CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA PHÁP LUAT VE TO CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CUA TO CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ 1. Khái quát chung về tô chức tài chính vi mô 1. Khái niệm về tô chức tai clink vi mô + Khái niệm “tài chính vi mô” Để hiểu rõ khái niệm TCTCVM, trước hết cân lam rõ khái niệm TCVM (microñnace) Nhóm tư van hỗ trợ người nghèo (CGAP) định nghĩa về tài chính vi mô như sau: “Tải chinh vi mô là việc cung cấp các dich vụ tài chính cơ ban đáp ứng nim cầu của người nghèo bao gồm: dich vụ tiết kiém, tin dung lương im, chuyên tiền, bdo hiểm vi mô và các dich vụ phi tài chính Rhác cho nhóm người có thu nhập thắp bởi một cơ chế thích hợp, giúp có thé tiễn hành sản xuất, phát triển nghề nghiệp, tăng thêm thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc song.” Theo Ngan hang phat triển Chau A (ADB): “Tai chính vi mô ià việc cung cấp một pham vi rông các dich vu tài chính như tiền gửi, cho vay.
dich vụ thanh toán, chuyén tiền và bảo hiểm cho người nghèo hoặc hộ gia đình có thu nhập thấp, cho những hoạt đông kinh doanh cá thê hoặc doanh nghiệp rất nhõt ” Nhìn chung, khái niệm về TCVM đã được rat nhiêu nhà nghiên cứu va hoạt động thực tiễn đưa ra. Tuy nhiên, về cơ bản có thể hiểu TCVM là việc cung cấp các dich vụ tài chính với quy mô nhỏ cho những người yếu thé, gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ tải chỉnh truyền thông, nhằm mục đích giúp họ tham gia vảo các hoạt đông sản xuất hoặc khởi tại các hoạt động kinh doanh nhỏ Từ cách tiếp cận trên, có thé thay các đặc tính cơ bản của TCVM như ` Rosenberg, Richard, Adrim Gonzalez & Sushma Nerein (2009), The New Moneylenders: Are the Poor Being Exploited by High Microcredit Interest Rates, CGAP Working Paper No. Tuy cập tại dia chỉ: bmp sani adb org/stesidefaubfilestinancepolicy pdf access truy cap lần cuối ngày 28/03/2024. sau: Thứ niát, doi tượng khách hang hướng tới của TCVM là những chủ thé có thu nhập thap trong xã hôi, bao gồm người nghèo, hộ gia đình có thu nhập thập và các doanh nghiệp nhö hoặc siêu nhö.
Day là nhóm chủ thé có những hạn chế trong nguôn lực tài chính, tai sản không đáng kể, nhu cau sử dung dich vụ tài chính, kiến thức, khả năng thực hiện hoạt đông sản xuất, kinh doanh tạo ra thu nhập. Với vị trí đặc thù mang những "yêu thế" nhất định, những chủ thể nay khó tiép cận được với các dịch vu tải chính thông thường danh cho các khách hàng thông thường, như các sản phâm tai chính ngân hang được cung cap bởi các NHTM hay các sản phẩm bảo hiểm phô thông được cung cấp bởi các doanh nghiệp bao hiểm. Do do, TCVM ra đời với đối tương khách hàng nhằm tới là những người có thu nhập thấp, những doanh nghiệp siêu nhé dé dam bao mức độ bao phủ trong việc cung cấp các dịch vụ tài chính trong đời sóng kinh tế, xã hội, dim bao moi tô chức, cá nhân déu có thể sử dụng các dịch vụ tải chính thỏa mãn nhu câu của mình. Nếu nhìn vảo mục đích của hoạt đông TCVM, dường như có sự mâu thuẫn ở đây khi đối tượng tao ra lợi nhuận cho các hoạt đông TCVM lại là nhưng người có thu nhập thập, thậm chí là nhưng người rat nghèo.
Tuy nhiên, đây chính là mặt thứ hai của TCVM: một công cụ quan trọng giúp người nghèo thoát nghèo khi cho họ cơ hội được tiếp cân với các dịch vụ tải chính. Thứ hai, các dich vu được cung cấp bởi hoạt động TCVM thường có giá trị nhỏ. Dâu hiệu nhận điện nảy xuất phát từ chính đôi tượng khách hang của hoạt động TCVM là những người có mức thu nhập thập trong x4 hội, thậm chí là những người không bao giờ có cơ hội được tiếp cận các dịch vụ của các ngân hang bởi "rào cản" liên quan đến tải chính, tài sản dam bao, mức độ tin nhiệm. Do đó, các hoạt động có nhu câu sử dụng von của họ đêu là những hoạt động nhỏ lẽ với giá tri không lớn Mặt khác, các chủ thé cung cấp dich vu TCVM cũng không phải các trung gian tai chính với tiêm lực mạnh mé nên dé dam bao an toàn, các sản phẩm cung cập cho khách hàng luôn có giá ro} trị khá nhö.
Thứ ba, TCVM là hoạt động kinh doanh được kết hợp hài hòa giữa mục đích lợi nhuận và mục dich xa hội. Thông thường, các doanh nghiệp hoạt động vì mục tiêu tro giúp xã hội sé luôn nhận được sự bao cấp từ phía Nha nước bởi ho thường gặp khó khăn trong việc tạo ra các khoản thu nhập đủ để bu đắp những chi phí trong hoạt động của mình Trong khi đó, những doanh nghiệp hoạt đông vi mục tiêu lợi nhuận thi lại hạn chê việc thực hiện các chính sách xã hôi bởi tôn chỉ lợi ích kinh tế của mình. Khác với hai hoạt động đó, TCVM lại không sông dựa vào nguôn lực của Ngân sách Nhà nước mà bằng chính loi nhuận kiếm được từ hoạt đông kinh doanh của mình va đồng thời cũng không tdi đa hóa mục tiêu loi nhuận khi tìm dén đối tương khách hàng là tang lớp day của xã hội với mong muốn giúp ho có được những nguôn lực tài chính nhất định để thực hiện hoạt động kinh doanh, thoát đói nghèo. Chính bởi đặc trưng nay nên có thể coi TCVM là một phương thức xóa nghèo bên vững trong giai đoạn hiện nay.
Thứ te, TCVM day cho người nghèo biết cách làm kinh tế và biết tiết kiệm. Từ thực tế cho thay, để có thể được vay vôn của TCVM, người nghèo buộc phải thực hiện việc gửi tiên tiết kiệm (tiết kiệm bat buộc) tai chính nơi mà họ dự định vay von. Điều này tao sức ép khiến ho buộc phải có hành vi tiết kiệm trong chi tiêu của minh và qua đó, dan tạo thanh thói quen tiết kiệm trong cuộc sông hàng ngày — tiên dé để những con người này dân thoát khỏi đói, nghèo. Bên cạnh đó, trên thực tế, các chương trình, dự án co cung ứng dich vụ TCVM luôn có những hoạt động day cho người nghèo biết cách kiếm tiên thông qua các hoạt đông kinh doanh phù hợp.
Hoạt động này đóng góp không nhỏ vào chính thành công của TCVM này bởi lễ, việc khách hàng của TCVM tiết cách tạo ra thu nhập từ những khoản vay của TCVM chính là tao khả năng trả nợ của khách hang cho chủ thé cung ứng dich vu TCVM. Có thể thay, đây chính là một trong những khác biệt căn bản của TCVM với các hoạt động tín dụng khác. Cũng chính bởi đắc trưng này nên TCVM luôn được coi 10 là phương thức xóa nghèo bên vững. Tint năm, chủ thé thực hiện TCVM bao gồm: Các TCTD vả các tổ chức không phải TCTD.
Trong đó, các TCTD được thực hiện hoạt động TCVM co thé bao gôm: NHTM, công ty tài chính, TCTCVM, Quỹ tín dụng nhân dân. Còn các tổ chức không phải tô chức tin dung sẽ được quyên thực hiện các dự án, chương trình TCVM bao gôm: các tô chức chính trị, tô chức chính trị - xã hội, tô chức phi chính phủ. + Khái niệm “tổ chức tài chính vi mô” Mặc dù TCVM đã có mét khoảng thời gian tổn tại kha dai, tuy nhiên hiện nay vẫn chưa zác định được một cách hiểu thông nhật về khái niêm TCTCVM mà vẫn còn tôn tại khá nhiều quan điểm khác nhau Theo Ngân hang phát triển châu A (ADB): “TCTCVM là các tô chức có hoạt động kinh doanh chủ yêu về TCVM”. Cơ quan này cũng xác định TCVM không chỉ được cung ứng bởi các TCTCVM ma trái lại, có tới ba nguồn cung ứng dich vụ TCVM bao gồm: Các tô chức chính thức, ví dụ các ngân hang và các hợp tác xã, Các tô chức bán chính thức, ví dụ như các tổ chức phi chính phủ; Và nguồn không chính thức, như những người cho vay tién và chủ hiệu”.
Ở một cách tiếp cận khác, CGAP cho rằng các TCTCVM bao gam các NHTM va cac ngân hang phát triển nhà nước cung cấp dịch vụ TCVM và các hợp tac xã tai chính gôm các hiệp hội tin dụng, các tô chức được cấp giấy phép và không được cấp giầy phép khác (các TC TCVM phi ngân hang). Bang cách liệt kê này, CGAP cho chúng ta cách hiểu TCTCVM là một tô chức cỏ cung ứng dịch vu TCVM mà không can bận tâm đến việc TCVM có phải là hoạt động chủ yếu của tô chức đó hay khéng® Theo các quan điểm trên, các TCTCVM sé bao gồm ba nhóm: (i) các TCTCVM chính thức (bao gôm các tổ chức được cap phép dé thực hiện các * Asian Development Bank ADB (2000), Zlieø.e for the Poor: ADB Micrafincaxce Strategy (TY 9). Truy cập tại Ga chỉ: sđbargstes/defauhfissimstEutiomal-documet/32902filssipcp-vapdf truy cặp lần cuối: 38/03/2024 * The Consukative Group to Assist the Poor CGAP (2003), Microfinace Consensus Guidelines (Tr 3). Truy cap tại địa chi: hưtps:/hrymy cgap org/sites defaulbfiles/CGAP- Consensus- Guidelines.
Principles-on- Regulation-and- Supervision-of-Microfimance-hm-2003 pet tray cập lần cuôi: 28/03/2024 11 hoạt đông tai chính — ngân hang vi có tư cách như la một TCTD), (ii) các TCTCVM ban chính thức (bao gồm các tô chức được cấp phép không phải la các TCTD nhưng được phép thực hiện một, một số các hoạt đông TCVM) và (ii) các TCTCVM không chính thức (bao gồm các chủ thể cung ứng dich vụ TCVM mang tính tự phát, không trên cơ sở sự quản lý của cơ quan nhà nước có thấm quyên) Tuy nhiên, các tiếp về TCTCVM như trên vẫn còn khá rộng và dường như, bat kỳ một chủ thé nao, bao ham cả các tô chức, cá nhân và nhóm tự phát nếu thực hiện việc cung ứng dich vụ tải chính cho nhóm đối tượng có thu nhập thap trong xã hội déu được coi là TCTCVM. Đây cũng là cách tiếp cận khái niêm TCTCVM của khá nhiều quốc gia trên thé giới hiện nay. Tuy nhiên, néu sử dụng khái niệm TCTCVM như vậy sẽ rat khó để xây dựng một quy chê pháp lý chuẩn có thể ap dụng chung cho tat c& các tổ chức cung cấp dịch vụ TCVM. Do do, khi văn ban đầu tiên của Việt Nam được ban hanh dé điều chỉnh về TCVM - Nghị định 28/2005/NĐ-CP của Chính phủ được ban hanh ngày 09/03/2005 quy định về tô chức va hoạt đông của tô chức tài chính quy mô nhỏ (tên goi trước đây của TCTCVM) tại Việt Nam quy định: “76 chức tài chỉnh quy mô nhỏ là tổ chức tài chính hoạt động trong lĩnh vực tài chính ngân hàng với chức năng chủ yếu là sử dung vốn tự có, vỗn vay và nhận tiết kiệm đề cưng cấp một số dich vụ tài chính.