Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Vấn đề phát huy nhân tố con người là đề tài được đông đảo các nhà khoa học, các nhà lãnh đạo, quản lý trong và ngoài nước tập trung nghiên cứu. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề phát huy nhân tố con người, từ các góc độ, các lĩnh vực khác nhau. Sau đây là một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài: 1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHÂN TỐ CON NGƯỜI VÀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI Thứ nhất, các công trình nghiên cứu ở Việt Nam Trong cuốn sách: “Phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH đất nước hiện nay” của Hoàng Thái Triển đã nêu rõ, theo quan niệm của Triết học Mác - Lênin, con người là một thực thể tự nhiên mang đặc tính xã hội; có sự thống nhất biện chứng giữa hai phương diện tự nhiên và xã hội.
Cuốn sách góp phần chỉ ra sự phát triển con người là mục tiêu cao cả nhất của toàn dân, đưa loài người tới một kỷ nguyên mới, mở ra nhiều khả năng để tìm ra những con đường tối ưu đi tới tương lai. Con đường khả quan nhất cho sự nghiệp phát triển con người là sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Do vậy, “Nhân tố con người là tổng hợp những phẩm chất, năng lực về trí tuệ, thể lực tồn tại trong mỗi con người đang sống và được tập hợp lại thành tổ chức, quản lý theo một phương thức thích hợp để họ đem ra vận dụng sáng tạo mỗi khi sản xuất ra giá trị sử dụng và lợi ích của sự phát triển xã hội và hoàn thiện con người” [48, tr. “Nói nhân tố con người là nói đến những phẩm chất, thuộc tính, tri thức, kinh nghiệm, năng lực, thói quen… của con người được biểu hiện trong các dạng thức hoạt động khác nhau, qua đó ảnh hưởng đến quá trình sản xuất kinh tế” [48].
Cuốn sách giúp luận án kế thừa cơ sở lý luận về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH. Tuy nhiên thực tiễn ở Lào và Việt Nam có những điều kiện cơ bản khác nhau nên cần vận dụng linh hoạt vào luận án. Trong cuốn, “Giải pháp đột phá phát huy nhân tố con người Việt Nam trong xây dựng, phát triển đất nước hiện nay” của tác giả Trần Văn Phòng đã khẳng định, quan niệm: “nhân tố con người là hệ thống các yếu tố, các thuộc tính, các đặc trưng quy định vai trò chủ thể (cá nhân, tập thể, cộng đồng) tích cực, chủ động, sáng tạo, luan an 6 đặt trong quá trình nhận thức, hoạt động thực tiễn tạo ra toàn bộ đời sống vật chất và tinh thần xã hội [37, tr. Do vậy, thực chất việc phát huy nhân tố con người là phát huy vai trò chủ thể con người trong các hoạt động sáng tạo cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội và cải tạo chính bản thân con người.
“Phát huy nhân tố con người là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của mỗi người, tạo điều kiện cho mỗi người phát triển toàn diện, phát huy tối đa tài năng, năng lực của cá nhân cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước. Cuốn sách giúp tác giả luận án tham khảo về mặt giải pháp để phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay. Đặc biệt là giải pháp về phát huy năng lực nhận thức (năng lực trí tuệ, tư duy, xử lý thông tin,.) và hoạt động thực tiễn (năng lực sống, làm việc, ứng xử, thích nghi,.) của con người”. Khi phát huy được các năng lực của nhân tố con người là phát huy được động lực phát triển của xã hội.
Muốn vậy, phải đánh giá đúng năng lực của từng người. Muốn đánh giá đúng năng lực của từng người cần căn cứ vào hiệu quả, kết quả công việc mà người đó đảm nhiệm. Trên cơ sở năng lực của từng người mới có giải pháp phát huy đúng sở trường của họ. Bài: “Quan điểm của Đảng về con người và phát huy nhân tố con người trong nghị quyết Đại hội XI”, của tác giả Nguyễn Văn Thanh và Lê Trọng Tuyến.
Nội dung bài viết cập nhật quan điểm của Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam về mục tiêu tổng quát là: “Đến năm 2020 nước Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại”. Để đạt được mục tiêu đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định ba khâu đột phá chiến lược, trong đó “Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ” [44, tr.61] được coi là khâu đột phá thứ hai. Bài viết có thể là tài liệu tham khảo để tác giả đề xuất các giải pháp phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào. Đặc biệt là quan điểm được đưa ra tại Đại hội XI “Mở rộng dân chủ, phát huy tối đa nhân tố con người, coi con người là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển”.
Bài: “Phát huy nhân tố con người trong xây dựng nhà nước kiến tạo ở Việt Nam” của tác giả Phan Quang Trung đã đưa ra, vấn đề phát huy nhân tố con người trong xây dựng nhà nước kiến tạo phát triển là chủ đề được giới nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách Việt Nam quan tâm, đề cập từ nhiều hướng tiếp cận. Nhà luan an 7 nước ở Việt Nam và ở Lào có nhiều điểm tương đồng, do đó, luận án kế thừa một số kết quả nghiên cứu về vai trò của nhân tố con người trong xây dựng nhà nước kiến tạo, “Phát huy nhân tố con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; tập trung xây dựng con người về đạo đức, nhân cách, lối sống, trí tuệ và năng lực làm việc; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh” [49, tr. Bài: “Phát huy nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay” của Phạm Công Nhất đã khái quát “Nhân tố con người là tổng thể các yếu tố có liên quan đến con người, là sự thống nhất biện chứng giữa các mặt chủ quan và khách quan để tạo nên năng lực, phẩm chất và trí tuệ của con người được hình thành và phát huy tác dụng vào trong thực tiễn sản xuất vật chất hay quá trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi cộng đồng, quốc gia trong những giai đoạn lịch sử nhất định” [35, tr. Bài viết giúp tác giả kế thừa một số quan điểm về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào như quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát huy nhân tố con người qua các kỳ Đại hội như sau: Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (năm 1991), trong “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “phát huy nhân tố con người trên cơ sở bảo đảm công bằng, bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ công dân; kết hợp tốt tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội; giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần; giữa đáp ứng các nhu cầu trước mắt với chăm lo lợi ích lâu dài; giữa cá nhân với tập thể và cộng đồng xã hội” [5, tr.
Ở Đại hội này, phát huy nhân tố con người được hiểu là sự đảm bảo giữa quyền và lợi ích của công dân; nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân; đáp ứng cả nhu cầu trước mắt và lợi ích lâu dài. Ở Đại hội VIII (năm 1996), Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam là một quá trình phát triển mang tính cách mạng sâu sắc trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nó không phải do bất kỳ lực lượng siêu nhiên nào mang lại mà là sự nghiệp của quảng đại quần chúng với tư cách là nguồn lực quyết định. Nguồn lực cơ bản, to lớn, quyết định này phải có hàm lượng trí tuệ, phẩm chất ngày một cao mới có thể đáp ứng được sự nghiệp CNH, HĐH to lớn này: “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc CNH, HĐH” [3, tr. Trên cơ sở kế thừa các quan điểm của Đại hội, Luận án có thể đưa ra các quan điểm khẳng định luan an 8 nhân tố con người chính là yếu tố số một, là nguồn cội, động lực chính tạo nên lực lượng sản xuất - nhân tố quyết định tốc độ và sự phát triển bền vững của phương thức sản xuất mới ở nước ta trong điều kiện hội nhập quốc tế.
Vì thế, muốn đẩy nhanh sự nghiệp CNH, HĐH một cách bền vững không thể không chăm lo phát triển con người, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Đại hội X, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định cần phải tập trung đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo, chấn hưng giáo dục Việt Nam để phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao. Các giải pháp thực thi được tập trung hơn khá cụ thể: Quản lý quá trình phát triển dân số và nguồn nhân lực trong mối quan hệ với phát triển kinh tế - xã hội; đổi mới phương thức đào tạo, phát triển nguồn nhân lực; phát triển nguồn nhân lực gắn với tạo việc làm, tạo việc làm tại chỗ thông qua phát triển sản xuất, tập trung vào các sản phẩm có giá trị kinh tế cao, xuất khẩu. Đảng còn tiếp tục khẳng định: chiến lược con người phải nằm ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH.
Mọi chủ trương, chính sách nhằm phát huy nhân tố con người đều xuất phát từ quan điểm cho rằng nhân dân là người sáng tạo ra lịch sử, là chủ nhân thực sự của xã hội, là chủ thể của mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và mục tiêu của toàn bộ sự nghiệp cách mạng là phục vụ nhân dân.