Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Bền Vững Nông Nghiệp Tại Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh phát triển bền vững nông nghiệp trong thời kỳ đầu hội nhập kinh tế quốc tế ở thành phố hải phòng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Diệp
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tấn Khuyên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững Nông Nghiệp Trong Thời Kỳ Đầu Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Ở Thành Phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Lý thuyết phát triển bền vững trong nông nghiệp
• 1.1.1. Phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.1.2. Tăng trưởng nông nghiệp và môi trường tự nhiên
• 1.1.3. Tăng trưởng nông nghiệp và nghèo đói ở nông thôn
• 1.1.4. Tăng trưởng nông nghiệp và con người ở nông thôn
• 1.2. Nông nghiệp trong tiến trình hội nhập WTO
• 1.2.1. Tác động của WTO đến phát triển nông nghiệp
• 1.2.2. Quan điểm về phát triển nông nghiệp bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở HẢI PHÒNG TRONG GIAI ĐOẠN 2000 – 2007
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên – kinh tế - xã hội của Tp. Hải Phòng
• 2.1.1. Vị trí địa lý, diện tích địa hình
• 2.1.2. Khí hậu, thủy văn và sông ngòi
• 2.1.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.1.4. Dân số, lao động
• 2.1.5. Cơ sở hạ tầng và xã hội phục vụ cho phát triển nông nghiệp
• 2.1.6. Đánh giá chung về đặc điểm tự nhiên – kinh tế - xã hội của Hải Phòng
• 2.2. Hiện trạng phát triển nông nghiệp Hải Phòng giai đoạn 2000 – 2007
• 2.2.1. Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu trong nông nghiệp
• 2.2.1.1. Tốc độ tăng GDP nông nghiệp
• 2.2.1.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 2.2.1.3. Tốc độ tăng năng suất cây trồng của một số loại cây trồng chính
• 2.2.2. Cơ sở hạ tầng
• 2.2.2.1. Mức độ trang thiết bị hiện đại phục vụ sản xuất nông nghiệp
• 2.2.2.2. Tỷ trọng công việc trong sản xuất nông nghiệp được áp dụng cơ giới hoá
• 2.2.2.3. Khả năng cung ứng của các cơ sở sản xuất giống
• 2.2.2.4. Hệ thống tưới tiêu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp
• 2.2.2.5. Số lượng tàu thuyền đánh bắt xa bờ
• 2.2.3. Phát triển nông nghiệp theo định hướng thị trường
• 2.2.3.1. Sản phẩm lợi thế
• 2.2.3.2. Mức độ thay đổi về quy mô và phương thức sản xuất theo hướng tập trung, quy mô lớn
• 2.2.3.3. Tỷ lệ nông sản được sản xuất theo hợp đồng tiêu thụ sản phẩm
• 2.2.3.4. Nông sản được chế biến của một số sản phẩm chủ lực
• 2.2.3.5. Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của một số sản phẩm chủ lực
• 2.2.3.6. Thu nhập bình quân trên đơn vị diện tích đất canh tác và nuôi trồng thủy sản
• 2.2.3.7. Thu nhập bình quân trên một lao động làm nông nghiệp
• 2.2.4. Phát triển nông nghiệp theo hướng bảo vệ môi trường
• 2.2.4.1. Mức độ ứng dụng công nghệ sạch, tiên tiến trong sản xuất nông nghiệp
• 2.2.4.2. Tình hình bảo vệ và tái tạo nguồn tài nguyên thiên nhiên phục vụ sản xuất nông nghiệp
• 2.2.5. Tăng cường khả năng tham gia của người nông dân
• 2.2.5.1. Tỷ lệ sử dụng thời gian lao động trong nông nghiệp
• 2.2.5.2. Tỷ lệ lao động được đào tạo, tập huấn về chuyên môn, nghiệp vụ
• 2.2.5.3. Thực trạng thu nhập và việc làm của nông dân bị thu hồi đất do đô thị hoá
• 2.3. Đánh giá về hiện trạng phát triển bền vững nông nghiệp Hải Phòng
• 2.3.1. Đánh giá chung
• 2.3.2. Phân tích SWOT
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NÔNG NGHIỆP TRONG TIỀN TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở TP. HẢI PHÒNG
• 3.1. Chiến lược phát triển bền vững của Tp.Hải Phòng
• 3.2. Giải pháp về qui hoạch và tổ chức sản xuất
• 3.2.1. Quy hoạch sản xuất nông lâm thủy sản
• 3.2.2. Quy hoạch về kết cấu hạ tầng phát triển kinh tế, xã hội
• 3.3. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 3.4. Giải pháp nguồn nhân lực
• 3.5. Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm
• 3.6. Giải pháp khác
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Bền Vững Nông Nghiệp Ở Hải Phòng

Phát triển bền vững nông nghiệp ở Hải Phòng là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Thành phố Hải Phòng, với vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú, có tiềm năng lớn để phát triển nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, việc phát triển này cũng đối mặt với nhiều thách thức, từ cơ sở hạ tầng đến chất lượng nguồn nhân lực.

1.1. Định Nghĩa Phát Triển Bền Vững Nông Nghiệp

Phát triển bền vững nông nghiệp được hiểu là việc sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả, bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội. Điều này bao gồm việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất.

1.2. Vai Trò Của Nông Nghiệp Trong Kinh Tế Hải Phòng

Nông nghiệp đóng góp một phần quan trọng vào nền kinh tế Hải Phòng, không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn tạo ra việc làm cho một bộ phận lớn dân cư. Tuy nhiên, cần có những chính sách hỗ trợ để nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Bền Vững Nông Nghiệp Ở Hải Phòng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nông nghiệp Hải Phòng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng yếu kém, quy mô sản xuất nhỏ lẻ và tình trạng ô nhiễm môi trường đang cản trở sự phát triển bền vững.

2.1. Cơ Sở Hạ Tầng Yếu Kém

Cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu. Việc thiếu hệ thống tưới tiêu và giao thông thuận lợi làm giảm hiệu quả sản xuất.

2.2. Quy Mô Sản Xuất Nhỏ Lẻ

Sản xuất nông nghiệp ở Hải Phòng chủ yếu diễn ra ở quy mô nhỏ, thiếu liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ. Điều này dẫn đến việc sản phẩm không có thương hiệu và khó cạnh tranh trên thị trường.

III. Giải Pháp Để Phát Triển Bền Vững Nông Nghiệp Ở Hải Phòng

Để phát triển bền vững nông nghiệp, Hải Phòng cần áp dụng một số giải pháp chiến lược. Những giải pháp này bao gồm đầu tư vào cơ sở hạ tầng, áp dụng công nghệ sạch và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

3.1. Đầu Tư Vào Cơ Sở Hạ Tầng

Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng nông nghiệp, bao gồm hệ thống tưới tiêu và giao thông. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.2. Áp Dụng Công Nghệ Sạch

Việc áp dụng công nghệ sạch trong sản xuất nông nghiệp không chỉ bảo vệ môi trường mà còn nâng cao giá trị sản phẩm. Các phương pháp canh tác hiện đại cần được khuyến khích.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về phát triển bền vững nông nghiệp ở Hải Phòng đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các mô hình sản xuất mới đã được áp dụng và mang lại hiệu quả cao, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân.

4.1. Mô Hình Sản Xuất Mới

Một số mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững đã được triển khai thành công, giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Những mô hình này cần được nhân rộng.

4.2. Tác Động Đến Kinh Tế Địa Phương

Sự phát triển bền vững nông nghiệp không chỉ nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn tạo ra nhiều việc làm và thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển.

V. Kết Luận Về Tương Lai Phát Triển Nông Nghiệp Ở Hải Phòng

Tương lai của phát triển bền vững nông nghiệp ở Hải Phòng phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp đã đề ra. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân để đạt được mục tiêu này.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ từ chính phủ là rất cần thiết để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững. Các chính sách này cần được thiết kế phù hợp với thực tế địa phương.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Hải Phòng cần xác định rõ định hướng phát triển nông nghiệp bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Điều này sẽ giúp thành phố tận dụng tốt các cơ hội và vượt qua thách thức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hải Phòng sở hữu tổng diện tích tự nhiên 151.241 ha, trong đó khu vực nông thôn chiếm tới 86,57% diện tích với khoảng 1.315 km2. Toàn địa bàn có gần 60% tổng dân số sinh sống tại các huyện ngoại thành và xấp xỉ 1.000.000 người làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Bước vào giai đoạn Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, khu vực nông nghiệp địa phương đứng trước bước ngoặt chuyển đổi quan trọng. Tốc độ tăng trưởng GDP nông nghiệp có xu hướng chậm lại, giảm từ mức 6,02% năm 2002 xuống còn 4,01% năm 2007.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực trạng sản xuất nông nghiệp Hải Phòng thời kỳ này còn nhỏ lẻ, manh mún và năng lực cạnh tranh sản phẩm chưa cao. Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ đã thu hẹp quỹ đất canh tác màu mỡ, đồng thời hệ thống kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ và tình trạng suy thoái tài nguyên đất, nguồn nước tạo ra nhiều rào cản lớn.

Mục tiêu cụ thể của đề tài nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp bền vững, phân tích thực trạng kinh tế nông nghiệp thành phố trong giai đoạn 2000 - 2007, nhận diện những nút thắt nội tại và đề xuất hệ thống giải pháp khả thi. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ các vùng sinh thái nông nghiệp của Hải Phòng gồm vùng chuyên canh đồng bằng, ven đô và huyện đảo trong chu kỳ thời gian 8 năm.

Ý nghĩa của đề tài thể hiện ở việc lượng hóa các chỉ tiêu tăng trưởng, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách nâng cao giá trị canh tác trên 1 ha đất sản xuất, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động và bảo đảm sinh kế bền vững cho hơn 315.500 lao động nông nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý thuyết phát triển nông nghiệp bền vững của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc năm 1989, nhấn mạnh việc quản lý, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên gắn liền với định hướng thay đổi công nghệ nhằm thỏa mãn nhu cầu của thế hệ hiện tại và tương lai. Tác giả kết hợp khung tiếp cận của Douglass năm 1984 và mô hình kinh tế tài nguyên của Pearce và Turner năm 1990, xác lập nguyên tắc: việc khai thác tài nguyên tái sinh không vượt quá ngưỡng phục hồi tự nhiên, đồng thời việc sử dụng tài nguyên không tái sinh phải dựa trên năng lực thay thế công nghệ.

Luận văn tích hợp khung lý thuyết hội nhập kinh tế quốc tế theo Hiệp định Nông nghiệp của Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007. Khung pháp lý này điều chỉnh ba trụ cột cốt lõi: mở cửa thị trường thông qua thuế hóa, giới hạn mức hỗ trợ trong nước dành cho các nước đang phát triển ở trần tối đa 10% giá trị sản lượng và cắt giảm dần trợ cấp xuất khẩu nông sản.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm:

• Nông nghiệp bền vững ba chiều kích: kinh tế - xã hội, môi trường sinh thái và môi trường con người.
• Hội nhập kinh tế quốc tế trong nông nghiệp.
• Chuỗi liên kết giá trị nông sản và tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt.
• Nông nghiệp đô thị sinh thái.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên ma trận tương tác giữa bốn nhóm yếu tố: đầu tư cơ sở hạ tầng, định hướng kinh tế thị trường, bảo vệ môi trường tự nhiên và năng lực tham gia của cộng đồng nông dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ các nguồn thứ cấp chính thống:

• Bộ số liệu Điều tra Nông nghiệp Nông thôn giai đoạn 2000 - 2006 do Cục Thống kê thành phố Hải Phòng công bố vào tháng 9 năm 2007.
• Báo cáo Hệ thống chỉ tiêu kinh tế - xã hội ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn giai đoạn 2000 - 2007 do Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hoàn thành tháng 7 năm 2008.
• Báo cáo đầu tư hạ tầng nông thôn giai đoạn 2001 - 2007 của Ủy ban nhân dân thành phố.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu toàn diện trên 100% đơn vị hành chính nông thôn gồm 152 điểm bưu điện văn hóa xã tại các huyện Thủy Nguyên, An Dương, An Lão, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Kiến Thụy và Cát Hải, kết hợp khảo sát chỉ tiêu của 1.474 trang trại nông nghiệp trên toàn địa bàn.

Phương pháp phân tích chủ yếu gồm:

• Thống kê mô tả và phân tích chuỗi thời gian so sánh lịch sử nhằm đo lường tốc độ biến động của các chỉ tiêu GDP, năng suất và cơ cấu sản xuất.
• Phương pháp phân tích hệ thống để đánh giá mối quan hệ ràng buộc giữa phát triển kinh tế và suy thoái tài nguyên.
• Phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức nhằm tìm kiếm các căn cứ thực tiễn cho giải pháp chính sách.

Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ nhu cầu lượng hóa chính xác diễn biến kinh tế trong một giai đoạn chuyển đổi then chốt từ năm 2000 đến năm 2007 trước ngưỡng cửa hội nhập quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu kinh tế nông nghiệp ghi nhận sự chuyển dịch tích cực nhưng tốc độ tăng trưởng tổng thể có dấu hiệu chậm lại. Trong nội bộ ngành nông nghiệp, tỷ trọng ngành trồng trọt giảm từ 69,40% năm 2000 xuống 60,10% năm 2007. Ngành chăn nuôi tăng trưởng ấn tượng từ 18,09% lên 37,53%, trong khi ngành thủy sản mở rộng từ 13,93% lên 21,69%. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản duy trì mức tăng trưởng 17% đến 21% mỗi năm, đạt 42,05 triệu USD vào năm 2007.

Thứ hai, mức độ hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật và cơ giới hóa sản xuất đạt nhiều bước tiến rõ nét. Tỷ lệ kênh mương được kiên cố hóa tăng vượt bậc từ 20,20% năm 2000 lên 88,52% năm 2007 với 642,97 km kênh mương được cứng hóa. Hệ thống trạm bơm điện tăng từ 4.352 trạm lên 5.489 trạm, nâng diện tích tưới tiêu chủ động lên 43.750 ha, tương đương 51,30% diện tích canh tác. Khâu cơ giới hóa làm đất đạt 92% và khâu tuốt đập lúa đạt 100% vào năm 2007. Hệ thống tưới phun công nghệ cao tăng từ 10 mô hình tưới cho 50 ha năm 2000 lên 170 mô hình tưới cho 867 ha năm 2007. Toàn thành phố cũng đã xây dựng 18 nhà lưới với diện tích 16.300 m2 và 21 kho lạnh bảo quản giống.

Thứ ba, mô hình kinh tế trang trại và vùng sản xuất chuyên canh hàng hóa mở rộng nhanh về số lượng. Đến năm 2007, toàn thành phố có 1.474 trang trại, tăng gấp 4,86 lần so với 303 trang trại năm 2000. Tổng thu sản xuất kinh doanh của khối trang trại năm 2007 đạt 441.039 triệu đồng, gấp 3,4 lần năm 2000. Tỷ trọng diện tích đất trồng cây chuyên canh tăng từ 10,32% lên 18,75%, trong đó vùng rau màu phục vụ chế biến xuất khẩu đạt 3.071 ha và vùng thâm canh lúa chất lượng cao đạt 3.247 ha mang lại giá trị sản xuất trung bình 43 triệu đồng trên 1 ha mỗi năm.

Thứ tư, hiệu quả chuỗi giá trị và công tác bảo vệ môi trường sinh thái còn nhiều hạn chế. Tổng diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp chỉ còn 91.450 ha do chuyển đổi sang đất công nghiệp và đô thị. Tỷ lệ nông sản được sản xuất theo hợp đồng tiêu thụ đạt mức rất thấp dưới 15%. Việc lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật và phương thức nuôi trồng thủy sản quảng canh đã gây ô nhiễm cục bộ nguồn nước mặt và làm thoái hóa tài nguyên đất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những thành tựu trên bắt nguồn từ định hướng chuyển đổi cây trồng, vật nuôi kịp thời của thành phố, tập trung vào các nhóm có giá trị kinh tế cao như lợn sữa xuất khẩu, cá vược, tôm sú và hoa cao cấp. Tuy nhiên, tốc độ tăng GDP nông nghiệp giảm sút bắt nguồn từ diện tích đất canh tác bình quân đầu người bị thu hẹp nhanh chóng và tình trạng phân tán ruộng đất. Các trang trại phần lớn hoạt động trên đất thuê khoán ngắn hạn nên thiếu động lực đầu tư công nghệ xử lý chất thải dài hạn.

Khi so sánh với mặt bằng chung, giá trị sản phẩm và dịch vụ bán ra bình quân của một trang trại tại Hải Phòng năm 2007 đạt 170,4 triệu đồng, tuy cao hơn mức bình quân 158,5 triệu đồng của cả nước nhưng vẫn thấp hơn mức 185,6 triệu đồng của vùng đồng bằng sông Hồng. Điều này cho thấy tiềm năng khai thác lợi thế cửa ngõ kinh tế biển của địa phương vẫn chưa được phát huy triệt để.

Về phương diện trực quan hóa dữ liệu, các phát hiện này có thể được trình bày sinh động thông qua biểu đồ cột chồng minh họa cơ cấu giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản qua các năm và biểu đồ đường thể hiện tương quan thuận giữa tỷ lệ kiên cố hóa kênh mương với mức tăng năng suất cây trồng. Bảng phân tích ma trận SWOT cũng hỗ trợ làm nổi bật sự đối lập giữa vị trí địa lý đắc địa với năng lực chế biến sâu còn non trẻ của địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch lại không gian và tổ chức sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với Ủy ban nhân dân các huyện khẩn trương khoanh vùng các khu vực chuyên canh rau an toàn, lúa chất lượng cao và cây ăn quả đặc sản tại An Dương, Thủy Nguyên, Vĩnh Bảo. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ diện tích đất trồng cây chuyên canh đạt trên 25% vào năm 2012 và tăng tỷ lệ diện tích tưới tiêu chủ động lên 65% trên toàn địa bàn.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ sạch. Thành phố cần cấp ngân sách mở rộng Trung tâm Nông Lâm nghiệp công nghệ cao Hải Phòng, hỗ trợ nông dân lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm, nhà màng và hầm xử lý chất thải biogas. Đặt chỉ tiêu đến năm 2015 có 40% cơ sở chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản áp dụng quy trình thực hành nông nghiệp tốt VietGAP, đồng thời thay thế 30% lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học bằng các chế phẩm sinh học an toàn.

Thứ ba, tăng cường đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực nông thôn. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp cùng các trung tâm dạy nghề mở các lớp tập huấn kỹ thuật thâm canh, quản lý tài chính trang trại cho 50% lao động nông nghiệp. Đồng thời, xây dựng chương trình chuyển đổi nghề nghiệp chuyên sâu cho 70% nông dân bị thu hồi đất phục vụ các dự án khu công nghiệp trong giai đoạn 2010 - 2013.

Thứ tư, phát triển thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu nông sản xuất khẩu. Trung tâm Xúc tiến Thương mại kết nối các doanh nghiệp xuất nhập khẩu ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm dài hạn cho các mặt hàng chủ lực như thuốc lào Tiên Lãng, nếp cái hoa vàng, thịt lợn sữa và thủy sản Cát Bà. Phấn đấu nâng tỷ lệ nông sản tiêu thụ qua hợp đồng kinh tế đạt 45% vào năm 2015 và đưa kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt mốc 60 triệu USD.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường cùng Ủy ban nhân dân các quận, huyện. Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng phục vụ công tác lập quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp, xây dựng chính sách hỗ trợ kinh tế trang trại và nông nghiệp đô thị sinh thái.

Nhóm thứ hai là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Nông nghiệp học. Luận văn đóng vai trò là một case study điển hình về việc ứng dụng khung phân tích phát triển bền vững đa chiều và phương pháp phân tích chuỗi số liệu thứ cấp ở cấp độ địa phương.

Nhóm thứ ba là các chủ trang trại, giám đốc hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp kinh doanh nông sản. Độc giả thuộc nhóm này có thể tham khảo các định hướng chuyển dịch cơ cấu vật nuôi, phương pháp ứng dụng công nghệ cơ giới hóa và giải pháp ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản xuất khẩu.

Nhóm thứ tư là các tổ chức phi chính phủ, chuyên gia phát triển nông thôn và bảo vệ môi trường. Công trình mang đến góc nhìn chi tiết về các xung đột giữa quá trình công nghiệp hóa và bảo vệ hệ sinh thái, từ đó hỗ trợ xây dựng các dự án tài trợ sinh kế cộng đồng và nông nghiệp tuần hoàn.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Mục tiêu nghiên cứu cốt lõi của luận văn là gì? Trả lời: Luận văn tập trung đánh giá hiện trạng phát triển nông nghiệp Hải Phòng giai đoạn 2000 - 2007 trước tác động của việc gia nhập WTO. Trên cơ sở đó, tác giả nhận diện các điểm nghẽn kinh tế, môi trường và đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy nông nghiệp phát triển bền vững theo hướng nâng cao giá trị gia tăng.

Câu hỏi 2: Cơ cấu sản xuất nông nghiệp Hải Phòng chuyển dịch ra sao trong chu kỳ 2000 - 2007? Trả lời: Tỷ trọng ngành trồng trọt giảm từ 69,40% năm 2000 xuống 60,10% năm 2007. Ngược lại, ngành chăn nuôi tăng mạnh từ 18,09% lên 37,53% và ngành thủy sản tăng từ 13,93% lên 21,69%. Sự biến động này chứng minh xu hướng chuyển đổi từ sản xuất lương thực tự túc sang nông nghiệp hàng hóa giá trị cao.

Câu hỏi 3: Những rào cản lớn nhất đối với phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương là gì? Trả lời: Các rào cản chính gồm quy mô sản xuất nhỏ lẻ, diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp còn 91.450 ha do đô thị hóa, tỷ lệ nông sản bao tiêu qua hợp đồng dưới 15%, nguy cơ suy thoái môi trường đất nước do thâm canh hóa chất và trình độ lao động nông thôn qua đào tạo còn hạn chế.

Câu hỏi 4: Phương pháp nghiên cứu chủ đạo được tác giả sử dụng gồm những gì? Trả lời: Tác giả kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian so sánh lịch sử 8 năm (2000 - 2007) dựa trên số liệu của Cục Thống kê Hải Phòng. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng ma trận SWOT để đối chiếu điểm mạnh, điểm yếu với bối cảnh hội nhập quốc tế.

Câu hỏi 5: Luận văn đề xuất giải pháp đột phá nào cho nông sản xuất khẩu Hải Phòng? Trả lời: Nghiên cứu nhấn mạnh việc phát triển các vùng sản xuất chuyên canh tập trung ứng dụng công nghệ tưới phun, nhà màng, đồng thời chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn VietGAP. Địa phương cần tập trung xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm lợi thế như thịt lợn sữa xuất khẩu và thủy sản Cát Bà để nâng cao sức cạnh tranh.

Kết luận

• Luận văn phân tích sâu sắc bức tranh kinh tế nông nghiệp Hải Phòng giai đoạn 2000 - 2007, ghi nhận sự bứt phá của ngành thủy sản với kim ngạch xuất khẩu đạt 42,05 triệu USD và ngành chăn nuôi chiếm 37,53% giá trị sản xuất.
• Hệ thống hạ tầng nông thôn có sự cải thiện vượt bậc với tỷ lệ kiên cố hóa kênh mương đạt 88,52% và tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất đạt 92%.
• Kinh tế trang trại phát triển nhanh chóng, đạt 1.474 trang trại với tổng doanh thu 441.039 triệu đồng, đóng vai trò hạt nhân cho nông nghiệp hàng hóa.
• Công trình chỉ rõ những thách thức nghiêm trọng về suy thoái đất, ô nhiễm nguồn nước và tình trạng đứt gãy chuỗi tiêu thụ nông sản.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp được đề xuất đồng bộ từ quy hoạch vùng chuyên canh, chuyển giao công nghệ sạch, đào tạo nhân lực đến mở rộng thị trường.

Đóng góp chính của luận văn là đã thiết lập hệ thống luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc cho quá trình chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp sinh thái đô thị trong thời kỳ đầu hội nhập kinh tế quốc tế. Về kế hoạch tiếp theo, thành phố cần hoàn thiện các quy hoạch giai đoạn 2010 - 2015 và định hướng đến năm 2020. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý quan tâm hãy khai thác toàn bộ tư liệu quý giá này để ứng dụng vào công tác thực tiễn và nghiên cứu chuyên sâu!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN Chương này trình bày một số khái niệm có liên quan ñến vấn ñề nghiên cứu như: (1)Phát triển bền vững nông nghiệp; (2)Nông nghiệp trong tiến trình hội nhập WTO. ðồng thời trình bày một số kết quả nghiên cứu trước ñây có liên quan ñến các mối quan hệ ràng buộc trong phát triển nông nghiệp bền vững: (1)Phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng nông nghiệp và môi trường tự nhiên; (2)tăng trưởng nông nghiệp và con người ở nông thôn, (3)tăng trưởng nông nghiệp và sự nghèo ñói ở nông thôn từ ñó phân tích các chỉ tiêu về phát triển nông nghiệp bền vững trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế ñược sử dụng trong nghiên cứu này.1 Lý thuyết phát triển bền vững trong nông nghiệp 1.1 Phát triển nông nghiệp bền vững Tuỳ theo từng giai ñoạn, có rất nhiều khái niệm khác nhau về phát triển nông nghiệp bền vững. Trong giai ñoạn ñầu của thập niên 80; Theo Douglass1; tuỳ theo từng khía cạnh khác nhau mà nông nghiệp bền vững ñược hiểu khác nhau: Trên khía cạnh kinh tế kỹ thuật: Tăng trưởng nông nghiệp bền vững nhấn mạnh ñến việc duy trì tăng năng suất lao ñộng trong dài hạn; Trên khía cạnh sinh thái: Một hệ thống nông nghiệp làm suy yếu, ô nhiễm, phá vỡ cân bằng sinh thái của hệ thống tư nhiên một cách không cần thiết thì hệ thống nông nghiệp ñó không bền vững Về khía cạnh môi trường con người: Một hệ thống nông nghiệp không cải thiện ñược trình ñộ giáo dục, sức khoẻ và dinh dưỡng của người dân nông thôn thì hệ thống ñó không ñược coi là bền vững.

1 Trích trong ðinh Phi Hổ và Lê Thị Thanh Tùng (2002). Phát triển nông nghiệp bền vững: nền tảng lý thuyết và gợi ý chính sách. Tạp chí phát triển kinh tế, tháng 01 năm 2002 – [2; tr 20] 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năm 1987, Uỷ ban phát triển và môi trường thế giới ñưa ra ñịnh nghĩa: “Phát triển bền vững là phát triển ñáp ứng ñược những nhu cầu hiện tại nhưng không làm tổn thương năng lực ñáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai”2. ðịnh nghĩa này nhanh chóng ñược phổ biến và áp dụng trên nhiều nước vì nó nhấn mạnh ñến vấn ñề cắt giảm tiêu dùng hiện tại ñể không bị ảnh hưởng ñến tiêu dùng trong tương lai.

Tuy nhiên, tại thời ñiểm này mức thu nhập khá thấp và người dân còn nghèo ñói nên ñịnh nghĩa này không ñược ủng hộ nhiều. Do ñó, khi nền kinh tế thế giới còn nghèo ñói thì sản xuất nông nghiệp bền vững là sản xuất ñáp ứng ñủ nhu cầu tăng nhanh về lương thực - thực phẩm và ñảm bảo cho giá giảm dần. Năm 1990, Pearce và Turner cho rằng phát triển nông nghiệp bền vững là tối ña hoá lợi ích của phát triển kinh tế trên cơ sở ràng buộc về duy trì chất lượng của nguồn lực tự nhiên theo thời gian3. Phát triển nông nghiệp bền vững tuân thủ theo các quy luật: (1)ñối với những tài nguyên có thể tái sinh (rừng, ñất, lao ñộng.) việc sử dụng các nguồn lực này phải ñảm bảo thấp hơn mức tái sinh tự nhiên; (2)ñối với tài nguyên không tái sinh ñược (máy móc, vật tư nông nghiệp); việc sử dụng hiệu quả phụ thuộc vào khả năng thay thế của nguồn lực này (ví dụ: tăng sản lượng bằng phân bón hoặc giống mới thay cho tăng sản lượng bằng cách tăng diện tích).

Như vậy, chưa có sự thống nhất về ñịnh nghĩa của nông nghiệp bền vững giữa các nhà kinh tế học. Hiện nay, khái niệm nông nghiệp bền vững ñược nhiều người chấp nhận nhất là khái niệm ñược FAO ñưa ra năm 1989: “Phát triển bền vững là việc quản lí và bảo tồn cơ sở tài nguyên thiên nhiên, ñịnh hướng thay ñổi công nghệ và thể chế theo một phương thức sao cho ñạt ñến sự thoả mãn một cách liên tục những nhu cầu của con người của những thế hệ hôm nay và mai sau. Sự phát triển như vậy trong lĩnh vực nông nghiệp (nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản) chính là sự bảo tồn ñất, nước, 2 Trích trong ðinh Phi Hổ và Lê Thị Thanh Tùng (2002). 3 Trích trong ðinh Phi Hổ và Lê Thị Thanh Tùng (2002).

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các nguồn gen và thực vật, không bị suy thoái môi trường, kỹ thuật thích hợp, sinh lợi kinh tế và chấp nhận về mặt xã hội”4. Phát triển nông nghiệp bền vững là mô hình phát triển mà trong ñó có sự ràng buộc giữa tăng trưởng nông nghiệp với môi trường tự nhiên và sự nghèo ñói, môi trường con người ở nông thôn. Do ñó, ñể nắm ñược bản chất của phát triển nông nghiệp bền vững, cần phải phân tích các mối quan hệ này 1.2 Tăng trưởng nông nghiệp và môi trường tự nhiên Mong muốn phát triển nông nghiệp mà không ảnh hưởng ñến môi trường tự nhiên là không thực tế. “theo Haen (1991), tất cả các dạng, hình thức của sản xuất nông nghiệp ñều liên quan ñến sự biến ñổi của một hệ sinh thái”5.

Sản xuất nông nghiệp lệ thuộc vào ñộ màu mỡ của ñất ñai, chất lượng của nguồn nước và khí hậu… vì vậy sản xuất nông nghiệp bền vững phản ánh mong muốn của xã hội về giữ gìn môi trường tự nhiên và lợi ích của sản xuất nông nghiệp. Vấn ñề quan trọng nhất là phải cân nhắc, lựa chọn phương án sao cho cân bằng ñược giữa lợi ích kinh tế từ phát triển nông nghiệp và lợi ích của môi trường tự nhiên với chức năng cân bằng sinh thái. Các nước phát triển ñã và ñang ñịnh hướng phát triển nông nghiệp nhấn mạnh ñến vấn ñề sinh thái. Nguyên nhân không phải vì nhu cầu về nông sản giảm mà vì sản xuất nông nghiệp ñã phá huỷ nghiêm trọng môi trường sinh thái: huỷ diệt nhiều sinh vật, thay ñổi về khí hậu, suy thoái hệ thống ñất, nguồn nước.

Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) (2006): “ðất khô hạn có ở mọi khu vực, chiếm hơn 40% bề mặt Trái ñất và là nơi sinh sống của gần 2 tỷ người - 1/3 dân số thế giới. Trên thế giới có khoảng 10-20% diện tích ñất khô hạn ñã bị suy thoái ñặc biệt ở các nước ñang phát triển. Tổng diện tích ñất bị 4 Trích trong Hồ ðức Hùng (2005). Chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp ở trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế ở tỉnh Vĩnh Long – Vấn ñề và giải pháp.

Chuyên ñề nghiên cứu khoa học phục vụ ñại hội ñảng bộ tỉnh Vĩnh Long lần thứ 8, tháng 10/2005; [3, tr13;14] 5 Trích trong: ðinh Phi Hổ và Lê Thị Thanh Tùng (2002). 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ảnh hưởng do quá trình hoang mạc hóa từ 6 - 12 triệu km2 (so với diện tích của các nước Brazil, Canada và Trung Quốc cộng lại từ 8 - 10 triệu km2)6. Tình trạng suy thoái nguồn nước và ñất nông nghiệp chủ yếu do sự kém chất lượng của các công trình thuỷ lợi và phá huỷ rừng một cách trầm trọng. Ngày nay, sự phát triển nông nghiệp không chỉ theo quảng canh (tăng sản lượng bằng cách tăng diện tích canh tác) mà chủ yếu là theo thâm canh (tăng sản lượng từ việc thâm canh trên một ñơn vị diện tích và tăng vụ ñối với diện tích ñược tưới tiêu chủ ñộng) do ñó nguyên nhân chính của sự mất cân bằng sinh thái là do phương thức sản xuất chứ không phải do tốc ñộ phát triển trong nông nghiệp.

Như vậy, phương thức thâm canh tốt có thể bổ sung và tạo cân bằng chất dinh dưỡng cho ñất. Nếu ñầu tư phát triển hệ thống thuỷ lợi ñủ về số lượng và chất lượng ñồng thời sử dụng các loại thuốc trừ sâu ñúng liều lượng và chủng loại có thể ngăn chặn tình trạng nhiễm ñộc nguồn nước và nhiễm mặn, khôi phục và bảo vệ rừng sẽ hạn chế tình trạng lũ lụt cũng như sự biến ñổi của khí hậu. Do yêu cầu về nguyên liệu, lương thực và nhu cầu xuất khẩu ngày càng cao trong tiến trình công nghiệp hoá và nâng cao thu nhập cho người nông dân, tăng trưởng nhanh và ổn ñịnh là cần thiết, tuy nhiên tăng trưởng nhanh cần phải ñảm bảo ổn ñịnh môi trường sinh thái.3 Tăng trưởng nông nghiệp và nghèo ñói ở nông thôn “Theo Rao C.H và Chopra K (1991), ñề cập ñến mối quan hệ giữa tăng trưởng nông nghiệp – suy thoái môi trường – nghèo ñói nông thôn”7. Hai phương thức ñược thực hiện chủ yếu trong nông nghiệp là quảng canh và thâm canh.

ðối với phương thức quảng canh (tăng sản lượng chủ yếu do tăng diện tích), do bóc lột chất dinh dưỡng tự nhiên trong ñất, mở rộng diện tích ñất sản xuất chủ yếu dựa vào phá rừng. Trong ngắn hạn nông nghiệp tăng trưởng nhưng trong dài 6 Thế giới với vấn ñề sa mạc và hoang mạc hóa - http://www.vn/tapchi/toanvan/05-2k6-36.htm [7] 7 Trích trong: ðinh Phi Hổ và Lê Thị Thanh Tùng (2002) 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hạn khi môi trường tự nhiên bị suy thoái, thu nhập giảm xuống cùng với sư gia tăng dân số dẫn ñến nghèo ñói và thất nghiệp. Với phương thức thâm canh (tăng năng suất bằng cách tăng lượng các yếu tố ñầu vào do ngành hoá chất cung ứng: phân ñạm, thuốc trừ sâu, lai tạo giống…), thường dẫn tới tình trạng lạm dụng các hoá chất ñể tăng trưởng dẫn ñến suy thoái tài nguyên ñất và nước. Khi môi trường bị suy thoái, năng suất và thu nhập của người dân sẽ giảm, khu vực nông thôn không thu hút ñược người lao ñộng sẽ dẫn ñến tình trạng thất nghiệp và ñói nghèo.

“Shephered A (1998) cho rằng: ngay cả khi áp dụng khoa học kỹ thuật sản xuất mà ñảm bảo ñược cân bằng sinh thái vẫn dẫn ñến tình trang ñói nghèo”8. Theo ông, nguyên nhân chính dẫn ñến tình trạng nghèo ñói này là do ñặc ñiểm tự nhiên. Các vùng tự nhiên khác nhau sẽ khác nhau dẫn ñến hiệu quả của việc ứng dụng các kỹ thuật mới cũng khác nhau. Trong giai ñoại ñầu của việc ứng dụng khoa học kỹ thuật mới ñòi hỏi phải có một lượng tiền ñầu tư nhất ñịnh về cải tạo mặt bằng, hệ thống thuỷ nông, phân bón, thuốc trừ sâu và giống mới….

Khoản ñầu tư này khá lớn và rủi ro nên phần lớn những người nông dân áp dụng kỹ thuật mới là những người giàu có trong các vùng có tiềm năng tự nhiên. Tuy nhiên, khi ñược lợi ích từ việc áp dụng khoa học kỹ thuật mới cũng như sự hỗ trợ của Chính phủ (tín dụng ưu ñãi, trợ giá ñối với các yếu tố ñầu vào.); nhiều nông dân (kể cả nông dân nghèo trên các vùng tự nhiên khác) cũng có khả năng áp dụng kỹ thuật mới.