Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án 1. Nhóm công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về thanh niên và vai trò của thanh niên Tác giả Hoàng Chí Bảo (2011), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và xây dựng tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Việt Nam” [5.] cho rằng, những chỉ dẫn của Hồ Chí Minh về thanh niên và tổ chức cách mạng của thanh niên, tức Đoàn Thanh niên Cộng sản là những đúc kết và tổng kết từ chính thực tiễn, “là thực tiễn được lý luận hoá, nó giản dị, chân thực và sâu sắc. Nó sống động, phong phú bởi đã trải nghiệm trực tiếp chứ không thuần lý luận kiểu sách vở hàn lâm” [5.
Theo tác giả, những chỉ dẫn của Hồ Chí Minh về thanh niên được thể hiện trên các vấn đề cụ thể như: Thức tỉnh thanh niên trong sự nghiệp cứu nước, cứu dân, giải phóng dân tộc ra khỏi ách nô lệ; thanh niên là một bộ phận quan trọng của dân tộc, có vinh dự lớn và có trách nhiệm to. Thanh niên giàu tiềm năng sáng tạo, đại biểu cho sức mạnh trong hiện tại và triển vọng của tương lai, vì Tổ quốc, vì nhân dân và dân tộc mà phấn đấu, hy sinh xung phong gương mẫu; thanh niên phải rèn chí khí, hoài bão, thực hành động cơ, lẽ sống vì dân, vì nước, suốt đời trau dồi đạo đức cách mạng, kiên quyết đánh bại chủ nghĩa cá nhân. Nhiệm vụ chính của thanh niên là học tập, học tập suốt đời, học đi đôi với hành, ra sức thực hành đạo đức cách mạng; Đoàn Thanh niên là một đoàn thể chính trị của tuổi trẻ, là lực lượng hậu bị của Đảng. Tác giả Mạc Đình Huấn (2011), “Thanh niên Việt Nam trước yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” [47.] cho rằng, trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, lớp lớp các thế hệ thanh niên đã phát huy chủ nghĩa yêu nước và những truyền thống quý báu của dân tộc, làm nên những chiến công hiển hách.
Trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay, thanh niên ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong 12 tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tác giả khẳng định: “Phát huy vai trò làm chủ và tiềm năng to lớn của thanh niên để thanh niên thực hiện được sứ mệnh lịch sử, đi đầu trong công cuộc đấu tranh chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu, xây dựng và bảo vệ đất nước giàu mạnh, xã hội văn minh, nhân dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc” [47. Tác giả Nguyễn Công Bằng (2015), “Vai trò của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [4.] cho rằng, thanh niên là lực lượng đông đảo hoạt động trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, có đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước. Hiện nay, thanh niên Việt Nam đang có nhiều thuận lợi để phát huy tài năng, trí tuệ.
“Tuyệt đại đa số thanh niên có lòng yêu nước nồng nàn, có niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng. Nhiều thanh niên có ý thức chính trị tốt, luôn quan tâm đến các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước, có thái độ đúng đắn trước các luận điệu xuyên tạc của kẻ thù” [4. Trong tình hình mới, để phát huy hơn nữa vai trò của thanh niên trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tác giả đề xuất các giải pháp cần quan tâm thực hiện là: Tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của thanh niên đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để thanh niên học tập, rèn luyện nâng cao trình độ tri thức, hoàn thiện nhân cách, phát huy vai trò xung kích, sáng tạo của họ trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Phát huy vai trò xung kích của thanh niên tham gia phát triển kinh tế - xã hội; tham gia bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Tác giả Trần Huy Tạo (2015), “Thanh niên xung kích trong giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc thời hội nhập” [101.] cho rằng, thanh niên là thế hệ tương lai của đất nước, có trách nhiệm xây dựng đất nước ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt niềm hy vọng, ngày nay là sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đối với nhiệm vụ giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, thế hệ trẻ phải “đóng vai trò trụ 13 cột, lực lượng đi tiên phong trong đấu tranh bảo vệ, giữ gìn và phát huy, để nó ngày càng bền vững, có sức lan toả rộng lớn ở trong nước và quốc tế” [101. Để phát huy có hiệu quả vai trò của thanh niên trong giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, tác giả đã đề xuất một số giải pháp cần quan tâm thực hiện như: Phát huy vai trò của thanh niên trong công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho mọi tầng lớp nhân dân về tầm quan trọng của giữ gìn, phát huy giá trị tốt đẹp của bản sắc văn hoá dân tộc. Phát huy vai trò của thanh niên trong giới thiệu, quảng bá tạo sức lan toả rộng lớn bản sắc văn hoá dân tộc đến cộng đồng trong và ngoài nước; phát huy vai trò của thanh niên trong phòng, chống và đấu tranh với âm mưu, thủ đoạn xấu độc của kẻ thù ảnh hưởng tới bản sắc văn hoá truyền thống dân tộc.
Tác giả Nguyễn Thị Phương Chi (2016), “Phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên trong công tác dân vận” [20.] nội dung nghiên cứu cho thấy: Tham gia công tác dân vận là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của các đoàn thể quần chúng nhân dân. Trong đó, “Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh có vai trò hết sức quan trọng” [20. Để phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong công tác dân vận hiện nay, tác giả đã đề xuất các giải pháp cần quan tâm thực hiện là: Nâng cao nhận thức, vai trò trách nhiệm của đội ngũ cán bộ đoàn, đoàn viên thanh niên về vị trí, vai trò công tác dân vận trong tình hình mới; vận động và tổ chức cho đoàn viên thanh niên xung kích tham gia các phong trào thi đua yêu nước, tham gia xây dựng nông thôn mới, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội tại địa phương. Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của đoàn nhằm tăng hiệu quả công tác tập hợp thanh niên; nâng cao chất lượng cơ sở đoàn, củng cố tổ chức, xây dựng đội ngũ cán bộ đoàn các cấp.
Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ phụ trách công tác dân vận, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc phối hợp làm công tác dân vận tại địa phương, đơn vị. Tác giả Biền Quốc Thắng (2016), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng” [106.] đã chỉ rõ: Sinh thời, 14 Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá đúng đắn vị trí, vai trò của thanh niên trong công cuộc giải phóng dân tộc và vận mệnh tương lai của đất nước. Người đã dành nhiều tâm huyết, trí tuệ, thời gian cho nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng thanh niên. Theo Hồ Chí Minh: “Thanh niên chính là lực lượng lãnh đạo cách mạng, quyết định tương lai của đất nước, vận mệnh của dân tộc” [106.
Đồng thời, nghiên cứu của tác giả cũng cho thấy, trong tình hình hiện nay, một trong những nhiệm vụ quan trọng đối với công tác thanh niên là phải làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng đạo đức và lối sống. Tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ cho thế hệ trẻ; khuyến khích, cổ vũ thanh niên nuôi ước mơ, hoài bão lớn, xung kích, sáng tạo làm chủ khoa học, công nghệ hiện đại. Bên cạnh đó, cần phải tin tưởng giao nhiệm vụ và tạo điều kiện cho thanh niên tham gia tích cực vào các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội của địa phương, đơn vị cũng như đất nước. Tác giả Trần Quang Tuấn (2016), “Phát huy hơn nữa vai trò xung kích của thanh niên trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Phú Thọ hiện nay” [123.] nghiên cứu của tác giả chỉ ra, để chương trình “mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới” thực sự đi vào cuộc sống và phát huy tối đa hiệu quả, cần có sự tham gia của cả hệ thống chính trị, trong đó “thanh niên đóng vai trò là lực lượng xung kích và sáng tạo trong quá trình thực hiện xây dựng nông thôn mới” [123.
Vai trò của thanh niên trong mặt hoạt động công tác này được thể hiện trên các khía cạnh cụ thể như: Đẩy mạnh phát triển kinh tế; phát triển văn hoá, xã hội nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn; giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc, giữ vững trật tự an toàn xã hội ở nông thôn. Bên cạnh đó, nghiên cứu của tác giả cũng đề xuất một số biện pháp để thanh niên thực sự phát huy hết khả năng, đóng góp nhiều hơn nữa vào công cuộc xây dựng nông thôn mới, góp phần thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá là: Tăng cường thông tin, tuyên truyền, quán triệt phổ biến sâu rộng hơn nữa ý nghĩa, mục đích, vai trò của chương trình mục tiêu quốc gia về 15 xây dựng nông thôn mới; tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ đảng và chính quyền các cấp đối với việc thực hiện phong trào thanh niên tham gia xây dựng nông thôn mới. Các cấp cán bộ đoàn cần xây dựng các kế hoạch, chương trình hành động cụ thể, thông qua các phong trào hướng đến thực hiện các tiêu chí cụ thể trong bộ tiêu chí nông thôn mới. Tác giả Nguyễn Văn Tượng (2016), “Trách nhiệm của thanh niên với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc” [128.