Mở đầu và Kết luận, nội dung của Luận văn gồm 3 chƣơng: CHƢƠNG 1: Một số vấn đề lý luận về trợ giúp xã hội đối với ngƣời nhiễm HIV/AIDS và các quy định pháp luật hiện hành về trợ giúp xã hội đối với ngƣời nhiễm HIV/AIDS; CHƢƠNG 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về trợ giúp xã hội đối với ngƣời nhiễm HIV/AIDS tại tỉnh Điện Biên; CHƢƠNG 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về trợ giúp xã hội đối với ngƣời nhiễm HIV/AIDS và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện tại tỉnh Điện Biên. 10 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRỢ GIÚP XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƢỜI NHIỄM HIV/AIDS VÀ CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ TRỢ GIÚP XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƢỜI NHIỄM HIV/AIDS 1. Một số vấn đề lý luận về trợ giúp xã hội đối với ngƣời nhiễm HIV/AIDS. Các khái niệm liên quan - Khái niệm trợ giúp xã hội Trợ giúp xã hội là phƣơng pháp hỗ trợ đơn giản và phổ biến mang tính nhân văn trong cộng đồng xã hội, đóng góp vai trò quan trọng trong hệ thống an sinh của toàn xã hội.
Vì trong cuộc sống luôn có những khó khăn, rủi ro hay sự cố ngoài ý muốn, khi rơi vào hoàn cảnh đó thì nhu cầu khắc phục sự cố, khó khăn là luôn cần thiết đối với mọi ngƣời. Từ khi loài ngƣời xuất hiện đã trợ giúp cho nhau và đƣợc thể hiện dƣới nhiều hình thức khác nhau. Thời kỳ đầu trợ giúp đƣợc thể hiện qua hình thức tự phát, cá nhân, hay theo bản năng và trong phạm vi hẹp nhƣ theo nhóm, gia đình, thôn xóm… Theo sự phát triển của cả kinh thế, xã hội thì trợ giúp xã hội cũng ngày càng phát triển theo cả về hình thức cũng nhƣ quy mô phạm vi đƣợc mở rộng và có tính tổ chức cụ thể. Khi tổ chức Nhà nƣớc đƣợc thành lập thì hoạt động trợ giúp đã đƣợc Nhà nƣớc quản lý và mở rộng ngoài những hoạt động thông thƣờng có từ trƣớc thì Nhà nƣớc đã can thiệp và đảm bảo hơn cho những ngƣời yếu thế hơn đảm bảo tính công bằng để trơ giúp xã hội giữ vai trò quan trọng trong hoạt động trợ giúp của nhiều quốc gia.
Trợ giúp xã hội đóng vai trò quan trọng trong hệ thống An sinh xã trong hầu hết các quốc gia, chỉ có khác nhau về đối tƣợng đƣợc hƣởng trợ giúp hay mức độ trợ giúp…và cách thức thực hiện. Vì mỗi quốc gia có những đặc điểm, văn hóa, phong tục … riêng nên hình thành hoạt động trợ giúp xã hội cũng khác nhau theo từng quốc gia. Do vậy, Tổ chức Lao động Quốc tế cũng chỉ đƣa ra 11 đƣợc những quy chuẩn tối thiểu và chỉ ra những đặc trƣng cơ bản của hoạt động trợ giúp xã hội thuộc hệ thống An sinh xã hội nhƣ sau: + Đối tƣợng nhận trợ giúp xã hội : Mọi ngƣời khi gặp những khó khăn, rủi ro, sự cố cần sự trợ giúp mà không biệt theo một tiêu chí nào. + Nhà nƣớc có trách nhiệm duy trì và đảm bảo tài chính để phục vụ hoạt động trợ giúp.
Mà không đặt ra nghĩa vụ đóng góp tài chính cho hoạt động trợ giúp xã hội. + Các khoản trợ cấp xã hội không phụ thuộc vào tiền lƣơng và thu nhập của đối tƣợng mà dựa trên mức độ rủi ro, sự cố và nhu cầu cần trợ giúp. Trên thực tế hoạt động trợ giúp xã hội tại các nƣớc có những khái niệm, đặc điểm khác nhau nhƣng hầu hết các quốc gia đều cho thấy trợ giúp xã hội là hình thƣớc hỗ trợ cơ bản, đơn giản và phổ biến nhất và đƣợc thực hiện bởi Nhà nƣớc, cộng đồng, tổ chức đảm bảo cho mọi thành viên trong xã hội đều có thể khắc phục sự cố, rủi ro cần trợ giúp. Tại nƣớc ta theo đƣờng lối và chủ chƣơng của Đảng và Nhà nƣớc chính sách trợ giúp xã hội là một trong chính sách quan trọng.
Tùy thuộc vào từng giai đoạn và điều kiện kinh tế xã hội mà Nhà nƣớc sẽ ban hành các quy định pháp luật cụ thể các chế độ trợ giúp điều kiện hƣởng trợ giúp tới phạm vi đối tƣợng, mức hƣởng trợ giúp … Ở Việt Nam hoạt động trợ giúp xã hội vẫn chƣa có định nghĩa chính thức trong các văn bản quy định pháp luật mặc dù đã đƣợc hình thành và thực hiện từ rất lâu dƣới vai trò quản lý của Nhà nƣớc. Dƣới góc độ pháp luật, trợ giúp xã hội là tổng thể các quy phạm pháp luật xác định quyền và nghĩa vụ của Nhà nƣớc, tổ chức và các cá nhân trong hoạt động giúp đỡ những ngƣời gặp khó khăn, rủi ro, sự cố… - Khái niệm người nhiễm HIV/AIDS HIV là viết tắt của từ Human immunodeficiency Virus chính là virus gây suy giảm miễn dịch ở ngƣời. Virus này tấn công hệ thống miễn dịch và phá hủy các tế bào bạch cầu (tế bào lympho). 12 Ta có thể phân loại vô số các chủng virus khác nhau đó thành từng tuýp, nhóm và phân tuýp.
Có 2 tuýp HIV là: HIV-1 và HIV-2. Cả hai đều gây bệnh cho ngƣời. Người nhiễm HIV là người mang vi rút HIV trong máu. Một ngƣời nhiễm HIV đƣợc gọi là HIV+ (HIV dƣơng tính hoặc huyết thanh dƣơng tính).
Ngƣời không nhiễm đƣợc gọi là HIV- (HIV âm tính hoặc huyết thanh âm tính). AIDS (Acquired, Immuno, Deficiency, Syndrome) là hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải. Đây là giai đoạn cuối của sự nhiễm HIV, tới thời điểm này thì hệ thống miễn dịch đã bị suy yếu nặng nề và không còn khả năng đề kháng lại các tác nhân gây bệnh, làm cho ngƣời bệnh mắc một số bệnh cơ hội nhƣ nhiễm khuẩn, ung thƣ và cuối cùng dẫn đến tử vong. - Khái niệm trợ giúp xã hội đối với người nhiễm HIV/AIDS Trợ giúp xã hội đối với ngƣời nhiễm HIV/AIDS là tổng thể các quy phạm pháp luật quy định sự hỗ trợ của Nhà nƣớc, cộng đồng và xã hội trong hoạt động giúp đỡ những ngƣời nhiễm HIV/AIDS gặp khó khăn, rủi ro, sự cố…bằng các hình thức khác nhau.
Giúp đỡ họ vƣợt qua những khó khăn, ổn định cuộc sống và hòa nhập với cộng đồng trong xã hội. Đặc điểm của trợ giúp xã hội đối với người nhiễm HIV/AIDS Nhà nước, cộng đồng và xã hội là chủ thể có trách nhiệm trợ giúp xã hội đối với người nhiễm HIV/AIDS. Nhà nƣớc chịu trách nhiệm chính trong chính sách trợ giúp xã hội, là tổ chức đại diện chung cho toàn cộng đồng. Nhà nƣớc ban hành các quy chuẩn, quy phạm nhằm điều chỉnh chế độ trợ giúp xã hội đảm bảo các điều kiện trợ giúp đƣợc thực thi, nguồn tài chính đƣợc lấy từ ngân sách nhà nƣớc để chi trả các chế độ, hoạt động trợ giúp xã hội.
Mọi đối tƣợng nhận đƣợc sự trợ giúp xã hội mà không phải có trách nhiệm nghĩa vụ đóng góp nào về khoản trợ giúp nhận đƣợc. Nhà nƣớc là chủ thể khách quan nhất trong hoạt động trợ giúp xã hội. Cộng đồng chủ thể là cộng đồng dân cƣ nhƣ quan hệ thôn xóm, tổ dân cƣ, cộng đồng gia tộc hay có thể một số tổ chức nhất định nhƣ trƣờng học, công sở hay mốt số các hội nhóm…tập hợp lại với nhau. Cộng đồng là chủ thể khách 13 quan nhất, gần gũi và sẵn sang giúp đỡ trực tiếp nhanh chóng đến đối tƣợng cần sự trợ giúp cả về vật chất lẫn tinh thần.
Xã hội không có bất cứ mối quan hệ nào với đối tƣợng đƣợc nhận sự trợ giúp xã hội. Xã hội đƣợc hiểu là các tổ chức, doanh nghiệp, đoàn thể thậm chí là cá nhân chia sẻ, giúp đỡ các đối tƣợng về vật chất lẫn tinh thần. Không giống nhƣ Cộng đồng Xã hội là chủ thể gián tiếp. Đối tượng của trợ giúp là người nhiễm HIV/AIDS Khi gặp khó khăn, rủi ro, sự cố… mọi ngƣời trong xã hội đều đƣợc hƣởng trợ giúp nhƣ nhau mà không biệt địa vị, kinh tế, giới tính hay tôn giáo…Dựa vào khó khăn rủi ro, sự cố…sẽ nhận đƣợc sự giúp đỡ mà không có điều kiện gắn liền với các đặc điểm về nhân thân, gia đình hay tài chính trƣớc khi sảy ra rủi ro, sự cố… cần giúp đỡ.
Mức hƣởng trợ cấp đƣợc căn cứ theo tình hình thực tế tại thời điểm cần hỗ trợ để đƣợc hƣởng trợ giúp. Theo quy định của pháp luật khi đáp ứng các điều kiện theo quy định thì ngƣời nghiễm HIV/AIDS có quyền hƣởng Trợ giúp xã hội. Điều này đƣợc thể hiện ngay từ đầu trong Hiến pháp năm 2013 – đạo luật cơ bản của Nhà nƣớc. Từ điều này, chúng ta cũng có thể dễ dàng suy luận ra rằng, đối tƣợng ngƣời nhiễm HIV/AIDS cũng không nằm ngoài điều đó, vì một lẽ thƣờng tình, họ cũng là những công dân bình thƣờng, xứng đáng đƣợc Nhà nƣớc bảo hộ về quyền và lợi ích, cũng nhƣ tạo điều kiện ở mức tối đa để có thể hòa nhập cộng đồng.
So với ngƣời bình thƣờng thì ngƣời nhiễm HIV/AIDS thƣờng có tâm lý là mặc cảm, tự ti, và luôn đánh giá thấp bản thân mình. Về khả năng hòa nhập xã hội, cho đến thời điểm hiện tại, vấn đề phân biệt đối xử, kỳ thị ngƣời nhiễm HIV/AIDS vẫn là một vấn đề toàn cầu gây nhức nhối. Trợ giúp xã hội đối với người nhiễm HIV/AIDS được thực hiện với nhiều hình thức đa dạng, phong phú Trợ giúp xã hội với ngƣời nhiễm HIV/AIDS có hình thức trợ giúp khẩn cấp và trợ giúp thƣờng xuyên. Trong đó trợ giúp khẩn cấp là trợ giúp linh hoạt gắn liền thực tế nhu cầu của ngƣời cần nhận sự trợ giúp, mang tính nhất thời và đƣợc thực hiện một lần.
14 Trợ giúp thƣờng xuyên thì đƣợc thực hiện trong thời gian dài, mang tính chất ổn định cho đến khi ngƣời nhận sự trợ giúp vƣợt qua đƣợc nghịch cảnh hoặc không còn nhu cầu trợ giúp. Tuy nhiên tùy vào hoàn cảnh cụ thể và nằm trong những quy định của pháp luật vẫn có một số trƣờng hợp đƣợc hƣởng đồng thời cả hai sự trợ giúp. Trợ giúp đối với ngƣời nhiễm HIV/ADIS là giúp đỡ về mặt tinh thần, cơ hội và vật chất. Trợ giúp về mặt tinh thần, cơ hội giúp đỡ ngƣời nhiễm HIV/AIDS về tâm lý, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, định hƣớng học nghề tạo công ăn việc làm… Trợ giúp về vật chất giúp đỡ bằng tiền thông qua các khoản trợ cấp, các phƣơng tiện phục vụ nhu cầu sinh hoạt … Các hoạt động trợ giúp có thể đƣợc thực hiện đồng thời nâng cao hiệu quả tốt nhất cho ngƣời nhiễm HIV/AIDS.