CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CAO SU THIÊN NHIÊN TRONG SỰ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP HÓA VÀ HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN 1. Lý luận chung về công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp và nông thôn 1. Khái niệm và bản chất công nghiệp hóa, hiện ñại hóa Năm 1963, Tổ chức Phát triển Công nghiệp của Liên hợp quốc (UNIDO) ñã ñưa ra ñịnh nghĩa: Công nghiệp hóa (CNH) là quá trình phát triển kinh tế, trong quá trình này một bộ phận ngày càng tăng các nguồn của cải quốc dân ñược ñộng viên ñể phát triển cơ cấu kinh tế nhiều ngành ở trong nước với kỹ thuật hiện ñại. Đặc ñiểm của cơ cấu kinh tế này là một bộ phận chế biến luôn thay ñổi ñể sản xuất ra những tư liệu sản xuất và hàng tiêu dùng, có khả năng ñảm bảo cho toàn bộ nền kinh tế phát triển với nhịp ñộ cao, bảo ñảm ñạt tới sự tiến bộ về kinh tế và xã hội.
Theo quan ñiểm của các nước Tây Âu, CNH là quá trình chuyển lao ñộng từ thủ công sang lao ñộng bằng sử dụng máy móc là chính. Hay, công nghiệp hóa là quá trình nâng cao tỷ trọng của công nghiệp trong toàn bộ các ngành kinh tế của một vùng kinh tế hay một nền kinh tế. Đó là tỷ trọng về lao ñộng, về giá trị gia tăng, v. Đây là quá trình chuyển biến kinh tế xã hội ở một cộng ñồng người từ nền kinh tế với mức ñộ tập trung tư bản nhỏ bé (xã hội tiền công nghiệp) sang nền kinh tế công nghiệp.
Công nghiệp hóa là một phần của quá trình hiện ñại hóa (HĐH). Sự chuyển biến kinh tế-xã hội này ñi ñôi với tiến bộ công nghệ, ñặc biệt là sự phát triển của sản xuất năng lượng và luyện kim quy mô lớn. Kế thừa có chọn lọc những tri thức văn minh của nhân loại, rút những kinh nghiệm trong lịch sử tiến hành công nghiệp hoá, và từ thực tiễn công nghiệp hoá ở Việt Nam trong thời kỳ ñổi mới, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ bảy khoá VI và Đại hội ñại biểu toàn quốc lần thứ VII Đảng Cộng sản Việt Nam ñã xác ñịnh: “Công nghiệp hoá, hiện ñại hóa là quá trình chuyển ñổi căn bản, toàn diện các hoạt ñộng sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội từ sử dụng sức lao ñộng thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao ñộng cùng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện ñại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học - công nghệ nhằm tạo ra năng suất lao ñộng xã hội cao”. Khái niệm công nghiệp hoá trên ñây ñược Đảng ta xác ñịnh rộng hơn những quan niệm trước ñó, bao hàm cả về hoạt ñộng sản xuất, kinh doanh, cả về dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội, ñược sử dụng bằng các phương tiện và các phương pháp tiên tiến, hiện ñại cùng với kỹ thuật và công nghệ cao.
Như vậy, công nghiệp hoá theo tư tưởng mới là không bó hẹp trong phạm vi trình ñộ các lực lượng sản xuất ñơn thuần, kỹ thuật ñơn thuần ñể chuyển lao ñộng thủ công thành lao ñộng cơ khí như quan niệm trước ñây. Do những biến ñổi của nền kinh tế thế giới và ñiều kiện cụ thể của ñất nước, công nghiệp hoá ở nước ta hiện nay có những ñặc ñiểm chủ yếu sau ñây: Thứ nhất, công nghiệp hoá phải gắn liền với hiện ñại hoá. Sở dĩ như vậy là vì trên thế giới ñang diễn ra cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện ñại, một số nước phát triển ñã bắt ñầu chuyển từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức, nên phải tranh thủ ứng dụng những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, tiếp cận kinh tế tri thức ñể hiện ñại hoá những ngành, những khâu, những lĩnh vực có ñiều kiện nhảy vọt. Hiện ñại hóa (HĐH) ñã ñược tiếp cận rất khác nhau qua các giai ñoạn phát triển của lịch sử.
Hiểu theo nghĩa rộng và phổ biến nhất hiện nay, hiện ñại hóa là quá trình giải phóng sức sản xuất, giải phóng con người khỏi nghèo nàn, lạc hậu, áp bức, bất công, là sự phát triển nhằm thỏa mãn ngày càng tốt hơn các nhu cầu ña dạng của con người, bảo ñảm sự phát triển toàn diện các cá nhân, là sự phát triển của xã hội, sự giàu mạnh và thịnh vượng của quốc gia. Theo cách tiếp cận ñó, khái niệm hiện ñại hóa bao hàm một nội dung rất rộng lớn, thể hiện toàn bộ mục tiêu phát triển của nền kinh tế - xã hội, trong ñó công nghiệp hóa là phương tiện, công cụ của hiện ñại hóa và cũng là nội dung cơ bản của hiện ñại hóa. Hiện ñại hóa ñã ñược sử dụng khá rộng rãi trong lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và công nghệ từ rất lâu. Thuật ngữ hiện ñại hóa lần ñầu tiên ñược ñưa vào Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VIII năm 1996.
Tuy nhiên, những nội dung của quá LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 trình hiện ñại hóa với các mức ñộ khác nhau trong lịch sử Việt Nam thì ñã diễn ra từ rất lâu. Nghị quyết của các kỳ ñại hội Đảng và Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của ñất nước ta ñã xác ñịnh: ñất nước ta ñang trong giai ñoạn ñẩy mạnh tiến trình công nghiệp hóa, hiện ñại hóa; mục tiêu là phấn ñấu ñến năm 2020 cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện ñại. Khái niệm hiện ñại ở ñây thể hiện sự bắt kịp các thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến nhất của nhân loại, sự tiếp nhận một cách tối ưu những thành tựu hiện ñại (tại thời ñiểm ñánh giá) của khoa học, kỹ thuật và công nghệ của loài người. Điều ñó thể hiện ở chỗ, từ Đại hội IX Đảng ta ñã xác ñịnh: "Con ñường công nghiệp hóa, hiện ñại hóa của nước ta cần và có thể rút ngắn thời gian, vừa có bước tuần tự, vừa có bước nhảy vọt.
Vậy cụ thể phải thực hiện từng bước ñi như thế nào, khâu nào phải tiến hành tuần tự, khâu nào thì có thể "ñi tắt ñón ñầu". thì hầu như còn nhiều nội dung chưa ñược ñề cập một cách sâu sắc. Thứ hai, công nghiệp hoá nhằm mục tiêu ñộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Công nghiệp hoá là tất yếu với tất cả các nước chậm phát triển nhưng với mỗi nước, mục tiêu và tính chất của công nghiệp hoá có thể khác nhau.
ở nước ta, công nghiệp hoá nhằm xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, tăng cường sức mạnh ñể bảo vệ nền ñộc lập dân tộc. Thứ ba, công nghiệp hoá, hiện ñại hóa (CNH, HĐH) trong ñiều kiện cơ chế thị trường có sự ñiều tiết của Nhà nước. Điều này làm cho công nghiệp hoá trong giai ñoạn hiện nay khác với công nghiệp hoá trong thời kỳ trước ñổi mới. Thứ tư, công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nền kinh tế quốc dân trong bối cảnh toàn cầu hoá kinh tế, vì thế mở cửa nền kinh tế, phát triển các quan hệ kinh tế quốc tế là tất yếu ñối với ñất nước ta.
Tóm lại, công nghiệp hóa, hiện ñại hóa là quá trình thay ñổi căn bản toàn bộ nền kinh tế quốc dân dựa trên những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến trên thế giới phù hợp ñiều kiện kinh tế thị trường có sự ñiều tiết của Nhà nước, ñảm bảo xây dựng nền kinh tế ñộc lập tự chủ trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Trong ñó, hiện ñại hóa là mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và công nghiệp hóa là phương tiện, công cụ của hiện ñại hóa. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm và bản chất công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp và nông thôn Nông nghiệp theo nghĩa hẹp, là ngành sản xuất ra của cải vật chất mà con người phải dựa vào quy luật sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi ñể tạo ra sản phẩm như lương thực, thực phẩm.
ñể thoả mãn các nhu cầu của mình. Nông nghiệp theo nghĩa rộng còn bao gồm cả lâm nghiệp, ngư nghiệp. Nông thôn là khái niệm dùng ñể chỉ một ñịa bàn mà ở ñó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Nông thôn có thể ñược xem xét trên nhiều góc ñộ: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội.
Kinh tế nông thôn là một khu vực của nền kinh tế gắn liền với ñịa bàn nông thôn. Kinh tế nông thôn vừa mang những ñặc trưng chung của nền kinh tế về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, về cơ chế kinh tế. vừa có những ñặc ñiểm riêng gắn liền với nông nghiệp, nông thôn. Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX có nêu nội dung của công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp, nông thôn: - Công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá lớn, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường; thực hiện cơ khí hoá, ñiện khí hoá, thuỷ lợi hoá, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ, trước hết là công nghệ sinh học ñưa thiết bị, kỹ thuật và công nghệ hiện ñại vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nông sản hàng hoá trên thị trường.
- Công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng nhanh tỉ trọng giá trị sản phẩm và lao ñộng các ngành công nghiệp và dịch vụ; giảm dần tỉ trọng sản phẩm và lao ñộng nông nghiệp; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái; tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp; xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng, văn minh, không ngừng nâng cao ñời sống vật chất và văn hoá của nhân dân ở nông thôn. Xuất phát từ khái niệm công nghiệp hóa, hiện ñại hóa và nội dung công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp và công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông thôn, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 chúng ta thấy rằng công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp và nông thôn sẽ có những ñặc trưng sau: Thứ nhất, nền kinh tế nông nghiệp, nông thôn phải chuyển dịch cơ cấu theo hướng nông nghiệp sản xuất hàng hóa, nông thôn phải giảm tỷ trọng nông nghiệp, nâng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ.
