Luận văn Thạc sĩ UEB: Chính sách tài chính thu hút FDI tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách tài chính thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Trần Thị Thuỷ
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Kim Anh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế
• Đề tài: Chính Sách Tài Chính Trong Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TRONG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Khái quát chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và chính sách FDI của nước chủ nhà
• 1.2. Chính sách tài chính trong thu hút FDI
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI THUẾ TRONG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1997 – 2011
• 2.1. Quá trình điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế trong thu hút FDI vào Việt Nam giai đoạn 1997-2011
• 2.1.1. Thuế thu nhập doanh nghiệp
• 2.1.2. Thuế xuất khẩu, nhập khẩu
• 2.1.3. Thuế thu nhập cá nhân
• 2.1.4. Thuế giá trị gia tăng
• 2.1.5. Thuế tiêu thụ đặc biệt
• 2.1.6. Thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài (CLNRNN)
• 2.1.7. Điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế tại các địa phương
• 2.2. Dấu hiệu về phản ứng của dòng FDI đối với điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế giai đoạn 1997-2011
• 2.2.1. Tăng/giảm vốn ĐTNN
• 2.2.2. Các hình thức ĐTNN
• 2.2.3. Cơ cấu ĐTNN theo lĩnh vực
• 2.2.4. Cơ cấu ĐTNN phân theo vùng, lãnh thổ
• 2.3. Đánh giá chung
• 2.3.1. Dấu hiệu thành công của chính sách ưu đãi thuế
• 2.3.2. Dấu hiệu không thành công của chính sách ưu đãi thuế
• 2.3.3. Nguyên nhân những hạn chế trong thu hút FDI
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI THUẾ TRONG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP VÀO VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Triển vọng của FDI đối với Việt Nam trong thời gian tới
• 3.1.1. Xu hướng dòng FDI trên thế giới
• 3.1.2. Xu hướng FDI vào Việt Nam
• 3.2. Quan điểm và định hướng của Đảng và Nhà nước Việt Nam đối với chính sách ưu đãi thuế thu hút FDI trong thời gian tới
• 3.2.1. Đường lối chính sách và định hướng của Đảng và Nhà nước về thu hút FDI trong thời gian tới
• 3.2.2. Định hướng của Đảng và Nhà nước về chính sách ưu đãi thuế trong thu hút FDI trong thời gian tới
• 3.3. Một số gợi ý về giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế trong thu hút FDI ở Việt Nam
• 3.3.1. Giải pháp vĩ mô
• 3.3.2. Giải pháp vi mô
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách tài chính trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam

Chính sách tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam. Từ giữa thập niên 1980, FDI đã trở thành nguồn vốn thiết yếu giúp cải thiện cơ cấu kinh tế và tăng cường sức cạnh tranh. Chính sách tài chính không chỉ bao gồm các ưu đãi thuế mà còn liên quan đến các quy định và môi trường đầu tư. Việc hiểu rõ về chính sách này sẽ giúp các nhà đầu tư nước ngoài có cái nhìn tổng quan về cơ hội và thách thức khi đầu tư vào Việt Nam.

1.1. Định nghĩa và vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư dài hạn của cá nhân hoặc công ty nước ngoài vào nước chủ nhà. FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ và tạo ra việc làm. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), FDI xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước có được tài sản ở một nước khác cùng với quyền quản lý tài sản đó.

1.2. Chính sách tài chính và ưu đãi thuế trong thu hút FDI

Chính sách tài chính trong thu hút FDI bao gồm các ưu đãi thuế như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng và các chính sách hỗ trợ khác. Những ưu đãi này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài, từ đó tăng cường dòng vốn FDI vào Việt Nam.

II. Thách thức trong chính sách tài chính thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài

Mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc thu hút FDI, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thủ tục hành chính phức tạp, sự thiếu minh bạch trong chính sách và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác đang gây khó khăn cho việc thu hút đầu tư. Việc cải cách chính sách tài chính là cần thiết để nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

2.1. Thủ tục hành chính và sự phức tạp trong chính sách

Thủ tục hành chính phức tạp là một trong những rào cản lớn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Nhiều quy định chồng chéo và thiếu minh bạch trong quy trình cấp phép đầu tư khiến cho việc thu hút FDI trở nên khó khăn hơn.

2.2. Cạnh tranh từ các quốc gia khác trong khu vực

Việt Nam đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malaysia và Indonesia. Những quốc gia này cũng đang cải cách chính sách tài chính để thu hút FDI, điều này đặt ra thách thức lớn cho Việt Nam trong việc duy trì sức hấp dẫn của mình.

III. Phương pháp cải cách chính sách tài chính thu hút FDI hiệu quả

Để thu hút FDI hiệu quả hơn, Việt Nam cần thực hiện các cải cách trong chính sách tài chính. Những cải cách này không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính mà còn tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

3.1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính

Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính sẽ giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho các nhà đầu tư. Cần thiết lập một hệ thống quản lý thông tin hiệu quả để hỗ trợ các nhà đầu tư trong quá trình xin cấp phép.

3.2. Tăng cường minh bạch trong chính sách

Minh bạch trong chính sách tài chính là yếu tố quan trọng để tạo niềm tin cho các nhà đầu tư. Cần công khai thông tin về các chính sách ưu đãi và quy trình đầu tư để các nhà đầu tư có thể dễ dàng tiếp cận.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách tài chính thu hút FDI

Nghiên cứu về chính sách tài chính trong thu hút FDI đã chỉ ra rằng các chính sách ưu đãi thuế có tác động tích cực đến dòng vốn FDI vào Việt Nam. Các nhà đầu tư nước ngoài đánh giá cao những chính sách hỗ trợ và ưu đãi thuế, điều này đã góp phần tăng cường sự hiện diện của họ tại thị trường Việt Nam.

4.1. Kết quả thực tiễn từ các chính sách ưu đãi thuế

Các chính sách ưu đãi thuế đã giúp tăng cường dòng vốn FDI vào Việt Nam trong những năm qua. Nhiều doanh nghiệp nước ngoài đã đầu tư vào các lĩnh vực như công nghiệp chế biến, công nghệ thông tin và dịch vụ.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong khu vực về việc cải cách chính sách tài chính để thu hút FDI. Những bài học này sẽ giúp Việt Nam điều chỉnh chính sách một cách hiệu quả hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách tài chính thu hút FDI

Chính sách tài chính trong thu hút FDI ở Việt Nam cần được cải cách để đáp ứng yêu cầu của thị trường toàn cầu. Việc nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư sẽ giúp Việt Nam thu hút nhiều hơn nữa các nhà đầu tư nước ngoài trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển chính sách tài chính

Định hướng phát triển chính sách tài chính cần tập trung vào việc cải cách các quy định hiện hành, tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

5.2. Triển vọng thu hút FDI trong tương lai

Với những cải cách kịp thời và hiệu quả, Việt Nam có thể trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1991–1997 đánh dấu bước phát triển vượt bậc của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam khi lượng vốn đăng ký đạt đỉnh 8,64 tỷ USD vào năm 1997. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 đã tạo ra sức ép cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia trong khu vực nhằm duy trì dòng vốn ngoại lực. Trước bối cảnh đó, bài toán đặt ra là liệu các công cụ tài chính, đặc biệt là chính sách ưu đãi thuế, đã thực sự phát huy tối đa hiệu quả kinh tế và tạo động lực hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế hay chưa.

Nghiên cứu tập trung giải quyết mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách tài chính trong thu hút vốn ngoại, phân tích thực trạng điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế giai đoạn 1997–2011, đồng thời đánh giá mức độ phản ứng của dòng vốn trước từng đợt thay đổi pháp luật thuế. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ hoạt động thu hút vốn tại Việt Nam, với dữ liệu thống kê lũy kế từ năm 1988 đến hết năm 2011 đạt 13.664 dự án và tổng vốn đăng ký xấp xỉ 197,93 tỷ USD. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc làm sáng tỏ mối liên hệ giữa các sắc thuế ưu đãi với xu hướng dịch chuyển dòng vốn, lý giải nguyên nhân dẫn đến sự mất cân đối khi lĩnh vực công nghiệp - xây dựng chiếm tới 53% tổng vốn đăng ký trong khi nông - lâm - thủy sản chỉ chiếm 1,63%, từ đó đặt nền tảng định hình chiến lược tài chính giai đoạn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế quốc tế cốt lõi: Khung lý thuyết chiết trung OLI của John Dunning giải thích các lợi thế sở hữu, địa điểm và nội hóa của các tập đoàn đa quốc gia; cùng với Lý thuyết cạnh tranh thuế quốc tế phân tích tác động của các chính sách khuyến khích tài chính đến hành vi dịch chuyển dòng vốn đầu tư xuyên biên giới. Bên cạnh đó, mô hình nghiên cứu tích hợp hệ thống các khái niệm chuẩn mực theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Hội nghị của Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), tập trung vào bốn thuật ngữ then chốt:

• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Hình thức đầu tư dài hạn nhằm thiết lập quyền kiểm soát và quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh tại nước sở tại.
• Ưu đãi thuế (Tax Incentives): Các biện pháp tài khóa nhằm giảm gánh nặng nghĩa vụ nộp ngân sách, bao gồm miễn giảm thuế suất có thời hạn, khấu hao nhanh và tín dụng thuế đầu tư.
• Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN): Sắc thuế trực thu điều tiết trực tiếp trên lợi nhuận ròng của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
• Thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài (CLNRNN): Nghĩa vụ tài chính áp dụng đối với phần lợi nhuận hợp pháp được chuyển về nước của nhà đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ Tổng cục Thống kê và Cục Đầu tư nước ngoài thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong mốc thời gian từ năm 1988 đến năm 2011, với trọng tâm phân tích sâu giai đoạn 1997–2011.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 13.664 dự án đầu tư nước ngoài còn hiệu lực pháp lý đến ngày 15/12/2011 với tổng vốn đăng ký đạt 197,93 tỷ USD. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn thể theo dữ liệu quốc gia nhằm đảm bảo tính bao quát và độ tin cậy tuyệt đối của các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp thống kê mô tả, phương pháp kế thừa có chọn lọc và phương pháp phân tích so sánh đối chiếu. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này nhằm định lượng chính xác sự biến thiên của dòng vốn đăng ký, vốn thực hiện và số lượt dự án tăng vốn trước và sau từng mốc điều chỉnh luật thuế (năm 1997, 2003, 2008), đồng thời so sánh trực diện kinh nghiệm thực thi chính sách ưu đãi thuế của Trung Quốc và Malaysia để rút ra bài học thích ứng cho Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực nghiệm giai đoạn 1997–2011 ghi nhận những phát hiện nổi bật về phản ứng của dòng vốn đầu tư nước ngoài:

• Lộ trình hạ mức thuế suất và bãi bỏ các loại thuế cản trở tạo ra sự bùng nổ vốn đăng ký: Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp phổ thông liên tục được điều chỉnh giảm từ 32% (năm 1997) xuống 28% (năm 2003) và 25% (năm 2008), thời gian miễn giảm tối đa nâng từ 7 năm lên 15 năm; đồng thời việc bãi bỏ hoàn toàn thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài theo Thông tư 26/2004/TT-BTC đã tạo cú hích lớn. Dòng vốn giai đoạn 2001–2005 đạt 20,8 tỷ USD (vượt 73% mục tiêu tại Nghị quyết 09/2001/NQ-CP), đặc biệt giai đoạn 2008–2009 vốn đăng ký đạt mức kỷ lục 91,73 tỷ USD.
• Sự chuyển dịch áp đảo sang hình thức 100% vốn nước ngoài: Hình thức doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài chiếm tỷ trọng vượt trội với 10.592 dự án (chiếm 77,5% tổng số dự án) và 127,70 tỷ USD (chiếm 65% tổng vốn đăng ký), trong khi hình thức liên doanh thu hẹp còn 2.644 dự án với 54,01 tỷ USD (chiếm 27,3% tổng vốn).
• Mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu ngành: Lĩnh vực công nghiệp - xây dựng dẫn đầu tuyệt đối với 10.101 dự án, tổng vốn 116,91 tỷ USD (chiếm 59,1% vốn đăng ký), lĩnh vực dịch vụ đạt 77,80 tỷ USD (chiếm 39,3%), trong khi lĩnh vực nông - lâm - thủy sản chỉ thu hút được 496 dự án với 3,22 tỷ USD (chiếm 1,63% tổng vốn).
• Tỷ trọng vốn mở rộng sản xuất tăng trưởng liên tục: Đến hết năm 2011 có 5.043 lượt dự án điều chỉnh tăng vốn với tổng giá trị bổ sung 33,07 tỷ USD, trong đó giai đoạn 2001–2005 vốn tăng thêm đạt 7,08 tỷ USD, vượt 18% so với kỳ vọng ban đầu.

Thảo luận kết quả

Diễn biến quy mô vốn đăng ký và vốn thực hiện có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường xu hướng giai đoạn 1988–2011, làm nổi bật hai chu kỳ tăng trưởng mạnh vào năm 1996–1997 và giai đoạn 2006–2008. Song song đó, bảng cơ cấu phân bổ vốn theo hình thức và ngành nghề thể hiện rõ nét sự tập trung của dòng vốn vào các trung tâm kinh tế trọng điểm phía Nam (chiếm 65% vốn tăng thêm năm 2010) và phía Bắc (chiếm 20%).

Nguyên nhân cốt lõi của kết quả trên xuất phát từ việc chính sách ưu đãi thuế đã thành công trong việc giảm chi phí vốn ban đầu cho doanh nghiệp, nhưng lại bộc lộ hạn chế trong việc định hướng dòng vốn vào các ngành công nghệ cao và vùng sâu vùng xa. Đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế, Malaysia đã áp dụng thành công quy chế doanh nghiệp tiên phong (Pioneer Status) giảm thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ nộp 30% trong 5 năm và chính sách hỗ trợ đầu tư (ITA) cho phép trợ cấp 60% chi phí mua sắm thiết bị. Trong khi đó, Trung Quốc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp xuống 15% tại các đặc khu và hoàn lại 40% đến 100% thuế khi tái đầu tư. Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy việc ưu đãi thuế còn dàn trải, cạnh tranh thuế thiếu kiểm soát giữa các địa phương làm xói mòn nguồn thu ngân sách nhưng chưa thu hút được nhiều công nghệ nguồn như kỳ vọng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tái cơ cấu hệ thống ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp có trọng tâm: Quốc hội và Bộ Tài chính sửa đổi Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp theo hướng chuyển từ ưu đãi dựa trên diện tích địa bàn sang ưu đãi dựa trên hiệu quả đầu tư công nghệ cao, hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D) và mức độ chuyển giao công nghệ. Mục tiêu giai đoạn 2013–2020 nâng tỷ trọng dự án ứng dụng công nghệ cao đạt trên 30% tổng số dự án đăng ký mới.
• Áp dụng cơ chế tín dụng thuế đầu tư (ITA) linh hoạt: Chính phủ ban hành nghị định triển khai chính sách trợ cấp khấu trừ thuế tương tự mô hình Malaysia, cho phép doanh nghiệp được khấu trừ 50% đến 60% chi phí đầu tư mua sắm máy móc hiện đại và trang thiết bị tự động hóa vào thu nhập chịu thuế trong 5 năm đầu vận hành.
• Chuẩn hóa và kiểm soát chặt chẽ cơ chế ưu đãi thuế tại các địa phương: Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Bộ Tài chính thiết lập khung pháp lý thống nhất, chấm dứt việc các địa phương tự ý nới lỏng chính sách thuế để cạnh tranh không lành mạnh, đảm bảo duy trì tốc độ tăng thu ngân sách nhà nước từ khối doanh nghiệp đầu tư nước ngoài đạt tối thiểu 12% đến 15% mỗi năm.
• Cải thiện toàn diện môi trường đầu tư "mềm" và thủ tục thuế: Tổng cục Thuế tiến hành hiện đại hóa quy trình hoàn thuế và thanh tra thuế điện tử, phấn đấu cắt giảm thời gian tuân thủ thủ tục thuế của doanh nghiệp xuống dưới 200 giờ mỗi năm trước năm 2015, loại bỏ triệt để các rào cản hành chính chồng chéo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn giúp đánh giá tác động tài khóa của các sắc thuế, từ đó hoàn thiện các dự thảo luật thuế và chiến lược thu hút FDI phù hợp cam kết WTO.
• Cơ quan xúc tiến đầu tư và ban quản lý các khu công nghiệp, khu chế xuất: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về nhu cầu thực tế của các nhà đầu tư quốc tế, hỗ trợ xây dựng cơ chế ưu đãi vượt trội và định hướng phát triển hạ tầng tiếp nhận vốn phù hợp.
• Lãnh đạo các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài: Cung cấp thông tin lịch sử thay đổi của chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế xuất nhập khẩu và thuế chuyển lợi nhuận để xây dựng kế hoạch kinh doanh và tối ưu hóa chi phí vận hành tại Việt Nam.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế đối ngoại và Tài chính công: Tài liệu tham khảo giá trị cho các chuyên đề nghiên cứu về kinh tế quốc tế, quản lý tài chính công và chiến lược thu hút vốn ngoại lực trong quá trình hội nhập.

Câu hỏi thường gặp

Việc bãi bỏ thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài năm 2004 đã tác động như thế nào đến dòng vốn đầu tư?

Thông tư 26/2004/TT-BTC bãi bỏ thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài (trước đó áp dụng ở mức 3% đến 7%) đã cởi bỏ rào cản tâm lý lớn nhất của các nhà đầu tư nước ngoài. Quyết định này góp phần thúc đẩy vốn FDI đăng ký năm 2004 đạt 4,5 tỷ USD, tăng 45,1% so với năm 2003, mở đầu cho làn sóng đầu tư thứ hai vào Việt Nam.

Vì sao khu vực nông, lâm, ngư nghiệp chỉ chiếm 1,63% tổng vốn đăng ký dù nhận nhiều ưu đãi thuế?

Mặc dù được áp dụng khung thuế suất ưu đãi cao nhất và miễn giảm thời gian dài, nông - lâm - thủy sản đến cuối năm 2011 chỉ thu hút 496 dự án với 3,22 tỷ USD vốn đăng ký. Nguyên nhân chủ yếu do rủi ro thiên tai cao, hạ tầng logistics nông thôn yếu kém và thời gian thu hồi vốn kéo dài, khiến ưu đãi thuế đơn thuần không đủ bù đắp chi phí rủi ro cho nhà đầu tư.

Bài học nổi bật nhất từ chính sách ưu đãi thuế của Malaysia và Trung Quốc là gì?

Malaysia thành công nhờ tính minh bạch và cơ chế tín dụng đầu tư ITA hỗ trợ trực tiếp 60% chi phí thiết bị, trong khi Trung Quốc chuyển dịch từ chính sách ưu đãi thuế thuần túy sang cải thiện toàn diện "môi trường mềm" và giảm thuế thu nhập 15% tại các đặc khu. Cả hai quốc gia đều gắn ưu đãi thuế với mục tiêu chuyển giao công nghệ dài hạn.

Các cam kết gia nhập WTO năm 2007 đã buộc Việt Nam điều chỉnh chính sách thuế như thế nào?

Việt Nam đã phải bãi bỏ các ưu đãi thuế gắn với điều kiện tỷ lệ xuất khẩu (như quy định xuất khẩu trên 50% hoặc 80%) và yêu cầu tỷ lệ nội địa hóa nhằm đảm bảo nguyên tắc đối xử quốc gia và không phân biệt đối xử của WTO, đồng thời thống nhất áp dụng Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2008 cho mọi thành phần kinh tế.

Tại sao hình thức doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài lại chiếm tới 65% tổng vốn đăng ký?

Tính đến cuối năm 2011, hình thức 100% vốn nước ngoài đạt 127,70 tỷ USD nhờ sự thông thoáng của Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp năm 2005. Các tập đoàn quốc tế ưu tiên hình thức này để nắm quyền tự chủ hoàn toàn trong điều hành, bảo vệ bí quyết công nghệ và tối ưu hóa lợi nhuận mà không chịu sự phụ thuộc vào đối tác liên doanh nội địa.

Kết luận

• Chính sách tài chính và ưu đãi thuế là công cụ điều tiết vĩ mô then chốt, góp phần thu hút 13.664 dự án với tổng vốn đăng ký đạt 197,93 tỷ USD lũy kế giai đoạn 1988–2011.
• Lộ trình cắt giảm thuế thu nhập doanh nghiệp từ 32% xuống 25% và bãi bỏ thuế chuyển lợi nhuận đã kích hoạt hiệu quả các làn sóng vốn FDI, đặc biệt trong giai đoạn 2006–2008.
• Tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng về phân bổ vốn khi lĩnh vực công nghiệp - xây dựng chiếm 59,1% vốn đăng ký trong khi nông nghiệp chỉ đạt 1,63%, phản ánh chính sách ưu đãi theo ngành còn thiếu hiệu quả thực chất.
• Kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc và Malaysia khẳng định việc ưu đãi thuế phải gắn liền với phát triển hạ tầng kỹ thuật và cải cách môi trường thể chế mềm.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của công trình là cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm toàn diện về chính sách thuế FDI, định hướng hoàn thiện khung chính sách giai đoạn tiếp theo.

Các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý và chuyên gia kinh tế có thể tiếp cận, trích dẫn toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác sâu hơn hệ thống bảng biểu và luận cứ khoa học phục vụ công tác chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Một số vấn đề cơ bản về chính sách tài chính trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Chính sách ưu đãi thuế trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam giai đoạn 1997 – 2011. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế trong thu hút đầu tư trực tiếp vào Việt Nam trong thời gian tới.

6 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TRONG THU HÚT ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI 1. Khái quát chung về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI) và chính sách FDI của nƣớc chủ nhà 1. Bản chất, đặc điểm và các hình thức FDI chủ yếu Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI = Foreign Direct Investment) là hình thức đầu tư dài hạn của cá nhân hay công ty nước này vào nước khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh. Cá nhân hay công ty nước ngoài đó sẽ nắm quyền quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh này.

Có rất nhiều khái niệm khác nhau về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã được đưa ra bởi các tổ chức kinh tế quốc tế có uy tín. Tổ chức thương mại thế giới WTO đưa ra định nghĩa về FDI như sau: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh.

Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường hay đựoc gọi là "công ty mẹ" và các tài sản được gọi là "công ty con" hay "chi nhánh công ty". Khác với các đầu tư trong nước hoặc thậm chí cả các đầu tư bằng nguồn vốn ODA, FDI có các đặc trưng riêng có tính chất đặc thù, ngoài các đặc trưng cơ bản của một đầu tư nói chung. Các đặc trưng có tính chất đặc thù của FDI là: - Nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp tham gia điều hành hoặc tự điều hành dự án. - Chủ đầu tư có quốc tịch nước ngoài.

- Dự án đầu tư quốc tế chịu sự chi phối đồng thời của nhiều hệ thống pháp luật (luật pháp quốc gia và quốc tế). Trong quá trình tự do hóa thương mại và đầu tư 7 thì các quốc gia đều phải tiến hành cải tiến hệ thống pháp luật của mình cho phù hợp với thông lệ quốc tế. - Hầu hết các dự án FDI đều gắn liền với quá trình chuyển giao Hiện nay, trên thế giới các công ty đầu tư trực tiếp ra nước ngoài được thực hiện dưới ba hình thức đầu tư chủ yếu: Hình thức doanh nghiệp liên doanh (EFV); Hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) và Hình thức doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (WFOE). Ở mỗi nước nhận đầu tư nước ngoài, đầu tư trực tiếp được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau tùy thuộc khuôn khổ pháp lý của nước đó, tùy thuộc lĩnh vực đầu tư và mục tiêu của Chủ đầu tư như hình thức xây dựng – vận hành – chuyển giao (BOT), hình thức xây dựng – chuyển giao – vận hành (BTO), hình thức xây dựng – chuyển giao (BT) thường được sử dụng trong đầu tư vào cơ sở hạ tầng, liên doanh liên kết trong đầu tư và phát triển dịch vụ… 1.

Vai trò của FDI đối với các nước đang phát triển nhận đầu tư Tạo điều kiện để tăng thêm nguồn vốn đầu tƣ và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế: Do khả năng tích lũy kém của nền kinh tế nên các nước đang phát triển luôn ở trong tình trạng thiếu vốn, để thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa nếu chỉ dựa vào vốn đầu tư trong nước thì không đủ, vì vậy cần bổ sung cho sự thiếu hụt này bằng các nguồn vốn từ bên ngoài, trong đó FDI là nguồn quan trọng nhất. Lý do để đưa ra nhận định này là vì FDI có nhiều ưu điểm hơn trong tương quan so sánh với các nguồn vốn khác từ bên ngoài. Đối với chuyển giao và phát triển công nghệ: Song hành cùng FDI, máy móc thiết bị hiện đại, công nghệ tiên tiến cũng như các thành tựu khoa học – kỹ thuật mới của thế giới cũng thâm nhập vào nước sở tại. Nhờ có sự thâm nhập này mà khoảng cách về trình độ sản xuất của nước sở tại được rút ngắn lại so với các nước phát triển trên thế giới.

Phần lớn các công nghệ của các công ty xuyên quốc gia (TNCs) được chuyển giao sang nước sở tại thông qua các chi nhánh của nó (doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và doanh nghiệp liên doanh có phần lớn vốn 8 nước ngoài) bao gồm: Những tiến bộ công nghệ, sản phẩm công nghệ mới, công nghệ thiết kế và xây dựng, công nghệ quản lý, marketing… Góp phần phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm: Phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm là nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bởi vì nhân tố này có ảnh hưởng trực tiếp tới các hoạt động sản xuất, các vấn đề xã hội và mức độ tiêu dùng của dân cư. Phần lớn các doanh nghiệp có vốn FDI đề tổ chức các khóa đào tạo nghề tại các nước sở tại, trường hợp cần thiết họ còn gửi lao động đi đào tạo ở nước ngoài. Bên cạnh việc giúp nước sở tại có được đội ngũ lao động với trình độ chuyên môn cao, có tác phong công nghiệp, tạo việc làm cho nhiều người thuộc lĩnh vực cung cấp dịch vụ. Thúc đẩy xuất nhập khẩu: Các doanh nghiệp có vốn FDI luôn phải nhập nguyên vật liệu phục vụ cho quá trình sản xuất, kinh doanh của mình và đưa các sản phẩm đã qua gia công chế biến ra bán ở thị trường trong và ngoài nước, qua đó đã thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu của nước sở tại.

Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, xuất khẩu là yếu tố quan trọng giúp họ thu được lợi nhuận cao, thông qua xuất khẩu những lợi thế so sánh của các yếu tố sản xuất được khai thác có hiệu quả hơn. Bởi vậy, đẩy mạnh xuất khẩu luôn là ưu tiên đặc biệt của các doanh nghiệp có vốn FDI. Đối với nước sở tại, xuất khẩu là nhân tố quyết định đến tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. Như vậy, tác dụng thúc đẩy xuất khẩu của FDI đã mang lại lợi ích cho cả hai phía.

Hình thành liên kết các ngành công nghiệp: Nhu cầu trao đổi hàng hóa giữa các doanh nghiệp trong nước và các doanh nghiệp có vốn FDI thường xuyên xảy ra. Xuất phát từ nhu cầu này, mối liên kết giữa các ngành công nghiệp được hình thành và phát triển. Việc hình thành mối liên kết này là cơ sở quan trọng để chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy xuất nhập khẩu của nước sở tại. Ngoài các vai trò kể trên, FDI trong một chừng mực nào đó có thể góp phần nâng cao chất lượng môi trường, xóa bỏ độc quyền, tăng cường an ninh quốc gia, phát triển văn hóa – xã hội… Tuy nhiên, những tác động chỉ có thể có khi nước sở 9 tại ban hành và thực thi được các chính sách nhằm quản lý tốt các hoạt động đầu tư nước ngoài.

Yếu tố của môi trường đầu tư ở nước chủ nhà ảnh hưởng tới dòng FDI Môi trường đầu tư ở nước chủ nhà là tổng hòa các yếu tố có ảnh hưởng đến công cuộc đầu tư của những nhà đầu tư nước ngoài ở nước nhận đầu tư. Nó bao gồm các yếu tố: Tình hình chính trị, chính sách – pháp luật, vị trí địa lý – điều kiện tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế và các đặc điểm văn hóa - xã hội. Một môi trường đầu tư được gọi là thuận lợi nếu các yếu tố nói trên tạo được sức hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Mức độ thuận lợi của môi trường đầu tư sẽ tạo ra các cơ hội đầu tư cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Tình hình chính trị: Ổn định chính trị có thể được coi là yếu tố hấp dẫn hàng đầu đối với các nhà đầu tư. Tình hình chính trị ổn định là điều kiện tiên quyết để đảm bảo các cam kết của chính phủ đối với các nhà đầu tư về sở hữu vốn đầu tư, các chính sách ưu tiên đầu tư và định hướng phát triển của nước nhận đầu tư. Đồng thời, ổn định chính trị còn là điều kiện thiết yếu để duy trì sự ổn định về tình hình kinh tế - xã hội. Đây là nhân tố quan trọng tác động đến tính rủi ro của các hoạt động đầu tư.

Chính sách pháp luật: Các nhà đầu tư nước ngoài rất cần môi trường pháp lý vững chắc, có hiệu lực. Môi trường này bao gồm một hệ thống đầy đủ các chính sách, quy định cần thiết, đảm bảo sự nhất quán, không mâu thuẫn chồng chéo với nhau và có hiệu lực trong thực hiện. Chính sách của nước chủ nhà bao gồm những chính sách tác động trực tiếp như quy định về lĩnh vực được đầu tư, mở sở hữu của nước ngoài, miễn giảm thuế đầu tư, quy định các tỷ lệ xuất khẩu, tư nhân hóa, cạnh tranh, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. và những chính sách có ảnh hưởng gián tiếp như các chính sách về tài chính – tiền tệ, thương mại, văn hóa xã hội, an ninh, đối ngoại.

Trong đó ưu đãi về thuế là giải pháp các nước đang phát triển thường áp dụng để hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài. 10 Các chính sách, quy định của nước chủ nhà cần phải thống nhất với nhau, tránh việc các nhà đầu tư không biết thực hiện theo chính sách hoặc quy định nào là đúng và cũng tránh cho các nhà đầu tư vi pham pháp luật của nước chủ nhà. Chính sách hay quy định của nước chủ nhà minh bạch, đồng bộ, chặt chẽ, hiệu quả thực hiện cao và phù hợp với thông lệ quốc tế sẽ góp phần tăng dòng vốn đầu tư quốc tế vào nước chủ nhà. Vị trí địa lý – điều kiện tự nhiên: Bao gồm các yếu tố về khoảng cách,địa điểm, khí hậu, tài nguyên thiên nhiên, dân số.

Đây là những yếu tố tác động quan trọng đến tính sinh lãi hoặc rủi ro của các hoạt động đầu tư. Vị trí địa lý thuận lợi, không cách trở sẽ dẫn đến chi phí vận chuyển thấp, giảm được giá thành và hạn chế rủi ro.