Chương 1: Khái quát về nghề trồng cây ăn trái. Chương 2: Tiềm năng và thực trạng phát triển cây ăn trái tỉnh Bến Tre. Chương 3: Định hướng phát triển cây ăn trái tỉnh Bến Tre đến năm 2020. - Phần kết luận.
- Phần kiến nghị. KHÁI QUÁT VỀ NGHỀ TRỒNG CÂY ĂN TRÁI 1.Khái niệm cây ăn trái Cây ăn quả (Nam Bộ gọi là cây ăn trái) là các loại cây trồng hoặc quả rừng mà trái cây được T 5 T 5 dùng làm thức ăn riêng biệt hoặc ăn kèm.Đặc điểm sinh học một số loại cây ăn trái Phần lớn cây ăn trái là cây lâu năm, có bộ rễ ăn sâu, chỉ mọc tốt ở những nơi đất sâu không có những tầng đất sét, tầng đá gần mặt đất. Thường bộ rễ chỉ phát triển tốt ở những nơi đất thoáng, có kết cấu tốt không quá nhiều sỏi đá, không bị đọng nước, dù chỉ một thời gian ngắn. Vì vậy, đất bị đá ong hóa ở các vùng đồi, đất đồng lầy, không thích hợp.
Đất đỏ, đất phù sa ven sông, thoát nước là những đất tốt nhất. Cần nhấn mạnh đất trồng cây ăn trái phải có kết cấu tốt, tơi, thoáng, giữ được nhiều nước, nhiều ôxi. Vài năm sau khi trồng, khi bộ rễ lan dài ra khắp nơi thì không còn có thể cày, xới làm cho đất thoáng được nữa. Cây ăn trái lâu năm nên phải đợi vài bốn năm mới ra hoa quả và thời kỳ đầu cây phải phát triển bộ rễ, cành lá, làm cơ sở cho việc ra hoa quả sau này (thời kỳ này gọi là kiến thiết cơ bản ở các nông trường).
Nếu trong đất đủ chất dinh dưỡng thời kỳ này sẽ được rút ngắn và thời kỳ sản xuất (cho quả) kéo dài nên người ta thường chọn các đất tốt nhiều dinh dưỡng, nhiều mùn để trồng cây ăn trái.Lịch sử nghề trồng cây ăn trái trên Thế giới Nghiên cứu nguồn gốc cây trồng trên thế giới, viện sĩ Vavilôp cho rằng quê hương nhiều loại cây ăn quả là vùng Đông Nam Á, Tiểu Á, Trung Á, ngoại Capcaz, ven bờ Địa Trung Hải. Vườn treo Babilon ở Axiri xuất hiện sớm nhất (3000 năm trước công nguyên), nghề trồng cây ăn quả xuất hiện ở Trung Quốc cách đây 2500-3000 năm, còn ở Ấn Độ đã có từ 1280 năm trước công nguyên. Tài liệu và thư tịch cũ còn cho thấy táo, lê, đào, mận, mơ, táo Tàu, hạt dẻ….đã được đưa trồng cách đây hơn 4000 năm, còn cam, chanh, anh đào và một số quả nạc khác chỉ có trên dưới 2000 năm. Ngày nay hầu hết các nước trên thế giới đều phát triển nghề trồng cây ăn quả.
Những nước có diện tích trồng cây ăn quả lớn là Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ…. Ví dụ, năm 1995 Trung Quốc có 6,4 triệu ha diện tích cây ăn quả với sản lượng 35 triệu tấn; Ấn Độ có 2,94 triệu ha với 25,2 triệu tấn. Nghề trồng cây ăn quả đã có ở Việt Nam cách đây hơn 2000 năm. Các công trình khảo cổ cho thấy Việt Nam có nghề trồng cây lúa rất sớm.
Chủ nhân các nền văn minh Hòa Bình, Bắc Sơn, Quỳnh Văn đã biết nuôi chó, trồng một số loại cây ăn quả, cây có củ, rau đậu, dưa (Lịch sử Việt Nam, tập 1, 1971). Các tác giả người Trung Quốc trong cuốn Dị vật chí, Nam phương thảo mộc trang, Tề dân yếu thuật (từ thế kỷ I-VI) có kể lại rằng bấy giờ ở Việt Nam nhà nào cũng có trồng rau và cây ăn quả. Nông thôn Châu Giao có đủ các loại chuối, vải, nhãn, cam, quýt, dứa, khế, xấu, trám, vả, táo, lựu, mơ…Mặc dù có điều kiện khí hậu, đất đai rất thuận tiện cho cây ăn quả phát triển nhưng do điều kiện kinh tế - xã hội nghề trồng cây ăn quả ở Việt Nam kém phát triển và sản lượng hàng hóa ở mức thấp. Sau cách mạng tháng 8 năm 1945 Đảng và nhà nước đã có những chủ trương, chính sách để phát triển nền nông nghiệp toàn diện, trong đó chú ý phát triển nghề trồng cây ăn quả.
Sau hội nghị Giơnevơ năm 1954, nhiều nông trường chuyên trồng cây ăn quả được thành lập, cùng với sản phẩm cây ăn quả của vườn gia đình, miền Bắc Việt Nam có rau quả để xuất khẩu (cam, chuối, dứa, dưa hấu,. Sản lượng các loại quả chủ yếu trên thế giới (1000 tấn) Số thứ tự Tên quả Bình quân 1978-'81 1991 1992 1993 1 Nho 66099 56754 62470 57165 2 Nho rượu 34844 25882 28900 26349 3 Cam 38751 55899 57376 56818 4 Quýt 7870 9170 9742 9570 5 Chanh 531 7448 7749 7632 6 Bưởi 4670 4723 4663 5319 7 Citrus khác 2783 3548 3616 3722 8 Chuối 38162 49148 51108 50596 9 Chuối bột 22868 27055 27112 27902 10 Táo tây 34362 36468 44436 42388 11 Lê 8591 8952 10851 10333 12 Đào 7380 8811 10326 9785 13 Mận 5515 5744 6380 6197 14 Mơ 1690 2074 2433 2248 15 Dâu tây 1768 2362 2289 2305 16 Xoài 13995 16284 17512 17744 17 Dứa 9584 10849 11445 11740 18 Đu đủ 3016 5024 5421 5563 19 Chà là 2578 3724 3657 3823 20 Bơ 1440 2047 2120 2104 Cộng 311191 341966 368259 359403 Nguồn: FAO Yearbook – Production.Đặc điểm nghề trồng cây ăn trái trên Thế giới và Việt Nam 1.Các vấn đề quan tâm hàng đầu của nghề trồng cây ăn trái Thế giới 1. Giống mới Yêu cầu đối với giống mới là phải có năng suất cao, sớm có quả, có phẩm chất tốt, có khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu, đất đai ở địa phương và chống chịu sâu bệnh tốt. Ví dụ, ở Pháp sau 7 năm (1962-1968) đưa giống táo mới Golden Delicious đã nâng cao chất lượng táo lên 4 lần.
Ở Balan nhờ đưa giống táo mới vào sản xuất mà đã đưa được sản lượng táo từ 341 ngàn tấn (1950) lên 1600 ngàn tấn (1969). Thị hiếu tiêu dùng về quả không những cần phẩm chất tốt như hương vị thơm ngon mà còn yêu cầu hình dáng quả phải đẹp, độ lớn vừa phải, bên ngoài nhìn hấp dẫn… 1. Nghiên cứu kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ăn trái Cùng với việc tạo ra giống mới có năng suất cao chất lượng tốt việc nghiên cứu và hoàn thiện kỹ thuật trồng trọt và chăm sóc cây ăn quả rất được coi trọng. Khoảng cách và mật độ trồng được nghiên cứu gắn với các yếu tố như giống, khí hậu, đất đai, phân bón, phòng trừ sâu bệnh, năng suất và khả năng khai thác nguồn lợi, hiệu quả kinh doanh của chu kỳ.
Xu hướng chung là trồng dày trên đơn vị diện tích để sớm có năng suất cao và chu kỳ kinh doanh ngắn lại. Thông qua tạo hình, cắt tỉa cành để loại bỏ các cành vô hiệu tiêu tốn dinh dưỡng vô ích, làm cho cây thông thoáng, giảm bớt sâu bệnh hại,… Ngoài ra, ở Ôxtrâylia, miền Nam Trung Quốc còn dùng phương pháp khoanh vỏ ở thân và các cành lớn đối với vải, nhãn, xoài để năm nào cũng có hoa quả, khắc phục hiện tượng cách năm. Về phân bón cho cây ăn quả có nhiều công trình nghiên cứu và phát triển kỹ thuật cao. Ví dụ, xác định mối tương quan giữa hàm lượng dinh dưỡng trong đất và trong cây, xử lý trên máy tính để xác định liều lượng phân bón.
Việc bón phân qua lá và sử dụng các nguyên tố vi lượng, các chất điều hòa sinh trưởng (kích thích tăng trưởng) cũng được đi sâu nghiên cứu ở nhiều nước Mỹ, Pháp, Ôxtrâylia, Nhật Bản, Trung Quốc, Philippin…. Tưới nước, giữ ẩm, chống xói mòn đất cho cây ăn quả là một biện pháp kỹ thuật quan trọng trong thâm canh cây ăn quả. Ở những vùng khô hạn, thiếu nước nghiêm trọng có công nghệ tưới nước nhỏ giọt để tiết kiệm nước và tiết kiệm điện năng như Ixrael và Hà Lan…. Trừ sâu bệnh ở vườn cây ăn trái Giống cây ăn quả và phòng trừ sâu bệnh đã trở thành 2 vấn đề quan trọng trong việc phát triển cây ăn quả ở nhiều nước trên thế giới.
Ví dụ với cam, quýt ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương có chương trình phục hồi sản xuất cam quýt; một dự án riêng về sản xuất cam quýt và một dự án riêng về phòng chống bệnh Greening (vàng lá cam) trên toàn khu vực. Ngoài chương trình phòng trừ tổng hợp (Intergrate Pest Control - IPC) sâu bệnh đối với cây trồng nói chung, để bảo vệ môi trường – vấn đề cả thế giới quan tâm – đã phát triển chương trình quản lí dịch hại (Intergrate Pest Management – IPM) Trong IPM việc loại trừ tác hại của sâu bệnh được đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa sinh vật và vi sinh vật có ích là thiên địch của sâu bệnh hại. Khi mật độ của sâu bệnh hại tăng lên đến một ngưỡng nhất định mới trừ. Trong đó, phòng chống bằng thuốc hóa học là một biện pháp được áp dụng đúng lúc, đúng chỗ và đúng liều lượng.
Coi trọng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh ít dùng các biện pháp hóa học để giảm ô nhiễm môi trường, IPM rất có hiệu quả đối với cây ăn quả. Ví dụ, dùng bọ rùa để diệt các loại rệp trong vườn quả. Để diệt rầy Diaphorina citi – vectơ truyền bệnh Greening trên cam quýt bằng các loại ký sinh lên rầy như Tammarixia radiata và Diaphorencyrtus aligarhenisis, trừ bọ xít trên vải ở Ấn Độ bằng một loài ký sinh trên trứng bọ xít: Anastatus sp. và Microphanurus sp.
Nghiên cứu kỹ thuật thu hái, xử lý thu hoạch cây ăn trái Để giảm bớt những thất bại sau thu hoạch, kéo dài thêm thời gian cung cấp quả tươi cho người tiêu dùng trong nước và đặc biệt là xuất khẩu quả tươi nhiệt đới – đặc sản của ta – cho các nước phát triển nhằm tăng hiệu quả kinh tế cho người áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật bảo quản rau quả. Nhiều nước trên thế giới đã áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào bảo quản rau quả có hiệu quả rất rõ rệt. Có thể áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật đơn lẻ, cũng có thể áp dụng đồng thời nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật để giải quyết vấn đề bảo quản quả tươi. Những tiến bộ khoa học kỹ thuật được áp dụng nhiều trong lĩnh vực này bao gồm: kỹ thuật chiếu xạ, kỹ thuật hóa học, kỹ thuật điện lạnh, kỹ thuật bao bì….
Hiện nay nhiều nước có ngành trồng cây ăn quả phát triển đang quan tâm nghiên cứu thực hiện các loại máy công tác trong vườn quả, máy thu hoạch để giảm bớt công lao động vì công việc này chiếm 60 - 70% lao động sống trong khâu canh tác vườn quả. Tình hình sản xuất và tiêu thụ trái cây trên Thế giới Ngành sản xuất trái cây trên Thế giới đã tăng trưởng một cách đều đặn trong suốt những năm vừa qua và đã đạt một tổng sản lượng khoảng 379,15 triệu tấn (2003).