Pháp luật về hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn thành phố đà nẵng

Pháp luật về hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất là một hệ thống các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành, nhằm điều… 83 trang · Đại học Luật.

• Trường học: Đại học Luật
• Chuyên ngành: Luật Đất đai
• Đề tài: Pháp luật về hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
• 1.1. Pháp luật về hỗ trợ, tái đinh cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.2. Khái quát về quá trình hình thành các quy định của pháp luật về hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 2.1. Những đặc điểm về tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Đà Nẵng ảnh hưởng đến việc áp dụng pháp luật về hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.2. Việc ban hành các quy định về hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại thành phố Đà Nẵng
• 2.3. Thực trạng công tác hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng thể hiện qua một số dự án cụ thể
• 2.4. Đánh giá về công tác hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• 3. Chương 3: GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ, TĐC KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 3.1. Giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả việc áp dụng pháp luật về hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan pháp luật về hỗ trợ tái định cư khi thu hồi đất

Pháp luật về hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất là một hệ thống các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình nhà nước thu lại quyền sử dụng đất. Mục tiêu chính là đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời phục vụ cho các mục đích phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh. Quá trình này không chỉ là việc chấm dứt quyền sử dụng đất mà còn là một chính sách an sinh xã hội quan trọng, thể hiện bản chất của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Trải qua các thời kỳ, từ Luật Đất đai 1987 đến Luật Đất đai 2024 (sửa đổi từ Luật Đất đai 2013), các quy định ngày càng được hoàn thiện để giải quyết hài hòa lợi ích giữa nhà nước, nhà đầu tư và người dân. Các chính sách này không chỉ dừng lại ở việc bồi thường giải phóng mặt bằng mà còn tập trung vào việc giúp người dân bị thu hồi đất nhanh chóng ổn định cuộc sống và sản xuất. Theo Nghị định 47/2014/NĐ-CP, việc hỗ trợ không phải là bồi thường ngang giá mà là sự trợ giúp thêm từ nhà nước, giúp người dân vượt qua khó khăn ban đầu, tái hòa nhập cuộc sống tại nơi ở mới hoặc thích nghi với điều kiện mới. Việc xây dựng các khu tái định cư với cơ sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo điều kiện sống tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Thực hiện tốt công tác này góp phần củng cố niềm tin của nhân dân, giảm thiểu các vụ khiếu nại về đất đai và tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án phát triển.

1.1. Khái quát quá trình hình thành chính sách đền bù đất đai

Lịch sử pháp luật đất đai Việt Nam ghi nhận sự thay đổi liên tục trong chính sách đền bù đất đai. Giai đoạn trước năm 1987, việc đền bù chủ yếu mang tính thỏa thuận, chưa có khung pháp lý rõ ràng. Luật Đất đai 1987 ra đời trong bối cảnh đất nước bắt đầu đổi mới, nhưng vẫn còn mang nặng tư duy bao cấp, việc đền bù về đất chưa được thực hiện, chỉ đền bù tài sản trên đất. Bước ngoặt lớn đến với Luật Đất đai 1993, lần đầu tiên quy định quyền của người sử dụng đất bao gồm chuyển đổi, chuyển nhượng, thừa kế, và khung giá đất do Chính phủ quy định. Tiếp đó, Luật Đất đai 2003 và đặc biệt là Luật Đất đai 2013 đã hoàn thiện cơ chế, quy định chi tiết về việc xác định giá đất cụ thể để tính bồi thường, các điều kiện và hình thức hỗ trợ, tái định cư, tiệm cận hơn với giá thị trường và đảm bảo tốt hơn quyền lợi người dân.

1.2. Mục đích và ý nghĩa của việc hỗ trợ tái định cư

Việc hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất mang ý nghĩa kinh tế, chính trị và xã hội sâu sắc. Về kinh tế, nó giúp người dân nhanh chóng hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, giảm thiểu tác động tiêu cực đến thu nhập. Điều này tạo điều kiện cho các dự án được triển khai đúng tiến độ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Về chính trị - xã hội, đây là chính sách an dân, thể hiện sự quan tâm của nhà nước đến người dân, đặc biệt là những người phải hy sinh quyền lợi về đất đai cho lợi ích chung. Việc giải quyết thỏa đáng vấn đề tái định cư giúp củng cố niềm tin của nhân dân vào chính sách của Đảng và Nhà nước, hạn chế phát sinh điểm nóng, các vụ khởi kiện hành chính quyết định thu hồi đất, góp phần duy trì ổn định an ninh trật tự.

II. Top 3 vướng mắc trong chính sách tái định cư tại Đà Nẵng

Thực tiễn áp dụng pháp luật về hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại Đà Nẵng đã bộc lộ nhiều vướng mắc trong chính sách tái định cư. Mặc dù thành phố đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác giải tỏa đền bù, với gần 836 dự án và gần 150 nghìn hộ giải tỏa, nhưng các vấn đề phát sinh vẫn còn phức tạp. Thách thức lớn nhất đến từ sự chênh lệch lớn về giá đất đền bù qua các thời kỳ. Nhiều dự án kéo dài dẫn đến đơn giá tại thời điểm ban hành quyết định thu hồi đất đã quá lỗi thời so với giá thị trường, gây bức xúc cho người dân. Bên cạnh đó, việc xác định và đảm bảo suất tái định cư tối thiểu cho các hộ gia đình có nhiều thế hệ cùng chung sống trên một thửa đất vẫn còn nhiều bất cập. Các quy định pháp luật đôi khi còn chồng chéo, chưa rõ ràng, tạo ra kẽ hở và khó khăn trong quá trình thực thi của Ban giải phóng mặt bằng thành phố Đà Nẵng. Thêm vào đó, quy trình giải quyết khiếu nại còn kéo dài, chưa thực sự thỏa đáng, dẫn đến tình trạng khiếu kiện vượt cấp, ảnh hưởng đến tiến độ chung của các dự án trọng điểm và gây mất ổn định xã hội. Những vấn đề này đòi hỏi cần có những giải pháp hoàn thiện chính sách tái định cư một cách toàn diện và đồng bộ.

2.1. Bất cập trong việc xác định đơn giá bồi thường đất Đà Nẵng

Một trong những nguyên nhân chính gây ra khiếu nại về đất đai là sự không đồng thuận về đơn giá bồi thường đất Đà Nẵng. Mặc dù Luật Đất đai 2013 quy định giá đất bồi thường phải sát với giá thị trường, việc xác định giá đất cụ thể để tính bồi thường vẫn gặp nhiều khó khăn. Các phương pháp định giá đôi khi chưa phản ánh đúng giá trị thực tế, đặc biệt tại các khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh. Nhiều dự án kéo dài qua nhiều năm, nhưng đơn giá bồi thường lại áp dụng tại thời điểm ra quyết định thu hồi, gây thiệt thòi lớn cho người dân khi giá đất đã tăng lên nhiều lần. Đây là một vướng mắc trong chính sách tái định cư cần được tháo gỡ.

2.2. Khó khăn trong việc đảm bảo suất tái định cư tối thiểu

Việc đảm bảo một suất tái định cư tối thiểu là nguyên tắc cốt lõi để người dân có chỗ ở ổn định sau khi bị thu hồi đất. Tuy nhiên, trên thực tế, quỹ đất tại các khu tái định cư có vị trí thuận lợi còn hạn chế. Nhiều trường hợp người dân được bố trí tái định cư ở những khu vực xa trung tâm, điều kiện sinh hoạt và cơ sở hạ tầng chưa đảm bảo, gây khó khăn cho việc làm và học tập. Đặc biệt, đối với các hộ gia đình nhiều thế hệ, việc chỉ được cấp một suất tái định cư là không đủ để ổn định cuộc sống, dẫn đến các kiến nghị, khiếu nại kéo dài.

2.3. Quy trình thu hồi đất và giải quyết khiếu nại còn phức tạp

Mặc dù đã có nhiều cải cách, quy trình thu hồi đất và giải quyết khiếu nại vẫn còn nhiều bước phức tạp, kéo dài. Người dân thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin về phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Khi có khiếu nại, việc giải quyết qua nhiều cấp, thời gian chờ đợi lâu làm giảm niềm tin của người dân. Nhiều trường hợp từ khiếu nại không thành đã chuyển sang tố cáo hoặc khởi kiện hành chính quyết định thu hồi đất, làm cho vấn đề trở nên phức tạp hơn và ảnh hưởng đến tiến độ chung của các dự án.

III. Phương pháp hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất

Pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Đất đai 2013 và Nghị định 47/2014/NĐ-CP, đã quy định rõ các phương pháp hỗ trợ nhằm đảm bảo cuộc sống cho người dân sau khi bị thu hồi đất. Các chính sách này không chỉ bù đắp về vật chất mà còn hướng đến việc tạo dựng sinh kế bền vững. Trọng tâm của các biện pháp này là hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất. Khoản hỗ trợ này được chi trả bằng tiền, giúp các hộ gia đình trang trải chi phí sinh hoạt trong thời gian đầu di chuyển đến nơi ở mới, đặc biệt quan trọng đối với các hộ có đất nông nghiệp bị thu hồi. Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết vấn đề việc làm lâu dài. Chính sách này được thực hiện thông qua việc hỗ trợ chi phí học nghề hoặc hỗ trợ bằng tiền để người dân tự tìm kiếm cơ hội việc làm mới. Tại Đà Nẵng, việc áp dụng các chính sách này được cụ thể hóa trong các quyết định của UBND thành phố, cố gắng đảm bảo các khoản hỗ trợ được tính toán hợp lý, công khai, minh bạch, góp phần tạo sự đồng thuận trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.

3.1. Chi tiết chính sách hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất

Chính sách hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất được quy định tại Điều 19 Nghị định 47/2014/NĐ-CP. Theo đó, các hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi bị thu hồi đất sẽ được hỗ trợ bằng tiền. Mức hỗ trợ được tính theo số nhân khẩu và thời gian hỗ trợ (thường từ 6 đến 36 tháng tùy theo mức độ khó khăn), nhằm đảm bảo người dân có nguồn tài chính để trang trải cuộc sống trong giai đoạn chuyển tiếp. Đối với các tổ chức, hộ kinh doanh phải ngừng sản xuất, kinh doanh, mức hỗ trợ được tính dựa trên thu nhập sau thuế hoặc mức thuế khoán, giúp họ bù đắp một phần thiệt hại và có thời gian tái cơ cấu hoạt động.

3.2. Cách thức hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm

Đối với các hộ gia đình, cá nhân có đất nông nghiệp bị thu hồi, chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm là cực kỳ quan trọng. Theo Điều 20 Nghị định 47/2014/NĐ-CP, mức hỗ trợ bằng tiền có thể lên đến 5 lần giá đất nông nghiệp cùng loại trong bảng giá đất của địa phương. Người dân có thể sử dụng khoản tiền này để tham gia các khóa đào tạo nghề do địa phương tổ chức hoặc tự tìm kiếm cơ hội việc làm phù hợp. Chính sách này không chỉ áp dụng cho đất nông nghiệp mà còn mở rộng cho trường hợp thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ, thể hiện sự linh hoạt và nỗ lực của nhà nước trong việc đảm bảo sinh kế bền vững cho người bị ảnh hưởng.

IV. Hướng dẫn quy trình và điều kiện bố trí khu tái định cư

Quy trình và điều kiện bố trí khu tái định cư là yếu tố quyết định đến sự thành công của công tác hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. Theo quy định, việc bố trí tái định cư phải được lập thành một phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cụ thể, được công khai để người dân tham gia ý kiến. Điều kiện tiên quyết để được bố trí tái định cư là hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích còn lại không đủ điều kiện để ở, và không còn nhà ở, đất ở nào khác trong cùng địa bàn xã, phường. Ban giải phóng mặt bằng thành phố Đà Nẵng có trách nhiệm phối hợp với các đơn vị liên quan để khảo sát, lập phương án và xây dựng các khu tái định cư. Các khu này phải đảm bảo có cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội đồng bộ, ít nhất phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Người dân có quyền lựa chọn nhận đất ở, nhà ở tái định cư hoặc nhận tiền để tự lo chỗ ở. Việc đảm bảo một suất tái định cư tối thiểu là yêu cầu bắt buộc, giúp người dân có nền tảng để xây dựng lại cuộc sống, thể hiện tính nhân văn trong chính sách đất đai của nhà nước.

4.1. Điều kiện để được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư

Điều 6 Nghị định 47/2014/NĐ-CP quy định rõ các trường hợp được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở trong khu tái định cư. Cụ thể, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ở hợp pháp, khi Nhà nước thu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích còn lại không đủ điều kiện để ở (theo quy định của UBND cấp tỉnh) và không còn nơi ở nào khác trong cùng địa bàn xã, phường, sẽ được bố trí tái định cư. Đây là nguyên tắc cơ bản nhằm đảm bảo quyền "an cư" cho người dân, tránh tình trạng người dân mất đất, mất nhà và không có nơi ở ổn định sau khi thực hiện dự án.

4.2. Vai trò của Ban giải phóng mặt bằng thành phố Đà Nẵng

Ban giải phóng mặt bằng thành phố Đà Nẵng đóng vai trò là cơ quan chuyên môn, đầu mối trong việc tổ chức thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Nhiệm vụ của Ban bao gồm việc lập, trình duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; và phối hợp với các quận, huyện trong việc bố trí đất, nhà tái định cư cho người dân. Sự chuyên nghiệp, minh bạch và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ tại đây là yếu tố then chốt để giải quyết các vướng mắc trong chính sách tái định cư, tạo sự đồng thuận và đẩy nhanh tiến độ các dự án.

V. Phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật đất đai tại Đà Nẵng

Thực tiễn áp dụng pháp luật đất đai về hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại Đà Nẵng cho thấy nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Thông qua các dự án cụ thể, thành phố đã thể hiện sự linh hoạt và sáng tạo trong việc vận dụng chính sách. Điển hình như Dự án Phát triển bền vững, chính sách bồi thường, hỗ trợ được xây dựng dựa trên khảo sát xã hội kỹ lưỡng, tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo cuộc sống người dân tốt hơn sau dự án. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, vẫn còn tồn tại những thách thức lớn. Dự án Cống thoát nước Khe Cạn là một ví dụ điển hình cho những vướng mắc trong chính sách tái định cư khi phải xử lý hậu quả của công tác quản lý đô thị lỏng lẻo trong quá khứ. Hàng trăm hộ dân xây dựng nhà trên đất nông nghiệp, dù đã sinh sống ổn định trong thời gian dài nhưng lại không đủ điều kiện pháp lý để được bố trí tái định cư theo quy định. Những trường hợp này đòi hỏi sự xem xét thấu đáo, vận dụng linh hoạt chính sách trên cơ sở đảm bảo hài hòa giữa quy định pháp luật và thực tế cuộc sống của người dân, tránh gây ra những bức xúc kéo dài.

5.1. Bài học kinh nghiệm từ Dự án Phát triển bền vững

Dự án Phát triển bền vững thành phố Đà Nẵng do Ngân hàng Thế giới tài trợ là một mô hình tốt về công tác hỗ trợ tái định cư. Điểm nổi bật là việc xây dựng Kế hoạch Tái định cư chi tiết, dựa trên nguyên tắc đảm bảo cuộc sống người dân phải tốt hơn trước. Mức bồi thường được xác định theo giá thay thế, không khấu hao. Các chương trình phục hồi sinh kế, đào tạo nghề được triển khai bài bản. Chính sách của dự án có những điểm tiến bộ hơn so với quy định chung của Việt Nam, chẳng hạn như hỗ trợ cho cả những người sử dụng đất không có giấy tờ hợp pháp nhưng đã cư trú trước ngày khóa sổ. Đây là kinh nghiệm quý giá cho thấy tầm quan trọng của việc khảo sát xã hội và tham vấn cộng đồng trong thực tiễn áp dụng pháp luật đất đai.

5.2. Phân tích vướng mắc tại Dự án Cống thoát nước Khe Cạn

Dự án Cống thoát nước Khe Cạn bộc lộ rõ những thách thức trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Vấn đề cốt lõi là tình trạng lịch sử để lại, khi nhiều hộ dân đã xây dựng nhà ở tạm trên đất nông nghiệp bị thu hồi. Theo quy định, họ không đủ điều kiện được bố trí đất tái định cư. Điều này đã dẫn đến sự không đồng thuận, người dân kiên quyết không bàn giao mặt bằng nếu không được giải quyết chỗ ở. Vụ việc cho thấy sự cần thiết phải có những cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các vấn đề tồn tại, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng ngay từ đầu để tránh các hệ lụy phức tạp về sau.

VI. Top giải pháp hoàn thiện chính sách tái định cư trong tương lai

Để nâng cao hiệu quả pháp luật về hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, việc đề ra các giải pháp hoàn thiện chính sách tái định cư là vô cùng cấp thiết. Dựa trên thực tiễn áp dụng pháp luật đất đai tại Đà Nẵng, giải pháp hàng đầu là cần sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến việc xác định giá đất bồi thường. Cần xây dựng một cơ chế định giá độc lập, khách quan, đảm bảo giá đất cụ thể để tính bồi thường thực sự phản ánh giá trị thị trường tại thời điểm thu hồi. Thứ hai, cần linh hoạt hơn trong chính sách bố trí tái định cư, đặc biệt là xem xét các tiêu chí bổ sung cho các hộ gia đình có nhiều thế hệ, hoặc các trường hợp đặc biệt phát sinh từ lịch sử. Cuối cùng, việc nâng cao năng lực và sự minh bạch của các cơ quan thực thi như Ban giải phóng mặt bằng thành phố Đà Nẵng là yếu tố then chốt. Đẩy mạnh công tác đối thoại, công khai thông tin và đơn giản hóa thủ tục giải quyết khiếu nại về đất đai sẽ giúp tạo dựng lòng tin và sự đồng thuận, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và đảm bảo an sinh xã hội.

6.1. Kiến nghị sửa đổi hoàn thiện Nghị định 47 2014 NĐ CP

Từ thực tiễn, cần có những kiến nghị cụ thể để hoàn thiện Nghị định 47/2014/NĐ-CP và các văn bản liên quan. Cần quy định rõ hơn về cơ chế xác định giá đất thị trường, có thể thông qua các đơn vị tư vấn định giá độc lập và có sự tham gia giám sát của người dân. Ngoài ra, cần bổ sung các quy định về chính sách hỗ trợ đặc thù cho các trường hợp thu hồi đất trồng rừng, đất trang trại quy mô lớn, đảm bảo người dân đầu tư vào đất đai không bị thiệt thòi. Việc luật hóa các chính sách hỗ trợ tiến bộ đã được thí điểm thành công tại các dự án (như Dự án Phát triển bền vững) cũng là một hướng đi cần thiết.

6.2. Nâng cao hiệu quả thực tiễn áp dụng pháp luật đất đai

Bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi là một giải pháp hoàn thiện chính sách tái định cư quan trọng. Điều này đòi hỏi phải tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Cần nâng cao năng lực, đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ từ cộng đồng và các tổ chức xã hội để đảm bảo quy trình thu hồi đất được thực hiện công khai, minh bạch, công bằng, giảm thiểu tối đa các tranh chấp, khiếu kiện không đáng có.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa mạnh mẽ tại thành phố Đà Nẵng kể từ khi chia tách địa giới hành chính năm 1997 đã biến công tác giải phóng mặt bằng thành nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Tính đến giai đoạn 2016-2020, địa phương đã triển khai gần 836 dự án phát triển kinh tế - xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến gần 150.000 hộ giải tỏa, đồng thời giải quyết bố trí tái định cư cho hơn 40.000 lô đất và căn hộ chung cư trên toàn bộ 56 phường, xã thuộc 8 quận, huyện. Quy mô diện tích đất tự nhiên 128.543 ha của thành phố với 58,7% đất nông nghiệp và 39,7% đất phi nông nghiệp đòi hỏi một khung pháp lý vững chắc nhằm dung hòa lợi ích công cộng và quyền lợi an cư của nhân dân.

Vấn đề nghiên cứu then chốt của luận văn tập trung vào sự bất cập, thiếu đồng bộ và chồng chéo giữa hệ thống pháp luật đất đai trung ương với thực tiễn thực thi tại địa phương. Các dự án dở dang kéo dài tạo ra sự chênh lệch lớn về giá đất, chi phí xây dựng và mức bồi thường tài sản, dẫn đến làn sóng khiếu kiện phức tạp, cản trở tiến độ thu hồi đất. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chế định hỗ trợ và tái định cư, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật tại Đà Nẵng giai đoạn 2016-2020, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế và nâng cấp hiệu quả thực thi từ năm 2021 trở về sau. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc bảo vệ quyền an sinh xã hội của người có đất bị thu hồi, duy trì tỷ lệ hộ nghèo dưới mức 2,04%, đồng thời nâng cao chỉ số hấp dẫn đầu tư và giữ vững an ninh chính trị trên địa bàn đô thị loại I.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dựa trên tinh thần Điều 2 Hiến pháp năm 2013, khẳng định quyền bình đẳng của công dân trong tiếp cận phúc lợi xã hội và chính sách phát triển nhà ở. Chế định hỗ trợ và tái định cư được tiếp cận dưới góc độ lý thuyết an sinh xã hội và lý thuyết công bằng chuyển đổi (Distributive Justice), trong đó xác định vai trò của Nhà nước không chỉ dừng lại ở việc bồi thường ngang giá tài sản mà còn có nghĩa vụ trợ giúp chuyển đổi sinh kế, bảo đảm người dân sau di dời có điều kiện sống tối thiểu bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Mô hình nghiên cứu xây dựng dựa trên sự tương tác ba bên: Nhà nước (đại diện chủ sở hữu quản lý đất đai), Nhà đầu tư (chủ thể sử dụng quỹ đất dự án) và Người bị thu hồi đất (chủ thể chịu tác động tiêu cực về chỗ ở và sinh kế). Trong mô hình này, luận văn làm rõ 4 khái niệm pháp lý cốt lõi:

• Thu hồi đất: Hành vi hành chính của cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấm dứt quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân theo quy định tại khoản 11 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013.
• Bồi thường về đất: Sự bù đắp thiệt hại kinh tế mang tính nghĩa vụ bắt buộc khi Nhà nước thu hồi quyền sử dụng đất.
• Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Khoản trợ giúp mang tính xã hội và nhân đạo nhằm ổn định đời sống, sản xuất, đào tạo chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho người bị ảnh hưởng căn cứ khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013.
• Tái định cư và Suất tái định cư tối thiểu: Quá trình sắp xếp nơi ở mới và quy chuẩn diện tích đất ở, nhà ở hoặc giá trị tiền tệ tương ứng theo Điều 22 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP để người không còn chỗ ở tự lo nơi định cư mới.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ (Luật Đất đai năm 1987, 1993, 2003, 2013; Nghị định số 47/2014/NĐ-CP; Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT) kết hợp văn bản quản lý của địa phương như Quyết định số 38/2017/QĐ-UBND và Quyết định số 23/2019/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng. Dữ liệu thực chứng bao gồm hồ sơ 836 dự án giải tỏa, hồ sơ các dự án trọng điểm và báo cáo kết quả giải quyết khiếu nại giai đoạn 2016-2020.

Cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm 843 hộ dân thuộc Dự án Phát triển bền vững thành phố Đà Nẵng do Ngân hàng Thế giới (WB) tài trợ và 380 hồ sơ di dời giải tỏa tại Dự án Cống thoát nước Khe Cạn. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu điển hình được áp dụng nhằm thu thập thông tin đại diện từ các nhóm: đất ở đô thị, đất nông nghiệp, đất xen kẹt và đất rừng sản xuất.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp so sánh luật học là nhằm đối chiếu sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế của Ngân hàng Thế giới về an toàn xã hội. Phương pháp phân tích thống kê, diễn dịch và quy nạp được sử dụng để lượng hóa thực trạng thu nhập, trình độ dân trí, loại hình nhà ở, từ đó đưa ra kết luận logic về mối tương quan giữa sự hài lòng của người dân và hiệu quả giải phóng mặt bằng trong mốc thời gian 2016-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện căn bản từ thực tiễn áp dụng pháp luật hỗ trợ, tái định cư tại thành phố Đà Nẵng:

Thứ nhất, chính sách đòn bẩy tài chính thông qua cơ chế khen thưởng và định mức hỗ trợ bước đầu tạo động lực bàn giao mặt bằng. Quyết định số 38/2017/QĐ-UBND quy định mức thưởng từ 5% (đối với giá trị bồi thường dưới 50 triệu đồng) đến 8% (đối với giá trị bồi thường từ 50 triệu đồng trở lên, tối đa không quá 8 triệu đồng/hộ) đối với các hộ bàn giao đúng tiến độ. Mức hỗ trợ ổn định đời sống khi thu hồi đất nông nghiệp đạt 11.000 đồng/m² (tối đa 20.000 m²/hộ), cùng mức hỗ trợ chuyển đổi nghề bằng 2,0 lần giá đất trồng cây hàng năm và 0,5 lần giá đất trồng cây lâu năm, đất rừng sản xuất.

Thứ hai, phát sinh xung đột pháp lý gay gắt tại các khu vực đất nông nghiệp xen kẹt đô thị bị chuyển đổi mục đích tự phát. Điển hình tại Dự án Cống thoát nước Khe Cạn với quy mô 64.834 m² và 380 hồ sơ di dời, phân kỳ 1 có 134 hồ sơ (115 hồ sơ đất nông nghiệp). Tỷ lệ bàn giao ban đầu chỉ đạt 19,4% (26/134 hộ), trong khi 108 hộ chưa thống nhất bàn giao do có 30 hộ xây dựng nhà ở tạm trên đất nông nghiệp trước năm 2016 bị từ chối cấp đất tái định cư, dẫn đến 66 đơn kiến nghị và khiếu nại kéo dài.

Thứ ba, sự bất bình đẳng trong phân loại bồi thường và hỗ trợ tái định cư giữa đất trồng cây lâu năm và đất rừng sản xuất. Trường hợp khiếu nại của hộ 56.065 m² đất trang trại tại huyện Hòa Vang bị thu hồi phục vụ Khu Công nghệ cao chỉ nhận mức hỗ trợ đất rừng 4.500 đồng/m², hỗ trợ mất đất 50 triệu đồng và hỗ trợ cải tạo 20 triệu đồng nhưng hoàn toàn không được bố trí tái định cư, tạo ra sự chênh lệch lớn so với thiệt hại đầu tư sản xuất trên thực tế.

Thứ tư, điều tra xã hội học 843 hộ dân thuộc Dự án Phát triển bền vững cho thấy cấu trúc dân cư có nhu cầu tái định cư rất cao về chất lượng hạ tầng. Tỷ lệ hộ có thu nhập trên 70 triệu đồng/năm chiếm 61,3%; nhóm thu nhập 35-70 triệu đồng/năm chiếm 31,9%; và nhóm dưới 35 triệu đồng/năm chỉ chiếm 6,8%. Trình độ học vấn của chủ hộ đạt trung học phổ thông chiếm 47,9%, cao đẳng và đại học chiếm 34,3%. Tỷ lệ nhà kiên cố chiếm 59,8% và bán kiên cố chiếm 40,2%, đặt ra yêu cầu quỹ đất tái định cư 139.287 lô tại 5 khu tập trung phải hoàn thiện 100% điện, đường, thoát nước trước khi di dời dân cư.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với khung chính sách an toàn của Ngân hàng Thế giới, nghiên cứu phát hiện khoảng cách đáng kể về phương thức xác định chi phí thay thế và phạm vi hỗ trợ sinh kế. Chính sách Ngân hàng Thế giới bảo đảm đền bù theo 100% giá thay thế không khấu hao vật kiến trúc và hỗ trợ sinh kế cho cả những trường hợp không có quyền sử dụng đất hợp pháp. Ngược lại, khung pháp lý trong nước và các quyết định của Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng vẫn phụ thuộc vào tính hợp thức của giấy tờ pháp lý, khiến nhóm cư dân xây nhà trên đất nông nghiệp tự phát rơi vào tình trạng không đủ điều kiện bồi thường đất ở, chỉ được xem xét thuê chung cư xã hội (như việc giải quyết 23 hộ đủ 6 tiêu chí tại Khe Cạn).

Dữ liệu khảo sát xã hội học có thể được chuẩn hóa qua biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu thu nhập 843 hộ dân (với 61,3% thuộc nhóm thu nhập trên 70 triệu đồng/năm) và bảng so sánh đa tiêu chí giữa 5 khu tái định cư tập trung (Hòa Liên, Hòa Phong, Khe Cạn...). Biểu đồ này phản ánh rõ năng lực tài chính tự xây dựng nhà ở của người dân là rất lớn, nhưng sự thiếu hụt các lô đất tái định cư có diện tích chuẩn (70 m² tại nội thành, 100 m² tại vùng ven, 150 m² tại nông thôn) đã kìm hãm tốc độ bàn giao mặt bằng. Việc cơ quan quản lý vừa ban hành phương án bồi thường vừa trực tiếp giải quyết khiếu nại ban đầu làm giảm tính khách quan, làm gia tăng số lượng đơn khiếu kiện vượt cấp. Do đó, chuyển dịch trọng tâm từ bồi thường giá trị đất sang bảo đảm an sinh xã hội toàn diện là điều kiện tiên quyết để đạt được sự đồng thuận của cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thi hành chính sách hỗ trợ, tái định cư tại thành phố Đà Nẵng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện cơ chế định giá đất cụ thể và xác định giá suất tái định cư tối thiểu: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Ủy ban nhân dân cấp tỉnh áp dụng phương pháp định giá đất theo thị trường độc lập, kéo giảm độ trễ chênh lệch giá bồi thường và giá thị trường xuống dưới mức 10%. Đơn giá bồi thường vật kiến trúc phải tính đủ chi phí xây mới không khấu hao, hoàn thành áp dụng đồng bộ trong giai đoạn 2021-2023.
• Thể chế hóa chính sách hỗ trợ chuyển đổi đất nông nghiệp xen kẹt và nhà ở tự phát: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng sửa đổi các quy định tại Quyết định số 38/2017/QĐ-UBND, mở rộng cơ chế cho mua hoặc thuê căn hộ chung cư tái định cư diện tích tối thiểu 30 m² đến 70 m² cho 100% hộ dân thực sự có khó khăn về chỗ ở, đặt mục tiêu giải quyết dứt điểm 95% hồ sơ tồn đọng tại các dự án đô thị trong giai đoạn 2022-2024.
• Xây dựng quy trình tham vấn cộng đồng độc lập và cơ chế giám sát xã hội: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng chủ trì tổ chức điều tra xã hội học độc lập trước khi ban hành thông báo thu hồi đất, đảm bảo đạt tỷ lệ đồng thuận tối thiểu 90% của người dân trong vùng dự án, giảm 70% số lượng đơn thư khiếu nại vượt cấp từ năm 2021.
• Đa dạng hóa quỹ hỗ trợ sinh kế và đào tạo nghề chuyển dịch: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp Ngân hàng Chính sách Xã hội cung cấp các gói tín dụng ưu đãi lãi suất thấp cho 80% lao động bị thu hồi đất có nhu cầu vay vốn tạo việc làm mới, theo dõi và bảo đảm ổn định thu nhập cho người dân trong thời gian 12 tháng sau khi chuyển đến nơi ở mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ lãnh đạo, công chức quản lý đất đai và cơ quan bồi thường giải phóng mặt bằng: Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn để rà soát, xây dựng các văn bản quy định chi tiết về suất tái định cư tối thiểu, chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, từ đó giảm thiểu sai sót và rủi ro pháp lý trong ban hành quyết định hành chính.
• Chủ đầu tư, ban quản lý dự án hạ tầng và phát triển đô thị: Giúp các đơn vị xây dựng phương án bồi thường, tái định cư phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, dự toán ngân sách giải phóng mặt bằng chính xác và rút ngắn thời gian chuẩn bị mặt bằng thi công.
• Luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý và tổ chức trọng tài: Tài liệu hỗ trợ tra cứu các tiền lệ tranh chấp đất đai, cơ chế giải quyết khiếu nại về bồi thường đất nông nghiệp, đất rừng sản xuất và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho khách hàng.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật, Quản lý Đất đai: Nguồn tài liệu học thuật toàn diện cung cấp hệ thống số liệu thực chứng giai đoạn 2016-2020 và phương pháp tiếp cận so sánh luật học chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Điều kiện để hộ gia đình được bố trí suất tái định cư tối thiểu tại thành phố Đà Nẵng là gì?

Hộ gia đình, cá nhân được bố trí suất tái định cư tối thiểu khi bị thu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích còn lại không đủ điều kiện để ở (nhỏ hơn 30 m² tại quận Hải Châu, Thanh Khê hoặc nhỏ hơn 40 m² tại các quận, huyện khác), đồng thời không còn nhà ở, đất ở nào khác trên địa bàn xã, phường nơi thu hồi đất. Diện tích tối thiểu quy định từ 70 m² tại đô thị đến 150 m² tại nông thôn.

Các hộ dân xây dựng nhà ở tạm trên đất nông nghiệp có được cấp đất tái định cư không?

Theo quy định pháp luật hiện hành và Quyết định số 38/2017/QĐ-UBND, các hộ xây nhà trên đất nông nghiệp không đủ điều kiện bồi thường đất ở nên không được giao đất tái định cư có thu tiền sử dụng đất. Tuy nhiên, nếu đáp ứng đủ các tiêu chí về cư trú thực tế, không có chỗ ở khác và có nhu cầu bức thiết, Ủy ban nhân dân thành phố xem xét bố trí thuê căn hộ chung cư xã hội diện tích từ 30 m².

Mức hỗ trợ ổn định đời sống khi thu hồi đất nông nghiệp tại Đà Nẵng được tính toán như thế nào?

Thành phố áp dụng mức hỗ trợ bằng tiền 11.000 đồng/m² cho diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi, mức tối đa không quá 20.000 m²/hộ. Đối với các hộ có hộ khẩu thường trú trực tiếp sản xuất phải di chuyển chỗ ở, mức trợ cấp đời sống được tính tương đương 06 tháng lương thực cho mỗi nhân khẩu, hoặc 03 tháng nếu chỉ bị giải tỏa một phần nhà ở.

Khung chính sách của Ngân hàng Thế giới khác biệt cơ bản ra sao so với quy định pháp luật Việt Nam?

Chính sách Ngân hàng Thế giới áp dụng nguyên tắc bồi thường theo 100% giá thay thế đầy đủ, không tính khấu hao nhà cửa vật kiến trúc và bắt buộc hỗ trợ phục hồi sinh kế cho toàn bộ người bị ảnh hưởng, bao gồm cả nhóm không có giấy tờ quyền sử dụng đất hợp pháp. Trong khi đó, pháp luật Việt Nam phân loại mức độ đền bù, hỗ trợ căn cứ theo tính hợp pháp của quyền sử dụng đất.

Đất rừng sản xuất khi bị thu hồi làm dự án công cộng có được xem xét cấp đất tái định cư hay không?

Pháp luật đất đai không quy định bố trí đất ở tái định cư khi thu hồi đất rừng sản xuất. Người sử dụng đất chỉ được bồi thường giá trị đất rừng, hỗ trợ chi phí đào tạo chuyển đổi nghề bằng 0,5 lần giá đất rừng cùng loại trong bảng giá đất địa phương, hỗ trợ mất đất sản xuất và công khai phá, cải tạo mặt bằng theo phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế định hỗ trợ và tái định cư, làm rõ bản chất an sinh xã hội vượt trội của chính sách hỗ trợ so với nghĩa vụ bồi hoàn thiệt hại kinh tế đơn thuần.
• Đánh giá thực chứng bức tranh giải phóng mặt bằng tại Đà Nẵng qua 836 dự án với gần 150.000 hộ giải tỏa, phân tích sâu các case study điển hình như Dự án Phát triển bền vững và Dự án Cống thoát nước Khe Cạn.
• Phát hiện các điểm nghẽn thể chế trong việc bồi thường đất nông nghiệp xen kẹt, định giá đất cụ thể và khoảng cách giữa quy định trong nước với tiêu chuẩn quản trị xã hội quốc tế.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách định giá, xử lý nhà ở tự phát, tham vấn cộng đồng độc lập và cấp vốn khôi phục sinh kế với lộ trình triển khai chi tiết từ năm 2021.
• Khẳng định nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hỗ trợ, tái định cư là chìa khóa bảo đảm an dân, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Đóng góp khoa học của luận văn là luận cứ thực tiễn quan trọng phục vụ quá trình sửa đổi Luật Đất đai và hoàn thiện các quyết định quản lý đất đai tại địa phương. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và chủ đầu tư cần tiếp tục tham khảo, ứng dụng các kiến nghị này nhằm xây dựng một hệ thống an sinh đất đai công bằng, minh bạch và nhân văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT 1. Khái niệm về thu hồi đất Vấn đề sở hữu là vấn đề gốc để giải quyết các mối quan hệ pháp luật đất đai tiếp theo. Đối với những quốc gia công nhận quyền tư hữu về đất đai, khi nhà nước cần một diện tích đất cho mục đích công ích thì đa phần sẽ tiến hành trưng mua và người có quyền tư hữu với thửa đất đó là người bán tài sản thuộc sở hữu của mình. Đối với Việt Nam, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai.Với vai trò đại diện chủ sở hữu thì Nhà nước có quyền giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất.

Vì vậy, khi Nhà nước sử dụng và mục đích công ích, Nhà nước sẽ thu hồi đất đã giao, đã cho thuê và có bồi thường, hỗ trợ, TĐC. Theo Luật Đất đai 2013, Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai. Về thẩm quyền thu hồi đất, theo Điều 66, Luật Đất đai năm 2013 quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thu hồi đất trong các trường hợp sau đây: Thu hồi đất đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trừ trường hợp thu hồi đất ở của người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sở hữu nhà ở tại Việt Nam; Thu hồi đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn. Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất trong các trường hợp sau đây: Thu hồi đất đối với hộ 8 gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư; Thu hồi đất ở của người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sở hữu nhà ở tại Việt Nam.

Trường hợp trong khu vực thu hồi đất có cả đối tượng thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thu hồi đất hoặc ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất. Khái niệm hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Theo Từ điển Tiếng Việt, hỗ trợ là giúp đỡ nhau, giúp thêm vào; còn Nhà nước hỗ trợ khi thu hồi đất được thể hiện cụ thể thông qua các chính sách nhằm thể hiện sự nhân đạo, biểu hiện bản chất Nhà nước của dân, do dân và vì dân của nước ta nhằm hỗ trợ, chia sẻ khó khăn của người dân bị thu hồi đất, giúp đỡ một phần nào rủi ro mà họ phải gánh chịu, đồng thời giúp cho người bị thu hồi đất nhanh chóng ổn định đời sống, sản xuất và kinh doanh. Theo Nghị định số 22/1998/NĐ-CP, là văn bản đầu tiên quy định chi tiết về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, các khoản hỗ trợ bao gồm: Chi phí đào tạo nghề, người sử dụng nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước… Đến Luật Đất đai 2003, khái niệm hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đã được luật hóa, theo đó, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.