Chương I: Những lý luận cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế thị trường 1. Sự cần thiết và vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế thị trơường.Khái niệm T2KDTM: T2KDTM( Thanh toán chuyển khoản) là phương thức chi trả thực hiện bằng cách trích một số tiền từ tài khoản người chi chuyển sang tài khoản người được hưởng. Các tài khoản này đều được mở tại Ngân hàng. - Thanh toán bằng tiền mặt là tổng thể các chu chuyển tiền mặt trong nền kinh tế quốc dân thông qua các chức năng phươơng tiện lơưu thông và phơương tiện thanh toán.
Hình thức thanh toán bằng tiền mặt thươờng đươợc sử dụng trong quan hệ chi trả thông thươờng giữa nhân dân với nhau hoặc những khoản giao dịch giá trị tiền nhỏ giữa các đơn vị kinh tế với nhau. - T2KDTM trong nền kinh tế quốc dân là tổng hợp các khoản thanh toán được thực hiện bằng cách trích tài khoản hoặc bù trừ giữa các đơn vị thông qua cơ quan trung gian là Ngân hàng hoặc các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán. - T2KDTM là hình thức dịch chuyển số tiền nhất định từ tài khoản của đơn vị này sang tài khoản của đơn vị khác bằng các thể thức thanh toán của Ngân hàng như :ơ Uỷ nhiệm chi, Uỷ nhiệm thu, Séc. thông qua Ngân hàng để chi trả cho nhau ở cùng địa phơương hoặc khác địa phươơng.Sự cần thiết khách quan của T2KDTM trong nền kinh tế thị trươờng.
Một trong những phát minh quan trọng nhất của con ngơười có tính chất đột phá, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đẩy nền văn minh của nhân loại tiến một bơước dài là sự phát minh ra tiền tệ. Tiền tệ ra đời và không ngừng đơược nghiên cứu hoàn thiện nhằm 2 mục tiêu chính: sự tiện lợi và sự an toàn. Trước đây người ta dùng vỏ sò, vỏ hến những vật không có giá trị để làm vật trao đổi, tiếp đến là những thứ có giá trị cao như vàng bạc châu báu làm phương tiện lưu thông và tích trữ. Trải qua quá trình lưu thông những đồng tiền đúc Kim loại bằng vàng, bạc hợp kim bị mòn vẹt, không đủ trọng lượng nhưng vẫn được xã hội thừa nhận nhươ những đồng tiền có đủ giá trị.
Lợi dụng hiện tượng người ta dùng tiền giấy để thế tiền Kim loại trong lưu thông vì những ưu việt của nó nhơư: gọn nhẹ, dễ vận chuyển. Tuy nhiên tính ưu việt này chỉ phù hợp khi nền sản xuất hàng hoá chươa phát triển, việc trao đổi với số lượng nhỏ trên phạm vi hẹp. Còn khi nền sản xuất hàng hoá phát triển ở trình độ cao, việc trao đổi hàng hoá đa dạng với khối lượng lớn, trên bình diện rộng, dung lơượng thị trường và cơ cấu thị trường được mở rộng, mọi quan hệ kinh tế trong xã hội đều đươợc tiền tệ hoá thì việc thanh toán bằng tiền mặt đã bộc lộ nhiều hạn chế nhươ: thanh toán mất nhiều thời gian, vận chuyển không an toàn, bảo quản phức tạp. Ngoài ra mỗi quốc gia đều có đồng tiền riêng và đồng tiền của những nươớc kém phát triển và đang phát triển thơường không được chấp nhận trong thanh toán Quốc tế.
Một trong những chức năng quan trọng của tiền tệ là làm phươơng tiện thanh toán, trong thanh toán bao gồm thanh toán bằng tiền mặt và T2KDTM. Các tổ chức kinh tế và cá nhân luôn có nhu cầu thanh toán với nhau các khoản cung ứng dịch vụ và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hàng hoá, phục vụ sản xuất và tiêu dùng cho con ngươời. Những nhu cầu này cần đơược xử lý linh hoạt khi dùng tiền mặt, khi T2KDTM. Đó là những vấn đề mà chúng ta cần phải đề cập tới.
Ngày nay T2KDTM đang trở thành một bộ phận không thể thiếu đơược trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp, nó đã gần gũi hơn với cuộc sống của mọi ngơười. Khi trình độ sản xuất và lươu thông hàng hoá ngày càng phát triển các mối quan hệ kinh tế ngày càng trở nên đa dạng, các thành phần kinh tế đều mở tài khoản tại Ngân hàng và thực hiện các giao dịch thanh toán với nhau thông qua Ngân hàng. Từ đó T2KDTM là vấn đề tất yếu phải đặt ra. Khi trình độ của sản xuất và lươu thông hàng hoá còn ở mức độ thấp, tiền mặt đươợc sử dụng phổ biến và đã thể hiện tính linh hoạt của nó tức là giúp cho quan hệ mua bán đơược diễn ra nhanh chóng ở mọi lúc, mọi nơi, tiền mặt và hàng hoá vận động đồng thời từ ngươời mua sang ngươời bán và ngơược lại.
Nhơưng khi sản xuất hàng hoá phát triển ở trình độ cao, thanh toán bằng tiền mặt trong nhiều trường hợp đã bộc lộ những nhươợc điểm nhất là khi quan hệ mua bán phát sinh giữa những ngươời mua và ngơười bán cách xa nhau hoặc những giá trị hàng hoá lớn thì việc thanh toán bằng tiền mặt sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc vận chuyển, bảo quản và tốn nhiều chi phí để in ấn kiểm đếm một khối lươợng tiền mặt rất lớn mà không thể lơường trơước đươợc những mất mát thiếu hụt có thể xảy ra. Do đó tất yếu đòi hỏi phải có một hình thức thanh toán mới đáp ứng những yêu cầu đòi hỏi của quá trình mua bán đó. Hình thức T2KDTM đã đáp ứng đơược yêu cầu đó của nền kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khi các quan hệ giao dịch mua bán, trao đổi, chi trả của các thành phần kinh tế ngày càng nhiều với giá trị tiền lớn thì các hình thức thanh toán cần phải đơược cải tiến hiện đại hoá để phù hợp với trình độ phát triển sản xuất và lơưu thông hàng hoá, hệ thống các Ngân hàng trong cả nươớc phải mở rộng màng lươới thanh toán bằng việc nối mạng thanh toán điện tử liên hàng và thanh toán bù trừ điện tử các hình thức thanh toán đã trở thành công cụ đắc lực cho quá trình chu chuyển vốn nhanh chóng an toàn hiệu quả.
Nhươ vậy T2KDTM và thanh toán bằng tiền mặt có mối quan hệ chuyển hoá lẫn nhau đều có những vị trí quan trọng không thiếu được đối với nền kinh tế, trong đó T2KDTM chiếm tỷ trọng lớn hơn. Tổ chức tốt công tác T2KDTM là tiết kiệm đơược chi phí. Tăng nhanh vòng quay vốn , thúc đẩy phát triển sản xuất, lươu thông hàng hoá và điều hoà lơưu thông tiền tệ. Vai trò của T2KDTM trong nền kinh tế thị trơường.
Trong nền kinh tế thị trươờng, T2KDTM là một bộ phận cấu thành quan trọng trong tổng chu chuyển tiền tệ, nó có vai trò quan trọng đối với các chủ thể thanh toán, các trung gian thanh toán, cụ thể: 1.1- Vai trò của T2KDTM trong nền kinh tế. Khi nền kinh tế chuyển sang kinh tế thị trơường, T2KDTM đã giữ một vai trò rất quan trọng đối với từng đơn vị kinh tế, từng cá nhân và đối với toàn bộ nền kinh tế, bất kỳ một nhà sản xuất nào cũng đều mong muốn đồng vốn của mình tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất và sinh lời tối đa cho mình, do đó họ muốn sản phẩm của họ làm ra phải đươợc tiêu thụ ngay trên thị trường và thu được tiền để tiếp tục LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một chu kỳ sản xuất mới. Vì vậy vấn đề thanh toán tiền hàng là vô cùng quan trọng, trong quá trình trao đổi mua bán nếu đơn vị dùng tiền mặt thì sẽ gặp nhiều khó khăn về phương tiện vận chuyển bảo quản tiền khả năng rủi ro cao. T2KDTM đươợc thực hiện qua Ngân hàng trên mạng máy vi tính đã phần nào đáp ứng đơược nhu cầu nhanh chóng, chính xác cho các khách hàng đảm bảo an toàn vốn và tài sản của họ.
T2KDTM mặt góp phần giảm thấp tỷ trọng tiền mặt trong lưu thông, từ đó có thể tiết kiệm đơược chi phí lơưu thông xã hội như: in ấn, phát hành, bảo quản, vận chuyển, kiểm đếm. Mặt khác T2KDTM còn tạo ra sự chuyển hoá thông suốt giữa tiền mặt và tiền chuyển khoản. Cả hai khía cạnh đó đều tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kế hoạch hoá và lơưu thông tiền tệ. T2KDTM tạo điều kiện tập trung một nguồn vốn lớn của x• hội vào tín dụng để tái đầu tươ vào nền kinh tế, phát huy vai trò điều tiết, kiểm tra của Nhà nước vào hoạt động tài chính ở tầm vĩ mô và vi mô, qua đó kiểm soát được lạm phát đồng thời tạo điều kiện nâng cao năng suất lao động.2- Vai trò của T2KDTM đối với Ngân hàng Thương Mại.
Các doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế thị trươờng quan tâm đến vấn đề thanh toán là an toàn - tiện lợi - quay vòng vốn nhanh. Với những yêu cầu đa dạng của các mối quan hệ kinh tế - Xã hội, từ lâu đẫ có sự tham gia của Ngân hàng, Ngân hàng trở thành trung tâm tiền tệ tín dụng thanh toán trong nền kinh tế và T2KDTM đã góp phần không nhỏ vào thành công của Ngân hàng. - T2KDTM tạo điều kiện cho hoạt động huy động vốn của Ngân hàng: T2KDTM LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không những làm giảm đơược chi phí in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt mà còn bổ sung nguồn vốn cho Ngân hàng thông qua hoạt động mở tài khoản thanh toán của tổ chức kinh tế và các nhân. Khách hàng gửi tiền vào tài khoản này với mong muốn đươợc Ngân hàng đáp ứng một cách kịp thời chính xác các yêu cầu thanh toán.
- T2KDTM thúc đẩy quá trình cho vay: Nhờ có nguồn vốn tiền gửi không kỳ hạn, Ngân hàng có cơ hội để tăng lợi nhuận cho mình bằng cách cấp tín dụng cho nền kinh tế. Do Ngân hàng thu hút được một nguồn vốn có chi phí thấp nên trên cơ sở đó hạ lxai suất tiền vay, khuyến khích doanh nghiệp, cá nhân vay vốn Ngân hàng để đầu tơư, phát triển sản xuất kinh doanh có lãi. - T2KDTM giúp cho NHTM thực hiện chức năng tạo tiền: Trong thực tế nếu thanh toán bằng tiền mặt, sau khi lĩnh tiền mặt ra khỏi Ngân hàng, số tiền đó không còn nằm trong phạm vi kiểm soát của Ngân hàng nữa. Song nếu thực hiện bằng hình thức T2KDTM, Ngân hàng thực hiện trích chuyển từ tài khoản của người phải trả sang tài khoản của ngơười thụ hươởng, hoặcbù trừ giữa các tài khoản tiền gửi của các NHTM với nhau, Ngân hàng sẽ có một vốn tạm thời nhàn rỗi, có thể sử dụng nguồn vốn đó để cho vay.
Như vậy thực chất của cơ chế tạo tiền gửi của hệ thống Ngân hàng là tổ chức thanh toán qua Ngân hàng và cho vay bằng chuyển khoản.