Ch¬ng I: nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn chung I. Mét sè vÊn ®Ò vÒ c¬ cÊu ®Çu t I. Kh¸i niÖm Tríc khi ®i ®Õn kh¸i niÖm c¬ cÊu ®Çu t, c¬ cÊu kinh tÕ, cÇn lµm râ néi dung cña thuËt ng÷ ”c¬ cÊu”. C¬ cÊu hay kÕt cÊu lµ mét ph¹m trï triÕt häc ph¶n ¸nh cÊu tróc bªn trong cña mét ®èi tîng nµo ®ã, kÓ c¶ sè lîng vµ chÊt lîng, lµ tËp hîp nh÷ng mèi quan hÖ c¬ b¶n, t¬ng ®èi æn ®Þnh gi÷a c¸c yÕu tè cÊu thµnh nªn ®èi tîng ®ã, trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh.
C¬ cÊu cña mét ®èi tîng ®îc thÓ hiÖn b»ng hai ®Æc trng chÝnh. §ã lµ c¸c bé phËn cÊu thµnh nªn ®èi tîng vµ mèi quan hÖ giòa c¸c bé phËn cÊu thµnh ®ã. C¬ cÊu cña mét ®èi tîng quyÕt ®Þnh tÝnh chÊt hay n¨ng lùc cña nã nh»m thùc hiÖn mét chøc n¨ng hay môc tiªu nµo ®ã mµ ®èi tîng cÇn ®¹t ®Õn. Víi c¬ cÊu x¸c ®Þnh, th× ®èi tîng cã nh÷ng tÝnh chÊt nhÊt ®Þnh hay cã mét n¨ng lùc vµ h¹n chÕ nhÊt ®Þnh.
Hay nãi mét c¸ch kh¸c, cÊu tróc cña ®èi tîng x¸c ®Þnh tÝnh chÊt vµ n¨ng lùc cña nã. §Ó kh¾c phôc nh÷ng khuyÕt tËt do c¬ cÊu hay t¹o ra mét n¨ng lùc míi vµ tÝnh chÊt míi cña ®èi tîng b¾t buéc ph¶i thay ®æi cÊu tróc cña nã. C¬ cÊu ®Çu t lµ c¬ cÊu c¸c yÕu tè cÊu thµnh ®Çu t nh c¬ cÊu vÒ vèn, nguån vèn, c¬ cÊu huy ®éng vµ sö dông vèn .quan hÖ h÷u c¬, t¬ng t¸c qua l¹i gi÷a c¸c bé phËn trong kh«ng gian vµ thêi gian, vËn ®éng theo híng h×nh thµnh mét c¬ cÊu ®Çu t hîp lý vµ t¹o ra nh÷ng tiÒm lùc lín h¬n vÒ mäi mÆt kinh tÕ-x· héi. §Þnh nghÜa trªn ®· nªu ®îc nh÷ng néi dung c¬ b¶n cña c¬ cÊu ®Çu t.
Ph©n lo¹i c¬ cÊu ®Çu t Cã thÓ cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i c¬ cÊu ®Çu t kh¸c nhau khi nghiªn cøu vÒ ®Çu t. Song díi ®©y chØ tr×nh bµy mét sè c¬ cÊu chÝnh thêng hay sö dông. C¬ cÊu ®Çu t theo nguån vèn. Nhãm 7 - Kinh tÕ ®Çu t C¬ cÊu ®Çu t theo nguån vèn hay c¬ cÊu nguån vèn ®Çu t thÓ hiÖn quan hÖ tû lÖ cña tõng lo¹i nguån vèn trong tæng vèn ®Çu t x· héi hay nguån vèn ®Çu t cña doanh nghiÖp.
Cïng víi sù gia t¨ng cña vèn ®Çu t x· héi, c¬ cÊu nguån vèn ngµy cµng ®a d¹ng h¬n, phï hîp víi c¬ chÕ xãa bá bao cÊp trong ®Çu t, phï hîp víi chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn vµ chÝnh s¸ch huy ®éng mäi nguån lùc cho ®Çu t ph¸t triÓn. Nguån vèn trong níc bao gåm: -- Nguån vèn Nhµ níc + Nguån vèn ng©n s¸ch nhµ níc + Vèn tÝn dông ®Çu t ph¸t triÓn cña Nhµ níc + Nguån vèn ®Çu t tõ doanh nghiÖp nhµ níc -- Nguån vèn tõ khu vùc t nh©n + PhÇn tiÕt kiÖm cña d©n c + PhÇn tÝch lòy cña c¸c doanh nghiÖp d©n doanh -- ThÞ trêng vèn Nguån vèn níc ngoµi bao gåm: -- Tµi trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODF) + ViÖn trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) + C¸c h×nh thøc tµi trî ph¸t triÓn kh¸c -- Nguån tÝn dông tõ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i -- §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi -- Nguån huy ®éng qua thÞ trêng vèn quèc tÕ Trong ®ã nguån chi cña Nhµ níc cho ®Çu t cã mét vai trß quan träng trong chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi cña mçi quèc gia. Nguån vèn nµy ®îc sö dông cho c¸c dù ¸n kÕt cÊu h¹ tÇng kinh tÕ-x· héi, quèc phßng, an ninh, hç trî cho c¸c dù ¸n cña doanh nghiÖp ®Çu t vµo lÜnh vùc cÇn sù tham gia cña nhµ níc, chi cho c«ng t¸c lËp vµ thùc hiÖn quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi vïng, l·nh thæ, quy ho¹ch x©y dùng ®« thÞ vµ n«ng th«n. Cïng víi qu¸ tr×nh ®æi míi vµ më cöa, tÝn dông ®Çu t ph¸t triÓn cña nhµ níc ngµy cµng cã t¸c dông tÝch cùc trong viÖc chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo híng c«ng nghiÖp hãa- hiÖn ®¹i Nhãm 7 - Kinh tÕ ®Çu t hãa, thùc hiÖn môc tiªu t¨ng trëng kinh tÕ, ph¸t triÓn x· héi vµ cã vÞ trÝ quan träng trong chÝnh s¸ch ®Çu t cña ChÝnh phñ.
C¸c doanh nghiÖp nhµ níc- thµnh phÇn gi÷ vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ- vÉn n¾m gi÷ mét khèi lîng vèn rÊt lín. Thùc hiÖn chñ tr¬ng tiÕp tôc ®æi míi doanh nghiÖp nhµ níc, hiÖu qu¶ ho¹t ®äng cña khu vùc kinh tÕ nµy ngµy cµng ®îc kh¼ng ®Þnh, tÝch lòy cña doanh nghiÖp nhµ níc ngµy cµng gia t¨ng vµ ®ãng gãp ®¸ng kÓ vµo tæng quy m« vèn ®Çu t cña toµn x· héi. Nh×n tæng quan th× nguån vèn tiÒm n¨ng trong d©n c kh«ng ph¶i lµ nhá. Nã bao gåm phÇn tiÕt kiÖm cña d©n c, phÇn tÝch lòy cña c¸c doanh nghiÖp d©n doanh, c¸c hîp t¸c x·.
Theo ®¸nh gi¸, khu vùc kinh tÕ ngoµi nhµ níc vÉn së h÷u mét lîng vèn tiÒm n¨ng rÊt lín mµ cha ®îc huy ®éng triÖt ®Ó, tån t¹i díi d¹ng vµng, ngo¹i tÖ, tiÒn mÆt. do nguån thu nhËp gia t¨ng, do thãi quen tÝch lòy. ThÞ trêng vèn lµ kªnh bæ sung c¸c nguån vèn trung vµ dµi h¹n cho c¸c chñ ®Çu t. Nã nh mét trung t©m thu gom mäi nguån vèn tiÕt kiÖm cña cña tõng hé nguån vèn nhµn rçi cña c¸c doanh nghiÖp, c¸c tæ chøc tµi chÝnh chÝnh phñ trung ¬ng vµ chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng t¹o thµnh mét nguån vèn khæng lå cho nÒn kinh tÕ.
ThÞ trêng vèn cã ý nghÜa quan träng trong sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ cña c¸c níc cã nÒn kinh tÕ thÞ trêng. Ngoµi nguån vèn trong níc, cßn tån t¹i nguån vèn níc ngoµi, ®îc hiÓu lµ dßng lu chuyÓn vèn quèc tÕ. Dßng vèn nµy diÔn ra díi nhiÒu h×nh thøc, mçi h×nh thøc cã ®Æc ®iÓm, môc tiªu vµ ph¬ng thøc thùc hiÖn kh¸c nhau. Tµi trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (chñ yÕu lµ ODA) bao gåm c¸c kho¶n viÖn trî kh«ng hoµn l¹i, viÖn trî cã hoµn l¹i, hoÆc tÝn dông - u ®·i cña c¸c chÝnh phñ, c¸c tæ chøc liªn chÝnh phñ, c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ, c¸c tæ chøc thuéc Liªn hîp quèc, c¸c tæ chøc tµi chÝnh quèc tÕ dµnh cho c¸c níc ®ang ph¸t triÓn, víi môc tiªu trî gióp c¸c n- íc ®ang ph¸t triÓn.
Kh¸c víi nguån vèn ODA, nguån vèn tÝn dông kh«ng cã nhiÒu ®iÒu kiÖn u ®·i nhng nã l¹i cã u ®iÓm râ rµng lµ kh«ng g¾n víi c¸c rµng buéc vÒ chÝnh trÞ, x· héi. Nhãm 7 - Kinh tÕ ®Çu t §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®ãng vai trß quan träng kh«ng chØ ®èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn mµ cßn ®èi víi c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ mét lo¹i h×nh di chuyÓn vèn quèc tÕ, trong ®ã ngêi chñ së h÷u vèn ®ång thêi lµ ngêi trùc tiÕp qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh ho¹t ®éng sö dông vèn. Nguån vèn FDI ®· ®ãng gãp phÇn bæ sung vèn quan trong cho ®Çu t ph¸t triÓn, t¨ng cêng tiÒm lùc vÒ mäi mÆt.
Nguån vèn nµy cã t¸c dông cùc kú quan träng ®èi víi qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ë c¸c níc tiÕp nhËn ®Çu t. ThÞ trêng vèn quèc tÕ ®· t¹o nªn vÎ ®a d¹ng vÒ c¸c nguån vèn cho mçi quèc gia vµ lµm t¨ng khèi lîng vèn lu chuyÓn trªn ph¹m vi toµn cÇu. Trªn ph¹m vi mét quèc gia, mét c¬ cÊu nguån vèn hîp lý lµ c¬ cÊu ph¶n ¸nh kh¶ n¨ng huy ®éng tèi ®a mäi nguån lùc x· héi cho ®Çu t ph¸t triÓn, ph¶n ¸nh kh¶ n¨ng sö dông hiÖu qu¶ cao mäi nguån vèn ®Çu t, lµ c¬ cÊu thay ®æi theo híng gi¶m dÇn tû träng cña nguån vèn ®Çu t tõ ng©n s¸ch nhµ níc., t¨ng tû träng nguån vèn tÝn dông u ®·i vµ nguån vèn cña d©n c. C¬ cÊu vèn ®Çu t C¬ cÊu vèn ®Çu t thÓ hiÖn quan hÖ tû lÖ gi÷a tõng lo¹i vèn trong tæng vèn ®Çu t x· héi, vèn ®Çu t cña doanh nghiÖp hay cña mét dù ¸n.
Trªn thùc tÕ cã mét sè c¬ cÊu ®Çu t quan träng cÇn ®îc chó ý xem xÐt nh c¬ cÊu vèn x©y l¾p vµ vèn m¸y mãc thiÕt bÞ trong tæng vèn ®Çu t, c¬ cÊu vèn ®Çu t x©y dùng c¬ b¶n, vèn ®Çu t cho c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc c«ng nghÖ vµ m«i trêng, vèn ®Çu t cho ®µo t¹o nguån nh©n lùc, nh÷ng chi phÝ t¹o ra rµi s¶n lu ®éng vµ nh÷ng chi phÝ kh¸c nh chi phÝ giµnh cho qu¶ng c¸o, tiÕp thÞ. C¬ cÊu vèn ®Çu t theo qu¸ tr×nh lËp vµ thùc hiÖn dù ¸n nh chi phÝ chuÈn bÞ ®Çu t, chi phÝ chuÈn bÞ thùc hiÖn ®Çu t, chi phÝ thùc hiÖn ®Çu t. C¬ cÊu ®Çu t ph¸t triÓn theo ngµnh C¬ cÊu ®Çu t ph¸t triÓn theo ngµnh lµ c¬ cÊu thùc hiÖn ®Çu t cho tõng ngµnh kinh tÕ quèc d©n còng nh trong tõng tiÓu ngµnh. C¬ cÊu ®Çu t theo ngµnh thÓ hiÖn viÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch u Nhãm 7 - Kinh tÕ ®Çu t tiªn ph¸t triÓn, chÝnh s¸ch ®Çu t ®èi víi tõng ngµnh trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh.
Trong bèi c¶nh ®iÒu kiÖn kinh tÕ quèc tÕ hiÖn ®¹i th× trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa cña c¸c níc ®ang ph¸t triÓn, muèn ®¹t t¨ng trëng cao vµ c¬ cÊu kinh tÕ tiÕn bé, phï hîp th× ph¶i ph¸t triÓn c©n ®èi c¸c ngµnh trong nÒn kinh tÕ quèc d©n, bao gåm c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp vµ dÞch vô. Tuy nhiªn, ë c¸c níc ph¸t triÓn cã sù h¹n chÕ cña c¸c nh©n tè ph¸t triÓn nh: vèn, lao ®éng, kü thuËt, khoa häc c«ng nghÖ, thÞ tr- êng.Thùc tÕ ®ã kh«ng cho phÐp ph¸t triÓn c©n ®èi, mµ u tiªn ®Çu t ph¸t triÓn c¸c ngµnh, nh÷ng lÜnh vùc cã t¸c dông nh “®Çu tµu” l«i kÐo toµn bé nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn. Trong nh÷ng thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh, c¸c lÜnh vùc ph¶i ®îc chän läc ®Ó tËp trung nguån lùc cßn khan hiÕm cña quèc gia cho viÖc sö dông cã hiÖu qu¶. Trong hiÖn t¹i vµ trong t¬ng lai c¸c ngµnh nµy cã t¸c ®éng thóc ®Èy c¸c ngµnh kh¸c t¹o ®µ cho t¨ng trëng chung, t¹o sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu theo híng tÝch cùc.
C¬ cÊu ®Çu t ph¸t triÓn theo ®Þa ph¬ng vïng l·nh thæ C¬ cÊu ®Çu t theo ®Þa ph¬ng vïng l·nh thæ lµ c¬ cÊu ®Çu t vèn theo kh«ng gian. Nã ph¶n ¸nh t×nh h×nh sö dông nguån lùc ®Þa ph¬ng vµ viÖc ph¸t huy lîi thÕ c¹nh tranh cña tõng vïng. Khi ®Çu t ph¸t triÓn vïng cÇn chó ý xem xÐt c¸c ®Æc ®iÓm x· héi, c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ, ®iÒu kiÖn tù nhiªn nh»m môc ®Ých ®¶m b¶o sù chuyÓn dÞch ®ång bé, c©n ®èi gi÷a c¸c vïng ®ång thêi ph¸t huy ®îc lîi thÕ so s¸nh cña tõng vïng.