV
• 3.3.3. Kiến nghị với UBND tỉnh Bắc Ninh
• 3.3.4. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại VietinBank Bắc Ninh

Phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại VietinBank Bắc Ninh là một trong những chiến lược quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. DNNVV đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, góp phần tạo ra việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn vay vẫn còn nhiều thách thức. VietinBank Bắc Ninh đã có những nỗ lực đáng kể trong việc cải thiện quy trình cho vay và cung cấp các sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của DNNVV.

1.1. Khái Niệm và Vai Trò Của Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ, thường có số lượng lao động và doanh thu hạn chế. Theo quy định của Việt Nam, DNNVV chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 40% GDP và tạo ra nhiều việc làm. Vai trò của DNNVV không chỉ trong việc phát triển kinh tế mà còn trong việc thúc đẩy sự đổi mới và sáng tạo trong các lĩnh vực khác nhau.

1.2. Tình Hình Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại VietinBank Bắc Ninh

Tại VietinBank Bắc Ninh, hoạt động cho vay DNNVV đã được chú trọng phát triển. Ngân hàng đã triển khai nhiều chương trình cho vay ưu đãi nhằm hỗ trợ DNNVV tiếp cận nguồn vốn. Tuy nhiên, tỷ lệ cho vay DNNVV vẫn chưa tương xứng với tiềm năng thị trường, cần có những giải pháp cải thiện hơn nữa.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Mặc dù có nhiều nỗ lực, nhưng việc phát triển cho vay DNNVV tại VietinBank Bắc Ninh vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như quy trình thẩm định phức tạp, yêu cầu tài sản thế chấp cao và lãi suất cho vay chưa thực sự hấp dẫn là những rào cản lớn. Ngoài ra, nhiều DNNVV còn thiếu kinh nghiệm trong việc lập hồ sơ vay vốn, dẫn đến việc không đủ điều kiện vay.

2.1. Quy Trình Thẩm Định Khó Khăn

Quy trình thẩm định cho vay tại VietinBank Bắc Ninh thường yêu cầu nhiều giấy tờ và thủ tục phức tạp. Điều này khiến cho nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ vay vốn, dẫn đến việc không thể tiếp cận được nguồn vốn cần thiết.

2.2. Lãi Suất Cho Vay Chưa Hấp Dẫn

Lãi suất cho vay hiện tại tại VietinBank Bắc Ninh vẫn ở mức cao so với khả năng chi trả của nhiều DNNVV. Điều này khiến cho các doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn trong việc cân đối tài chính và quyết định vay vốn.

III. Giải Pháp Phát Triển Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại VietinBank Bắc Ninh

Để phát triển cho vay DNNVV, VietinBank Bắc Ninh cần triển khai một số giải pháp cụ thể. Việc đơn giản hóa quy trình thẩm định, giảm lãi suất cho vay và cung cấp các sản phẩm tài chính linh hoạt sẽ giúp DNNVV dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn. Ngoài ra, ngân hàng cũng cần tăng cường công tác tư vấn và hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong việc lập hồ sơ vay.

3.1. Đơn Giản Hóa Quy Trình Thẩm Định

Việc đơn giản hóa quy trình thẩm định cho vay sẽ giúp DNNVV tiết kiệm thời gian và chi phí. Ngân hàng có thể áp dụng các công nghệ mới để tự động hóa một số bước trong quy trình này, từ đó nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro.

3.2. Cung Cấp Sản Phẩm Tài Chính Linh Hoạt

Ngân hàng cần phát triển các sản phẩm tài chính linh hoạt, phù hợp với nhu cầu và khả năng của DNNVV. Các gói vay ngắn hạn, trung hạn với lãi suất ưu đãi sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tại VietinBank Bắc Ninh

Nghiên cứu về phát triển cho vay DNNVV tại VietinBank Bắc Ninh đã chỉ ra rằng, việc cải thiện quy trình cho vay và cung cấp các sản phẩm tài chính phù hợp đã mang lại những kết quả tích cực. Số lượng DNNVV tiếp cận được nguồn vốn đã tăng lên, đồng thời tỷ lệ nợ xấu cũng được kiểm soát tốt hơn. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và điều chỉnh các chính sách để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Hoạt Động Cho Vay

Hoạt động cho vay DNNVV tại VietinBank Bắc Ninh đã ghi nhận sự tăng trưởng đáng kể trong những năm qua. Số lượng khách hàng DNNVV vay vốn đã tăng lên, đồng thời doanh số cho vay cũng có xu hướng tăng trưởng ổn định.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm

Từ thực tiễn hoạt động cho vay, VietinBank Bắc Ninh đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc lắng nghe và thấu hiểu nhu cầu của DNNVV là rất quan trọng để phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Phát Triển Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Phát triển cho vay DNNVV tại VietinBank Bắc Ninh là một trong những yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. Trong tương lai, ngân hàng cần tiếp tục cải thiện các chính sách cho vay, đồng thời tăng cường hỗ trợ cho DNNVV trong việc tiếp cận nguồn vốn. Việc này không chỉ giúp DNNVV phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

VietinBank Bắc Ninh cần xác định rõ định hướng phát triển cho vay DNNVV trong những năm tới. Việc này bao gồm việc nghiên cứu và phát triển các sản phẩm tài chính mới, phù hợp với nhu cầu của thị trường.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Với Các Đối Tác

Ngân hàng cần tăng cường hợp tác với các tổ chức, hiệp hội doanh nghiệp để nắm bắt nhu cầu và xu hướng của thị trường. Điều này sẽ giúp ngân hàng phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò là động lực then chốt của nền kinh tế Việt Nam, với số lượng khoảng 541.753 doanh nghiệp đang hoạt động, chiếm tổng số vốn đăng ký xấp xỉ 130 tỷ USD. Hàng năm, khối doanh nghiệp này đóng góp khoảng 40% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), 30% ngân sách nhà nước, 33% giá trị sản lượng công nghiệp và tạo việc làm cho gần 60% lực lượng lao động. Tại tỉnh Bắc Ninh – địa phương có tốc độ tăng trưởng Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) đạt 10,60% với quy mô kinh tế 187.200 tỷ đồng và hơn 23.848 doanh nghiệp đang hoạt động, tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới 70%. Mặc dù sở hữu tiềm năng thị trường rất lớn, khả năng tiếp cận dòng vốn tín dụng ngân hàng thương mại của các doanh nghiệp trên địa bàn vẫn gặp nhiều rào cản nghiêm trọng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực tế hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh. Dù tổng quy mô dư nợ cho vay của chi nhánh có bước phát triển qua các năm, hoạt động cho vay phân khúc khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn bộc lộ dấu hiệu tăng trưởng chậm lại, tỷ trọng dư nợ nhóm khách hàng này trong tổng dư nợ toàn đơn vị có xu hướng giảm từ 28,53% năm 2018 xuống còn 24,56% năm 2019. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa, phân tích thực trạng hoạt động giai đoạn 2017 - 2019, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng tín dụng và tăng cường đóng góp lợi nhuận cho chi nhánh trong tầm nhìn đến năm 2025. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ thực nghiệm xác đáng, giúp các nhà quản trị ngân hàng vừa kiểm soát tốt tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng 1,5%, vừa thúc đẩy chỉ tiêu sinh lời trên dư nợ cho vay bình quân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết tài chính kinh điển: Lý thuyết Bất cân xứng thông tin (Asymmetric Information Theory) của Stiglitz và Weiss (1981) và Lý thuyết Trật tự phân hạng (Pecking Order Theory) của Myers và Majluf (1984). Theo Lý thuyết Bất cân xứng thông tin, sự chênh lệch thông tin giữa tổ chức tín dụng và doanh nghiệp nhỏ và vừa tạo ra hiện tượng lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức, buộc ngân hàng phải siết chặt điều kiện tài sản bảo đảm hoặc hạn chế định mức tín dụng. Trong khi đó, Lý thuyết Trật tự phân hạng giải thích xu hướng ưu tiên sử dụng dòng vốn nội bộ trước khi tiếp cận vốn vay ngân hàng của các doanh nghiệp có quy mô nhỏ.

Khung khổ pháp lý và quản lý của đề tài bám sát các văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt: Nghị định số 39/2018/NĐ-CP hướng dẫn Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Thông tư số 39/2016/TT-NHNN quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng và Thông tư số 02/2013/TT-NHNN về phân loại tài sản có, mức trích lập dự phòng rủi ro. Các khái niệm cốt lõi được làm rõ bao gồm:

• Khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa: Các đơn vị kinh doanh có quy mô giới hạn về nguồn vốn (không quá 100 tỷ đồng) hoặc doanh thu (không quá 300 tỷ đồng) và số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người tùy theo lĩnh vực hoạt động.
• Cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa: Hình thức cấp tín dụng bằng tiền tệ, theo đó ngân hàng thương mại giao cho doanh nghiệp một khoản tiền xác định để phục vụ sản xuất kinh doanh với nguyên tắc hoàn trả đầy đủ gốc và lãi đúng thời hạn đã cam kết.
• Phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa: Quá trình gia tăng liên tục về quy mô dư nợ, mở rộng số lượng khách hàng và danh mục sản phẩm tín dụng, đồng thời gắn liền với việc kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ quá hạn và tối ưu hóa tỷ suất sinh lời trên vốn vay.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa thu thập dữ liệu thứ cấp và khảo sát định lượng sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo cân đối kế toán và hồ sơ tổng kết tín dụng của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh trong giai đoạn 2017 - 2019.

Nhằm đánh giá khách quan các nhân tố định tính ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn, tác giả thực hiện khảo sát với cỡ mẫu 100 đối tượng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, bao gồm 70 đại diện doanh nghiệp nhỏ và vừa đang có hoặc chưa có quan hệ tín dụng với chi nhánh và 30 cán bộ chuyên trách công tác khách hàng doanh nghiệp và thẩm định tín dụng. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo ngành nghề kinh tế (công nghiệp chế biến, thương mại, dịch vụ).

Các phương pháp phân tích chính bao gồm phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian, phân tích cơ cấu tỷ trọng và đánh giá các hệ số tài chính chuyên ngành (tốc độ tăng trưởng doanh số cho vay, tỷ trọng dư nợ phân khúc, tỷ lệ nợ xấu theo phân loại 5 nhóm nợ). Việc lựa chọn các phương pháp này bảo đảm tính chuẩn xác cao trong việc đo lường xu hướng dịch chuyển danh mục cho vay và làm sáng tỏ mối liên hệ giữa chính sách tín dụng của chi nhánh với thực trạng tài chính của khối khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2019 ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

• Tăng trưởng dư nợ cho vay phân khúc doanh nghiệp nhỏ và vừa có sự biến động mạnh và có dấu hiệu chững lại rõ rệt: Dư nợ cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tăng từ 741 tỷ đồng năm 2017 lên 1.082 tỷ đồng năm 2018 (đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng 46,02%), nhưng đến năm 2019 chỉ đạt 1.156 tỷ đồng, tương ứng mức tăng trưởng khiêm tốn 6,84%.
• Tỷ trọng đóng góp của dư nợ doanh nghiệp nhỏ và vừa suy giảm trong cơ cấu tổng dư nợ: Năm 2017, dư nợ nhóm này chiếm 23,55% tổng dư nợ toàn chi nhánh; năm 2018 tăng lên 28,53% nhưng sang năm 2019 đã sụt giảm xuống còn 24,56% trên tổng dư nợ 4.706 tỷ đồng. Trong cơ cấu nhóm khách hàng doanh nghiệp, tỷ trọng dư nợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng giảm từ 55,83% năm 2018 xuống còn 51,24% năm 2019.
• Cơ cấu dư nợ theo kỳ hạn cho vay mất cân đối nghiêm trọng: Nguồn vốn tín dụng tập trung chủ yếu vào kỳ hạn ngắn hạn. Năm 2019, dư nợ cho vay ngắn hạn chiếm 4.095 tỷ đồng (tương đương tỷ trọng 87,04%), trong khi dư nợ trung và dài hạn chỉ đạt 611 tỷ đồng (chiếm 12,96% tổng dư nợ), phản ánh việc ngân hàng chủ yếu tài trợ vốn lưu động tạm thời mà chưa đáp ứng tốt nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ dài hạn.
• Năng lực huy động vốn tăng trưởng vững chắc tạo nền tảng thanh khoản dồi dào: Tổng nguồn vốn huy động của chi nhánh tăng từ 3.566 tỷ đồng năm 2017 lên 4.270 tỷ đồng năm 2018 (tăng 19,74%) và đạt 4.690 tỷ đồng năm 2019 (tăng 9,84%). Nguồn tiền gửi cá nhân luôn giữ vai trò chủ đạo, chiếm tỷ trọng ổn định từ 70% đến 72% tổng nguồn vốn huy động (đạt 3.397 tỷ đồng năm 2019).

Thảo luận kết quả

Khi mô tả dữ liệu bằng biểu đồ cột chồng phân tích cơ cấu dư nợ giữa khách hàng bán lẻ và khách hàng doanh nghiệp, có thể thấy rõ sự chuyển dịch chiến lược của chi nhánh sang mảng bán lẻ (dư nợ bán lẻ tăng mạnh từ 1.525 tỷ đồng năm 2017 lên 2.450 tỷ đồng năm 2019, chiếm 52,06% tổng dư nợ). Đồng thời, biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu nguồn vốn huy động năm 2019 với 72,43% tiền gửi cá nhân, 23,56% tiền gửi doanh nghiệp và 4,01% tiền gửi khác chứng minh chi nhánh có nền tảng thanh khoản rất vững chắc nhưng phải chịu áp lực chi phí trả lãi tương đối cao, đòi hỏi phải đẩy mạnh các gói tín dụng có biên lợi nhuận tốt.

Nguyên nhân cốt lõi khiến tốc độ tăng trưởng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm sút trong năm 2019 bắt nguồn từ cả hai phía. Về phía doanh nghiệp, phần lớn đơn vị có quy mô siêu nhỏ, vốn tự có mỏng, thiếu tài sản bảo đảm có giá trị pháp lý cao và báo cáo tài chính nội bộ chưa qua kiểm toán độc lập, dẫn đến mức độ minh bạch thông tin thấp. Về phía chi nhánh ngân hàng, quy trình thẩm định rủi ro vẫn phụ thuộc nặng nề vào tài sản thế chấp bất động sản, thủ tục hồ sơ vay vốn còn phức tạp và chưa có nhiều sản phẩm tín dụng đặc thù theo ngành nghề.

Kết quả nghiên cứu này có tính tương đồng cao với phát hiện của Ackah và Vuvor (2011) khi nghiên cứu rào cản thế chấp và kỳ hạn vay ngắn của các doanh nghiệp nhỏ tại các thị trường mới nổi, đồng thời củng cố nhận định của Võ Đức Toàn (2012) về điểm nghẽn thiếu hụt thông tin tài chính minh bạch trong quan hệ tín dụng giữa ngân hàng thương mại và doanh nghiệp nhỏ tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thúc đẩy hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển an toàn, bền vững và hiệu quả, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm với các chỉ tiêu định lượng cụ thể:

• Hoàn thiện quy trình thẩm định và ứng dụng công nghệ xếp hạng tín dụng tự động: Ngân hàng cần tái cấu trúc quy trình cấp tín dụng, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ vay vốn từ 7 - 10 ngày làm việc xuống dưới 3 - 5 ngày đối với các khoản vay bổ sung vốn lưu động có giá trị dưới 5 tỷ đồng. Bộ phận Quản trị rủi ro và Khối Khách hàng doanh nghiệp chịu trách nhiệm triển khai hoàn thành trong giai đoạn 2022 - 2023.
• Phát triển các gói sản phẩm tín dụng chuyên biệt theo chuỗi cung ứng: Thiết kế các gói cho vay thấu chi, tài trợ hóa đơn và cho vay thế chấp bằng dòng tiền hoặc hàng tồn kho luân chuyển đối với các doanh nghiệp phụ trợ liên kết với các tập đoàn FDI tại các khu công nghiệp Bắc Ninh. Mục tiêu nâng tỷ trọng cho vay tín chấp và thế chấp dòng tiền lên mức 15% - 20% tổng dư nợ doanh nghiệp nhỏ và vừa vào năm 2024 do Phòng Khách hàng doanh nghiệp chủ trì.
• Tái cơ cấu thời hạn cho vay và tăng cường tài trợ vốn trung - dài hạn: Đẩy mạnh triển khai các gói tín dụng đầu tư tài sản cố định, đổi mới dây chuyền công nghệ với thời hạn 36 - 60 tháng, phấn đấu nâng tỷ trọng dư nợ trung và dài hạn của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa từ mức 12,96% hiện tại lên mức tối thiểu 20% - 25% vào năm 2025. Ban Giám đốc chi nhánh và các phòng nghiệp vụ kinh doanh trực tiếp tổ chức thực hiện từ năm 2022 đến 2025.
• Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ xấu: Tổ chức đào tạo nghiệp vụ chuyên sâu về phân tích tài chính doanh nghiệp phi chính thức cho 126 cán bộ nhân viên chi nhánh (trong đó nhóm cán bộ dưới 35 tuổi chiếm trên 70%), áp dụng hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả công việc gắn liền với mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới 1,5% và tỷ lệ nợ quá hạn dưới 3,0%. Phòng Tổ chức hành chính và Phòng Tổng hợp thực hiện định kỳ hàng quý từ năm 2022.

Khuyến nghị đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh: Cần tăng cường quy mô vốn điều lệ và nâng cao hiệu quả vận hành của Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Bắc Ninh, tạo cơ chế bảo lãnh cho các dự án kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính sau:

• Ban Lãnh đạo và Chuyên viên tín dụng tại các Ngân hàng Thương mại: Cung cấp bức tranh thực tế về cấu trúc danh mục cho vay, kinh nghiệm thiết lập quy trình kiểm soát rủi ro tín dụng và phương thức xây dựng sản phẩm tài trợ chuỗi phù hợp với đặc thù khu công nghiệp tập trung.
• Giám đốc điều hành và Kế toán trưởng các Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Giúp doanh nghiệp hiểu rõ các tiêu chuẩn thẩm định, điều kiện cấp tín dụng và nguyên tắc quản trị rủi ro của ngân hàng lớn, từ đó chủ động chuẩn hóa hệ thống báo cáo tài chính và minh bạch hóa phương án sử dụng vốn.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước và Nhà hoạch định chính sách địa phương: Là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Bắc Ninh trong việc xây dựng các chính sách kết nối ngân hàng - doanh nghiệp và hoàn thiện cơ chế quỹ bảo lãnh tín dụng.
• Giảng viên, Học viên cao học và Nghiên cứu sinh ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu phục vụ giảng dạy, học tập và cung cấp khung phân tích thực nghiệm chuẩn mực về đề tài phát triển tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại một chi nhánh ngân hàng thương mại cổ phần quốc doanh cấp 1.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao tốc độ tăng trưởng dư nợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tại VietinBank Bắc Ninh lại sụt giảm mạnh từ 46,02% năm 2018 xuống còn 6,84% năm 2019? Nguyên nhân chủ yếu do sự thắt chặt tiêu chuẩn thẩm định rủi ro khi thị trường có nhiều biến động, sự cạnh tranh gay gắt từ hơn 30 tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, cùng với việc chi nhánh chuyển hướng tập trung mở rộng phân khúc bán lẻ nhằm phân tán rủi ro danh mục tín dụng.

• Rào cản lớn nhất khiến các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Bắc Ninh khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng là gì? Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở năng lực tài chính và chất lượng thông tin kế toán. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ có báo cáo tài chính tự lập chưa qua kiểm toán, vốn chủ sở hữu hạn chế và thiếu tài sản bất động sản đủ điều kiện pháp lý để thế chấp theo quy định truyền thống của ngân hàng thương mại.

• Tỷ trọng cho vay ngắn hạn chiếm tới 87,04% phản ánh thực trạng gì trong hoạt động của doanh nghiệp? Tỷ lệ này cho thấy dòng vốn tín dụng hiện thời chủ yếu mới đáp ứng được nhu cầu thanh toán ngắn hạn và luân chuyển hàng hóa. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn đang thiếu hụt trầm trọng nguồn vốn trung và dài hạn để đầu tư nhà xưởng, máy móc công nghệ phục vụ sản xuất phụ trợ.

• Giải pháp nào mang tính đột phá giúp ngân hàng mở rộng quy mô cho vay mà vẫn kiểm soát tốt nợ xấu? Giải pháp đột phá là chuyển đổi từ phương thức thẩm định truyền thống dựa trên tài sản bảo đảm sang thẩm định dòng tiền thực tế thông qua tài trợ chuỗi cung ứng liên kết với các doanh nghiệp đầu chuỗi FDI tại Bắc Ninh, kết hợp chấm điểm tín dụng tự động.

• Các chỉ tiêu tài chính cơ bản nào được sử dụng để đánh giá chất lượng tín dụng trong nghiên cứu? Nghiên cứu sử dụng tỷ lệ nợ quá hạn (mục tiêu duy trì dưới 5%), tỷ lệ nợ xấu nhóm 3, 4, 5 theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN (mục tiêu dưới 3% và kiểm soát thực tế dưới 1,5%), cùng hệ số thu nhập từ hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa trên tổng thu nhập chi nhánh.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện bức tranh tín dụng tại VietinBank Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2019, ghi nhận mức tăng trưởng quy mô dư nợ doanh nghiệp nhỏ và vừa từ 741 tỷ đồng lên 1.156 tỷ đồng.
• Chỉ ra rõ nét các nút thắt nội tại: Tốc độ tăng trưởng dư nợ phân khúc có xu hướng chậm lại, tỷ trọng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa suy giảm xuống mức 24,56% và sự mất cân đối nghiêm trọng khi cho vay ngắn hạn chiếm 87,04%.
• Xác định nguyên nhân trọng yếu xuất phát từ bất cân xứng thông tin tài chính của khối doanh nghiệp và sự thiếu linh hoạt trong quy trình thẩm định tài sản bảo đảm của ngân hàng.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp thực thi từ cải tiến quy trình thẩm định, thiết kế sản phẩm tài trợ chuỗi, điều chỉnh kỳ hạn trung dài hạn đến nâng cao chất lượng 126 nhân sự chi nhánh.
• Định hình lộ trình chuyển đổi tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2022 - 2025 gắn liền với mục tiêu giữ vững tỷ lệ nợ xấu dưới 1,5% và đồng hành cùng tiến trình công nghiệp hóa của tỉnh Bắc Ninh.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp giải pháp gắn kết giữa lý thuyết kinh tế hiện đại với thực tiễn hoạt động ngân hàng tại địa phương kinh tế trọng điểm phía Bắc. Các nhà quản trị ngân hàng thương mại và cơ quan quản lý được khuyến nghị áp dụng ngay các giải pháp tài trợ chuỗi và nâng cao năng lực bảo lãnh tín dụng để khơi thông dòng vốn phát triển bền vững cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng phát triển cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thương mại cổ phần công thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh. Chương 3: Giải pháp phát triển cho vay khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Công thươngViệt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh. 5 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Chủ đề phát triển cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa từ lâu đã thu hút được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu lý luận cũng như thực tiễn đáng chú ý là một số công trình nghiên cứu sau: Bài viết: “ Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tiếp nhận vốn tín dụng phát triển sản xuất, kinh doanh” của nhà Nghiên cứu Lê Thiết Lĩnh khoa kinh tế - chính trị - Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội đăng ngày 29/10/2020 trên tạp chí Tài Chính online.

Bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận hiệu quả nguồn vốn tín dụng để phát triển sản xuất kinh doanh. Phan Quốc Đông và các tác giả (2015) nghiên cứu mô hình cho vay đối với DNNVV. Kinh nghiệm Châu Phi và bài học cho Việt Nam. Bài viết chỉ ra thực trạng các DNNVV gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng và nhiều doanh nghiệp phải dùng vốn tự có và nguồn vốn vay từ nguồn khác với mức lãi suất cao từ 15-18%.

Bài viết tìm hiểu ba mô hình cho vay của Root Capital, E+Co và GroFin đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Châu Phi góp phần giải quyết thành công bài toán về vốn cho các DNNVV, gắn với mục tiêu phát triển bền vững. Các mô hình này kết hợp với hoạt động cho vay thuần túy, khai thác triệt để các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp để nâng cao năng lực quản lý kinh doanh của doanh nghiệp đảm bảo dự án vay vốn thành công và khả năng trả nợ. Kinh nghiệm thực tiễn này hoàn toàn có thể được nghiên cứu để áp dụng trong hoạt động cho vay DNNVV ở Việt Nam. Bài viết cũng đưa ra gợi ý giải pháp cho Việt Nam khi áp dụng kinh nghiệm về mô hình cho vay DNNVV thành công ở Châu Phi.

Ackah và Vuvor ( 2011) nghiên cứu những thách thức mà các DNNVV phải đối mặt trong việc tiếp cận vốn vay ngân hàng ở Ghana. Tác giả đưa ra bảng câu hỏi cho 80 DNNVV trong khu đô thị Accra và Tema được lựa chọn thông qua kỹ thuật lấy mẫu Kết quả khảo sát về những thách thức mà DNNVV ở Ghana phải đối mặt là 6 tài sản thế chấp, lãi suất cho vay cao, kỳ hạn trả nợ ngắn, khó khăn trong việc quản lý dòng tiền. Đề tài: “ Tín dụng đối với doanh nghiêp nhỏ và vừa của các Ngân hàng thương mại cổ phần” luận văn tiến sỹ Võ Đức Toàn ( 2012) tác giả nghiên cứu thực nghiệp tại khu vực thành phố Hồ Chí Minh. Đề tài đã nghiên cứu và hệ thống hóa lý thuyết về doanh nghiệp nhỏ và vừa, phân tích tổng quan về DNNVV tại Việt Nam qua các số liệu thống kê và chính sách của nhà nước đối với DNNVV, đề tài cũng tiến hành khảo sát về tài trợ vốn vay cho các DNNVV trên cơ sở đó tác giả cũng gợi ý các chính sách đối với DNNVV, đối với ngân hàng thương mại và các cơ quan nhà nước.

Đề tài: “ Chất lượng cho vay đối với DNNVV tại NH TMCP Công thương Việt Nam Chi nhánh Nam Thăng Long- Hà Nội”, luận văn thạc sỹ Phùng Thị Nga ( 2012) tác giả đã trình bày vấn đề chung về cho vay của Ngân hàng đối với NHTM đối với DNNVV. Luận văn đánh giá chất lượng cho vay DNNVV tại NHTM Công thương Chi nhánh Nam Thăng Long từ đó đề ra giải pháp nâng cao chất lượng công tác cho vay, luận văn cũng đưa ra kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng cho vay tránh rủi ro cho Ngân hàng. Đề tài: “ Phát triển cho vay đối với DNNVV tại NH TMCP Sài Gòn Thương Tín chi nhánh Lâm Đồng”, luận văn thạc sỹ Nguyễn Văn Dương ( 2012). Tác giả đã phân tích thực trạng hoạt động cho vay đối với DNNVV tại NH Sacombank Chi nhánh tỉnh Lâm Đồng, đánh giá, nhận xét kết quả đạt được, chỉ ra tồn tại và nguyên nhân từ đó nghiên cứu định hướng cho vay đối với DNNVV và đề xuất giải pháp mở rộng và phát triển hoạt động cho vay đối với DNNVV tại Ngân hàng Sacombank Chi nhánh tỉnh Lâm Đồng.

Các nghiên cứu đều chỉ ra những thực trạng, tồn tại, nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cho vay DNNVV và trên cơ sở lý thuyết kết hợp với thực tiễn các công trình nghiên cứu trên đã đóng góp những giải pháp phù hợp với từng thực trạng cụ thể trong các giai đoạn khác nhau. 7 Hiện nay tại Vietinbank Bắc Ninh chưa có đề tài nào nghiên cứu về: Phát triển cho vay khách hàng DNNVV. Luận văn này sẽ đi sâu phân tích về hoạt động cho vay DNNVV của Vietinbank Bắc Ninh hiện nay đánh giá kết quả đạt được và những hạn chế qua đó đánh giá những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cho vay của Ngân hàng. Từ đó đề xuất giải pháp kiến nghị nhằm khắc phục hạn chế, tồn tại nhằm phát triển hoạt động cho vay DNNVV.

8 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIÊP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái quát về khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế thị trường: 1.1 Khái niệm về doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp nhỏ và vừa là doanh nghiệp có quy mô được giới hạn bởi tiêu thức lao động, vốn, hoặc giá trị tài sản hoặc doanh thu tùy theo quy định của mỗi quốc gia. Mục đích của việc phân loại DNNVV để xây dựng các chính sách trợ giúp phát triển DNNVV, mặt khác để tăng cường quản lý nhà nước về hỗ trợ phát triển DNNVV. Việc phân loại DNNVV thể hiện sự coi trọng vai trò, vị trí của DNNVV trong nền kinh tế.

Tại Việt Nam, theo quy định tại Nghị định 39/2018/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa như sau: Phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo khu vực kinh tế ở Việt Nam: Doanh nghiệp siêu Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa nhỏ STT Lĩnh vực Tổng Tổng Tổng Tổng Tổng Tổng Số lao Số lao Số lao doanh nguồn doanh nguồn doanh nguồn động động động thu vốn thu vốn thu vốn Nông, Không Không Không Không Không Không Không Không Không lâm quá quá quá 1 quá 10 quá 3 tỷ quá 3 tỷ quá 100 quá 50 quá 20 nghiệp và 200 200 tỷ 100 tỷ người đồng đồng người tỷ đồng tỷ đồng thủy sản người đồng đồng 9 Doanh nghiệp siêu Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa nhỏ STT Lĩnh vực Tổng Tổng Tổng Tổng Tổng Tổng Số lao Số lao Số lao doanh nguồn doanh nguồn doanh nguồn động động động thu vốn thu vốn thu vốn Không Không Không Công Không Không Không Không Không Không quá quá quá 2 nghiệp và quá 10 quá 3 tỷ quá 3 tỷ quá 100 quá 50 quá 20 200 200 tỷ 100 tỷ xây dựng người đồng đồng người tỷ đồng tỷ đồng người đồng đồng Không Không Không Thương Không Không Không Không Không Không quá quá quá 3 mại và quá 10 quá 10 quá 3 tỷ quá 50 quá 100 quá 50 100 300 tỷ 100 tỷ dịch vụ người tỷ đồng đồng người tỷ đồng tỷ đồng người đồng đồng ( (Ngu ddông 1.2 Đặc trưng hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) * Tính chất hoạt động kinh doanh Doanh nghiệp vừa và nhỏ thường tập trung ở nhiều khu vực chế biến và dịch vụ, tức là gần với người tiêu dùng hơn. Trong đó cụ thể là:  Doanh nghiệp vừa và nhỏ là vệ tinh, chế biến bộ phận chi tiết cho các doanh nghiệp lớn với tư cách là tham gia vào các sản phẩm đầu tư.  Doanh nghiệp vừa và nhỏ thực hiện các dịch vụ đa dạng và phong phú trong nền kinh tế như các dịch vụ trong quá trình phân phối và thương mại hoá, dịch vụ sinh hoạt và giải trí, dịch vụ tư vấn và hỗ trợ.  Trực tiếp tham gia chế biến các sản phẩm cho người tiêu dùng cuối cùng với tư cách là nhà sản xuất toàn bộ.

Chính nhờ tính chất hoạt động kinh doanh này mà các doanh nghiệp vừa và nhỏ có lợi thế về tính linh hoạt. Có thể nói tính linh hoạt là đặc tính trội của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhờ cấu trúc và quy mô nhỏ nên khả năng thay đổi mặt hàng, chuyển hướng kinh doanh thậm chí cả địa điểm kinh doanh được coi là mặt mạnh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. 10 * Về nguồn lực vật chất Nhìn chung các doanh nghiệp vừa và nhỏ bị hạn chế bởi nguồn vốn, tài nguyên, đất đai và công nghệ. Sự hữu hạn về nguồn lực này là do tôn chỉ và nguồn gốc hình thành doanh nghiệp.

Mặt khác còn do sự hạn hẹp trong các quan hệ với thị trường tài chính - tiền tệ, quá trình tự tích luỹ thường đóng vai trò quyết định của từng doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhận thức về vấn đề này các quốc gia đang tích cực hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ để họ có thể tiếp cận thị trường tài chính – tiền tệ góp phần tăng thêm nguồn lực giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển hiệu quả, bền vững. * Về năng lực quản lý điều hành Xuất phát từ nguồn gốc hình thành, tính chất, quy mô. các quản trị gia doanh nghiệp vừa và nhỏ thường nắm bắt, bao quát và quán xuyến hầu hết các mặt của hoạt động kinh doanh.

Thông thường họ được coi là nhà quản trị doanh nghiệp hơn là nhà quản lý chuyên sâu. Chính vì vậy mà nhiều kỹ năng, nghiệp vụ quản lý trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ còn rất thấp so với yêu cầu. * Về tính phụ thuộc hay bị động: Do các đặc trưng kể trên nên các doanh nghiệp vừa và nhỏ bị thụ động nhiều hơn ở thị trường. Cơ hội “đánh thức”, “dẫn dắt” thị trường của họ rất nhỏ.

Nguy cơ “bị bỏ rơi”, phó mặc được minh chứng bằng con số doanh nghiệp vừa và nhỏ bị phá sản ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển.