Pháp Luật Về Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Và Thực Trạng Tại Tỉnh Tây Ninh

Chuyên khảo luật học phân tích Pháp luật về hợp tác xã nông nghiệp và thực trạng tại tỉnh tây ninh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Huỳnh Hoa Thiên Lý
• Người hướng dẫn: PGS.TS Võ Trí Hảo
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp Luật Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Tại Tây Ninh: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Khái quát về Hợp tác xã nông nghiệp
• 1.2. Khái niệm của Hợp tác xã
• 1.3. Đặc điểm của Hợp tác xã theo pháp luật Việt Nam
• 1.4. Các giá trị và nguyên tắc hoạt động của Hợp tác xã
• 1.4.1. Các giá trị của Hợp tác xã
• 1.4.2. Các nguyên tắc hoạt động của Hợp tác xã
• 1.5. Vai trò của Hợp tác xã trong phát triển nông nghiệp, nông thôn
• 1.5.1. Vai trò của Hợp tác xã đối với thành viên
• 1.5.2. Vai trò của Hợp tác xã đối với nông nghiệp
• 1.6. Lịch sử phát triển mô hình Hợp tác xã và pháp luật Hợp tác xã ở Việt Nam
• 1.6.1. Giai đoạn trước khi ban hành Luật Hợp tác xã năm 2003
• 1.6.2. Giai đoạn sau khi ban hành Luật Hợp tác xã năm 2003
• 1.6.3. Giai đoạn sau khi ban hành Luật HTX năm 2012
• 1.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của Hợp tác xã nông nghiệp
• 1.8. Kinh nghiệm hoạt động của mô hình Hợp tác xã trên thế giới
• 1.8.1. Thực trạng phát triển Hợp tác xã ở một số nước Châu Âu
• 1.8.2. Thực trạng phát triển Hợp tác xã tại một số nước ở Châu Á – Thái Bình Dương
• 1.8.2.1. Tại Nhật Bản
• 1.8.2.2. Tại Thái Lan
• 1.9. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP, THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG Ở VIỆT NAM, CỤ THỂ TẠI TỈNH TÂY NINH
• 2.1. Thực trạng pháp luật về hợp tác xã nông nghiệp và những hạn chế, bất cập, nguyên nhân
• 2.1.1. Thực trạng pháp luật và những hạn chế, bất cập
• 2.1.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.2. Thực trạng hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp tại Việt Nam
• 2.3. Thực trạng hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp tại tỉnh Tây Ninh hiện nay
• 2.4. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM, CỤ THỂ TẠI TỈNH TÂY NINH
• 3.1. Định hướng chung hoàn thiện pháp luật về hợp tác xã ở Việt Nam
• 3.2. Hoàn thiện Luật Hợp tác xã và các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển Hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.1. Hoàn thiện Luật Hợp tác xã nhằm thúc đẩy phát triển Hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.2. Về quyền, nghĩa vụ của Hợp tác xã, liên hiệp Hợp tác xã
• 3.2.3. Giới hạn tỷ lệ góp vốn điều lệ không quá 20%
• 3.2.4. Điều kiện trở thành thành viên của Hợp tác xã
• 3.2.5. Quy định về sáng lập viên
• 3.2.6. Quy định số lượng đại biểu tham dự đại hội thành viên
• 3.2.7. Quy định điều kiện tiêu chuẩn của giám đốc (tổng giám đốc) Hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.8. Hoàn thiện chính sách ưu đãi, hỗ trợ hợp tác xã nông nghiệp phát triển, phù hợp bản chất (tránh bao cấp), nhu cầu, trình độ của tổ chức hợp tác xã và phù hợp với khả năng nguồn lực của Nhà nước
• 3.2.9. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước nhằm phát triển Hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.10. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về Hợp tác xã
• 3.3. Các giải pháp cụ thể cần triển khai ở Tây Ninh
• 3.4. Tiểu kết Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Pháp Luật Vai Trò HTX Nông Nghiệp Tây Ninh

Phát triển Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp là một chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước ta, được thể hiện qua nhiều nghị quyết và văn bản pháp luật, đặc biệt là Luật Hợp tác xã 2012. HTX đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội, không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia phát triển. Sự phát triển của phong trào HTX mang lại nhiều lợi ích, đáp ứng nhu cầu kinh tế, xã hội, và văn hóa của xã viên. Tham gia HTX, xã viên có thể tiết kiệm chi phí, gia tăng giá trị sản phẩm và nâng cao khả năng cạnh tranh. Đồng thời, HTX đóng góp lớn vào xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, đặc biệt ở khu vực nông thôn. Theo nghiên cứu của Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020), Luật HTX đã được ban hành và sửa đổi 3 lần từ năm 1996 đến 2012 để phù hợp với thực tiễn sản xuất nông nghiệp.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của Hợp tác xã nông nghiệp

Hợp tác xã là một tổ chức kinh tế tập thể, hoạt động dựa trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, bình đẳng và cùng có lợi. Theo Luật Hợp tác xã 2012, HTX là tổ chức kinh tế tập thể, do ít nhất 7 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, góp phần xây dựng cộng đồng xã hội phát triển. Đặc điểm chính của HTX bao gồm: tự chủ, tự chịu trách nhiệm, không vì mục tiêu lợi nhuận tối đa, hoạt động vì lợi ích của thành viên và cộng đồng. Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020) nhấn mạnh, các giá trị và nguyên tắc này là nền tảng cho sự phát triển bền vững của HTX nông nghiệp.

1.2. Vai trò của HTX trong phát triển nông nghiệp nông thôn Tây Ninh

HTX đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ đầu vào (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật), dịch vụ nông nghiệp (thủy lợi, làm đất), và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cho thành viên. HTX giúp thành viên tổ chức sản xuất hiệu quả hơn, tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. Nhiều mô hình HTX hoạt động hiệu quả, giúp thành viên tổ chức sản xuất và cạnh tranh tốt hơn trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. HTX cũng góp phần vào tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Liên kết theo chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp, HTX và hộ gia đình là một giải pháp quan trọng trong quá trình này.

II. Thực Trạng Pháp Luật Về HTX Nông Nghiệp Tại Tây Ninh

Mặc dù có nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ, nhưng số lượng HTX nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp còn hạn chế. Doanh nghiệp có nhu cầu liên kết với nông dân thông qua HTX, nhưng khó tìm được HTX hoạt động hiệu quả để ký kết hợp đồng. Phát triển HTX nông nghiệp còn nhiều tồn tại, bên cạnh một số ít hoạt động hiệu quả, phần lớn còn lại hoạt động kém hiệu quả. Tính đến 30/6/2019, cả nước có 14.502 HTX nông nghiệp, trong đó 55% hoạt động hiệu quả. Nhiều HTX nông nghiệp gặp khó khăn trong chuyển đổi tổ chức và hoạt động theo Luật HTX 2012. Bên cạnh những kết quả đạt được, việc tuyên truyền phổ biến Luật Hợp tác xã năm 2012 cũng như pháp luật về HTX vẫn còn những tồn tại hạn chế nhất định; một số quy định chưa phù hợp với đặc thù riêng về tổ chức bộ máy, sản xuất kinh doanh dịch vụ của các HTX nông nghiệp.

2.1. Hạn chế và bất cập trong pháp luật về Hợp tác xã

Một số quy định của Luật Hợp tác xã 2012 chưa phù hợp với đặc thù riêng của HTX nông nghiệp. Ví dụ, các quy định về tổ chức bộ máy, sản xuất kinh doanh dịch vụ. Một số cơ chế chính sách chưa được hướng dẫn cụ thể, gây khó khăn trong quá trình thực hiện. Chính sách ưu đãi, hỗ trợ HTX đã được ban hành nhiều nhưng thiếu nguồn lực để thực hiện; chỉ một số ít các HTX tiếp cận được các chính sách. Công tác quản lý nhà nước đối với HTX nông nghiệp còn chồng chéo, gây khó khăn cho hoạt động của HTX. Nguyên nhân chủ yếu do nhận thức về vai trò, giá trị và bản chất của mô hình HTX kiểu mới ở một số nơi còn chưa thống nhất. Theo nghiên cứu của Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020), sự chồng chéo trong quản lý nhà nước là một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển của HTX nông nghiệp.

2.2. Thực trạng hoạt động của Hợp tác xã nông nghiệp tại Tây Ninh

Thực tế cho thấy, nhiều HTX nông nghiệp tại Tây Ninh vẫn hoạt động theo mô hình cũ, mang nặng tính bao cấp. Khả năng tiếp cận thị trường của các HTX còn hạn chế. Năng lực nội tại của nhiều HTX còn yếu kém, thiếu nguồn lực cho đầu tư sản xuất kinh doanh. Việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất còn chậm. Chất lượng sản phẩm chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường, đặc biệt là các tiêu chuẩn về an toàn vệ sinh thực phẩm. Mặc dù có tiềm năng lớn, thị trường nông sản Tây Ninh vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020) cho rằng, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh của HTX nông nghiệp tại Tây Ninh.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Nâng Cao Hiệu Quả HTX

Để thúc đẩy phát triển HTX nông nghiệp, cần hoàn thiện Luật Hợp tác xã và các văn bản hướng dẫn thi hành. Cần có những quy định cụ thể, rõ ràng, phù hợp với đặc thù của HTX nông nghiệp. Cần hoàn thiện chính sách ưu đãi, hỗ trợ HTX nông nghiệp, phù hợp với bản chất, nhu cầu, trình độ của tổ chức hợp tác xã và phù hợp với khả năng nguồn lực của Nhà nước. Chính sách hỗ trợ cần tập trung vào các lĩnh vực như: tín dụng, đất đai, hạ tầng sản xuất, khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại. Cần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước đối với HTX nông nghiệp. Theo Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020), cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương trong công tác quản lý nhà nước đối với HTX.

3.1. Hoàn thiện Luật Hợp tác xã 2012 để thúc đẩy HTX nông nghiệp

Cần sửa đổi, bổ sung một số điều khoản của Luật Hợp tác xã 2012 để phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của HTX nông nghiệp. Cần quy định rõ hơn về quyền, nghĩa vụ của HTX, liên hiệp HTX. Cần có quy định cụ thể về điều kiện trở thành thành viên của HTX. Cần quy định rõ về vai trò của sáng lập viên trong quá trình thành lập HTX. Cần quy định về số lượng đại biểu tham dự đại hội thành viên. Đặc biệt, cần quy định về điều kiện, tiêu chuẩn của giám đốc (tổng giám đốc) HTX nông nghiệp. Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020) nhấn mạnh, việc hoàn thiện Luật HTX là yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển của HTX nông nghiệp.

3.2. Các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động tại Tây Ninh

Ngoài việc hoàn thiện pháp luật, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp tại Tây Ninh. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Hợp tác xã và các chính sách hỗ trợ HTX. Cần nâng cao năng lực quản lý, điều hành cho cán bộ HTX. Cần khuyến khích các HTX ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất. Cần hỗ trợ các HTX xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm. Cần tạo điều kiện cho các HTX tiếp cận thị trường, đặc biệt là thị trường nông sản Tây Ninh. Cần tăng cường liên kết giữa HTX với doanh nghiệp và các tổ chức khác. Cần tập trung phát triển các nông sản chủ lực Tây Ninh, xây dựng các mô hình hợp tác xã nông nghiệp hiệu quả. Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020) đề xuất, cần có một chương trình hành động cụ thể để triển khai các giải pháp này tại Tây Ninh.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Bền Vững HTX Nông Nghiệp

Để hợp tác xã nông nghiệp phát triển bền vững, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Nhà nước. Cần xây dựng và triển khai các chính sách hỗ trợ hợp tác xã nông nghiệp một cách hiệu quả. Các chính sách này cần tập trung vào việc cung cấp nguồn vốn, hỗ trợ kỹ thuật, xúc tiến thương mại và đào tạo nguồn nhân lực. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương trong việc thực hiện các chính sách này. Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020) nhấn mạnh rằng, việc xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ là yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển của hợp tác xã nông nghiệp.

4.1. Chính sách ưu đãi về tín dụng và tiếp cận vốn cho HTX

Tiếp cận nguồn vốn là một trong những khó khăn lớn nhất của các hợp tác xã nông nghiệp. Cần có các chính sách ưu đãi về lãi suất, thời hạn vay và thủ tục vay vốn cho các HTX. Đồng thời, cần khuyến khích các ngân hàng và tổ chức tín dụng mở rộng cho vay đối với HTX nông nghiệp. Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020) đề xuất việc thành lập một quỹ hỗ trợ hợp tác xã nông nghiệp với nguồn vốn từ ngân sách nhà nước và các nguồn xã hội hóa.

4.2. Hỗ trợ ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng nông sản

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, các hợp tác xã nông nghiệp cần ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất. Cần có các chương trình hỗ trợ HTX tiếp cận và ứng dụng các công nghệ mới, như công nghệ sinh học, công nghệ thông tin và công nghệ chế biến. Đồng thời, cần hỗ trợ các HTX xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng nông sản, như VietGAP và các chứng nhận chất lượng. Huỳnh Hoa Thiên Lý (2020) cho rằng, việc nâng cao chất lượng nông sản là yếu tố then chốt để HTX tiếp cận được thị trường trong nước và quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp là mô hình kinh tế tập thể ra đời sớm nhất và đóng vai trò nòng cốt trong phát triển nông nghiệp Việt Nam. Tính đến ngày 30/6/2019, cả nước có khoảng 14.502 HTX nông nghiệp, trong đó 55% hoạt động hiệu quả, tăng đáng kể so với mức 15% trước năm 2015. Tuy nhiên, sự phát triển chưa đồng đều giữa các vùng miền và lĩnh vực, nhiều HTX vẫn còn quy mô nhỏ, chưa tiếp cận được thị trường và các chính sách hỗ trợ. Tỉnh Tây Ninh là một trong những địa phương điển hình được khảo sát để đánh giá thực trạng pháp luật và hoạt động HTX nông nghiệp từ năm 2013 đến nay.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích, làm rõ những tồn tại, bất cập trong pháp luật về HTX nông nghiệp và thực tiễn hoạt động tại Tây Ninh, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động HTX. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, với dữ liệu thu thập từ 150 hộ gia đình và các tổ chức liên quan trong giai đoạn 2013-2019. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng bền vững, góp phần nâng cao thu nhập và ổn định đời sống nông dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về kinh tế tập thể và hợp tác xã, trong đó có:

• Khái niệm HTX: Theo Luật HTX năm 2012, HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 7 thành viên tự nguyện thành lập nhằm đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, xã hội và văn hóa.
• Nguyên tắc hoạt động HTX: Tự nguyện, bình đẳng, dân chủ, tự chủ và tự chịu trách nhiệm, phân phối lợi ích theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ.
• Mô hình phát triển HTX nông nghiệp: Tập trung vào vai trò trung gian kết nối doanh nghiệp và nông dân, nâng cao năng lực sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật.
• Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển HTX: Bao gồm yếu tố nội sinh như năng lực quản lý, vốn, tổ chức hoạt động; yếu tố ngoại sinh như chính sách pháp luật, sự quan tâm của chính quyền và môi trường kinh tế xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phân tích, diễn giải và tổng hợp: Đánh giá các văn bản pháp luật, tài liệu nghiên cứu, báo cáo liên quan đến HTX nông nghiệp.
• Điều tra xã hội học: Thu thập dữ liệu sơ cấp qua bảng hỏi phỏng vấn 150 hộ gia đình và 29 đơn vị liên quan tại tỉnh Tây Ninh trong 2 tháng cuối năm 2019.
• Phân tích thống kê: Sử dụng số liệu từ Liên minh HTX tỉnh Tây Ninh và Sở NN&PTNT giai đoạn 2013-2019 để đánh giá sự biến động số lượng HTX, thành viên và hiệu quả hoạt động.
• So sánh: Đối chiếu thực trạng pháp luật và hoạt động HTX tại Việt Nam với kinh nghiệm quốc tế từ các nước như Nhật Bản, Thái Lan, các nước châu Âu.
• Phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp: Dựa trên kết quả khảo sát và phân tích thực tiễn để đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động HTX.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả hoạt động HTX nông nghiệp còn hạn chế: Tính đến cuối năm 2019, chỉ khoảng 55% HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả, tăng hơn 2 lần so với trước năm 2015. Tuy nhiên, vẫn còn gần 45% HTX hoạt động yếu kém hoặc chờ giải thể.

2. Chính sách hỗ trợ chưa thực sự đi vào cuộc sống: Mặc dù có 11 nhóm chính sách ưu đãi hỗ trợ HTX theo Nghị định 193/2013/NĐ-CP, nhưng chỉ khoảng gần 10% HTX được tiếp cận hiệu quả. Nguồn lực ngân sách hạn chế, công tác tuyên truyền và thực thi chính sách còn hình thức.

3. Năng lực nội tại của HTX yếu kém: Đa số HTX thiếu vốn, cơ sở vật chất, thiết bị, trình độ quản lý và đội ngũ cán bộ chuyên môn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Nhiều HTX chưa thể hiện vai trò kết nối doanh nghiệp và thị trường.

4. Công tác quản lý nhà nước còn chồng chéo, thiếu hiệu quả: Tổ chức bộ máy quản lý HTX ở địa phương thiếu thống nhất, cán bộ chuyên trách thiếu và yếu về trình độ, công tác kiểm tra, giám sát chưa chặt chẽ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do pháp luật về HTX còn nhiều bất cập, chưa phù hợp với thực tiễn sản xuất nông nghiệp và đặc thù của HTX nông nghiệp. Quy định về vốn góp, thành viên, đại hội thành viên còn gây khó khăn cho HTX trong tổ chức hoạt động. Chính sách hỗ trợ thiếu nguồn lực và chưa được triển khai đồng bộ, dẫn đến nhiều HTX không tiếp cận được.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, như Nhật Bản và Thái Lan, các HTX nông nghiệp được hỗ trợ mạnh mẽ về vốn, kỹ thuật, tổ chức liên kết quy mô lớn và có hệ thống quản lý chuyên nghiệp. Ở Việt Nam, việc tuyên truyền, đào tạo và nâng cao nhận thức về HTX còn hạn chế, ảnh hưởng đến sự tham gia và phát triển bền vững của HTX.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động số lượng HTX và tỷ lệ HTX hoạt động hiệu quả giai đoạn 2013-2019 tại Tây Ninh, bảng phân tích các chính sách hỗ trợ và mức độ tiếp cận của HTX, cũng như sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về HTX để minh họa các điểm chồng chéo.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện pháp luật về HTX nông nghiệp: Rà soát, sửa đổi các quy định về vốn góp, quyền thành viên, đại hội thành viên để phù hợp với thực tiễn, tạo điều kiện thuận lợi cho HTX huy động vốn và tổ chức hoạt động hiệu quả. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ NN&PTNT.

2. Tăng cường nguồn lực và hiệu quả thực thi chính sách hỗ trợ: Bố trí ngân sách đủ mạnh cho các chính sách ưu đãi, hỗ trợ đào tạo, xúc tiến thương mại, tiếp cận vốn và hạ tầng cho HTX. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách đến từng HTX và thành viên. Thời gian: 1-3 năm; Chủ thể: Chính phủ, UBND các tỉnh, Liên minh HTX.

3. Nâng cao năng lực quản lý và tổ chức HTX: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý HTX, nâng cao trình độ kỹ thuật và quản trị doanh nghiệp cho thành viên HTX. Khuyến khích liên kết, hợp tác giữa các HTX để tăng quy mô và hiệu quả. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Liên minh HTX, các cơ sở đào tạo, Sở NN&PTNT.

4. Củng cố và kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về HTX: Xây dựng cơ quan chuyên trách, phân công rõ ràng chức năng, nhiệm vụ, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động HTX, tháo gỡ khó khăn vướng mắc kịp thời. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ NN&PTNT, UBND các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về kinh tế tập thể và HTX: Nắm bắt thực trạng pháp luật và hoạt động HTX nông nghiệp, từ đó xây dựng chính sách, quản lý hiệu quả.

2. Lãnh đạo và quản lý HTX nông nghiệp: Hiểu rõ các quy định pháp luật, nhận diện các khó khăn, từ đó áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động.

3. Nhà nghiên cứu, học viên cao học, sinh viên ngành Luật Kinh tế, Kinh tế nông nghiệp: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về pháp luật HTX và thực tiễn phát triển HTX nông nghiệp tại Việt Nam.

4. Các tổ chức hỗ trợ phát triển nông nghiệp, doanh nghiệp liên kết với HTX: Hiểu rõ vai trò, cơ chế hoạt động của HTX để xây dựng các mô hình hợp tác, liên kết bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Hợp tác xã nông nghiệp là gì?
   HTX nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể do ít nhất 7 thành viên tự nguyện thành lập, hoạt động theo nguyên tắc bình đẳng, dân chủ, nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm cho thành viên.

2. Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX?
   Thành viên HTX có quyền bình đẳng trong biểu quyết, được cung cấp thông tin đầy đủ về hoạt động HTX và có nghĩa vụ thực hiện cam kết sử dụng sản phẩm, dịch vụ của HTX theo hợp đồng.

3. Những khó khăn chính của HTX nông nghiệp hiện nay là gì?
   Bao gồm năng lực quản lý hạn chế, thiếu vốn và cơ sở vật chất, chính sách hỗ trợ chưa tiếp cận hiệu quả, công tác quản lý nhà nước còn chồng chéo và thiếu đồng bộ.

4. Chính sách hỗ trợ HTX nông nghiệp tại Việt Nam có hiệu quả không?
   Mặc dù có nhiều chính sách ưu đãi, nhưng do nguồn lực hạn chế và công tác thực thi chưa đồng bộ, chỉ khoảng gần 10% HTX được hưởng lợi thực sự từ các chính sách này.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho phát triển HTX nông nghiệp Việt Nam?
   Các nước như Nhật Bản, Thái Lan đã xây dựng hệ thống hỗ trợ vốn, kỹ thuật, tổ chức liên kết quy mô lớn và đào tạo cán bộ chuyên nghiệp, giúp HTX phát triển bền vững và hiệu quả hơn.

Kết luận

• Hợp tác xã nông nghiệp là mô hình kinh tế tập thể quan trọng, góp phần phát triển nông nghiệp và nông thôn Việt Nam, đặc biệt tại tỉnh Tây Ninh.
• Pháp luật về HTX còn nhiều bất cập, chính sách hỗ trợ chưa được triển khai hiệu quả, năng lực nội tại HTX yếu kém.
• Nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển HTX và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường nguồn lực hỗ trợ.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy vai trò quan trọng của hệ thống hỗ trợ đồng bộ và đào tạo cán bộ trong phát triển HTX.
• Các bước tiếp theo cần tập trung hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và củng cố bộ máy quản lý nhà nước về HTX để thúc đẩy phát triển bền vững mô hình HTX nông nghiệp.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nền kinh tế tập thể phát triển mạnh mẽ, bền vững và hiệu quả!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 1. Khái quát về Hợp tác xã nông nghiệp 1. Khái niệm của Hợp tác xã Có nhiều định nghĩa về HTX được sử dụng. Thứ nhất đó là định nghĩa về HTX được Liên minh HTX Quốc tế (ICA) và Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đưa ra trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm phát triển HTX trên thế giới trong gần 200 năm qua, đó là: “HTX là tổ chức tự chủ của các cá nhân liên kết với nhau một cách tự nguyện nhằm đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một doanh nghiệp được sở hữu chung và được kiểm soát một cách dân chủ”.3 Tại Hoa Kỳ, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ năm 1987 đưa ra định nghĩa “HTX là một doanh nghiệp do người sử dụng sở hữu, người sử dụng kiểm soát và phân bổ lợi ích dựa trên tỷ lệ sử dụng”.4 Philipin có khái niệm HTX như sau: “HTX là tổ chức được đăng ký, tập hợp những người dân có cùng lợi ích, những người cùng nhau tham gia một cách tự nguyện để đạt được nhu cầu kinh tế và xã hội chung hợp pháp, đóng góp vốn bình đẳng và chấp nhận chia sẽ những rủi ro và lợi ích công bằng theo đúng nguyên tắc HTX quốc tế”.4 Thái Lan xác định HTX: “là một nhóm người mà cùng nhau triển khai các hoạt động, hỗ trợ nhau và được đăng ký theo Luật”.

Inđônêxia xác định: “HTX là tổ chức kinh tế - xã hội của người dân có tư cách pháp nhân hoặc thể nhân. HTX là một phần trong khu vực kinh tế để nâng cao mức sống của người dân; giúp dân chủ hóa nền kinh tế quốc dân; là một phần kinh tế chủ đạo của người dân Inđônêxia; là một công cụ cho các tổ chức quần chúng theo đúng nền kinh tế quốc dân ổn định và thúc đẩy sự thống nhất của người dân, tổ chức quản lý nền kinh tế”5 Tại Việt Nam, theo quy định tại khoản 1, Điều 3, Luật HTX năm 2012 thì “HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 3 https://www.org/global/topics/cooperratives/lang--en/index.htm 4 Lược dịch ICA.COOP, Khái niệm Hợp tác xã theo quan điểm của Quốc tế và Việt Nam, http://www.php?name=News&op=newsdetail&catid=15&subcatid=14&id=6676, truy cập ngày 15/03/2020. 5 Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, 2019, Kinh nghiệm quốc tế về phát triển mô hình kinh tế tập thể, hợp tác xã. HVTH : Huỳnh Hoa Thiên Lý MSHV: 7701280733A GVHD : PGS.TS VÕ TRÍ HẢO 8 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX”6.

Định nghĩa này cũng thể hiện các nguyên tắc hoạt động của HTX. Đặc điểm của Hợp tác xã theo pháp luật Việt Nam Không giống như các loại hình kinh tế khác, HTX là một tổ chức kinh tế tập thể được thành lập nhằm mục đích tương trợ lẫn nhau trong quá trình hoạt động sản xuất và kinh doanh. Dựa trên khái niệm, chúng ta có thể nhận thấy HTX có những đặc điểm sau: Thứ nhất, HTX là tổ chức kinh tế tập thể được thành lập nhằm phục vụ lại cho chính lợi ích chung của các thành viên, trong quá trình hoạt động thể hiện hai đặc tính là vừa hoạt động mang tính kinh doanh, vừa mang tính xã hội. Đặc điểm này thể hiện bản chất đặc thù của HTX hoàn toàn khác với các loại hình doanh nghiệp.

Bởi lẽ, sứ mệnh quan trọng nhất của HTX không phải là tối đa hóa lợi nhuận mà nhằm tối đa hóa lợi ích trước mắt và lâu dài của thành viên bằng cách đáp ứng nhu cầu chung của thành viên về sản phẩm, dịch vụ và tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho thành viên đơn lẻ không thực hiện được hoặc thực hiện kém hiệu quả trong điều kiện kinh tế thị trường. Thứ hai, HTX là một tổ chức kinh tế mang tính tập thể được thành lập và hoạt động theo nguyên tắc hợp tác, tự nguyện, bình đẳng. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng pháp luật, các nhà làm luật khẳng định HTX hiện tại và tương lai là không phải một tổ chức kinh tế thông thường, mà là tổ chức kinh tế mang đậm tính tập thể. Trong thực tế, HTX được thành lập hoạt động theo nhiều ngành, nghề khác nhau, để huy động nguồn vốn lớn đòi hỏi số lượng thành viên của HTX đa phần là rất đông.

Từ đó, có thể nhận thấy tính tập thể, tính bình đẳng không phân biệt vốn nhiều hay ít khi tham gia biểu quyết, đó là sự khác biệt so với mô hình doanh nghiệp. Thứ ba, để thành lập HTX theo Luật Việt Nam cần có từ bảy thành viên trở lên, đây là đặc điểm cơ bản trong quá trình thành lập. Thành viên HTX có thể là cá nhân, hộ gia đình và cũng có thể là pháp nhân. Trong đó, nếu là cá nhân phải từ đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, nếu là hộ gia đình thì phải có người đại diện hợp pháp theo quy định của pháp luật.

6 Khoản 1, Điều 3, Luật Hợp tác xã năm 2012 HVTH : Huỳnh Hoa Thiên Lý MSHV: 7701280733A GVHD : PGS.TS VÕ TRÍ HẢO 9 Thứ tư, HTX hoạt động dựa trên nguồn vốn góp của thành viên nhưng cũng có thể có một loại vốn đặc thù là vốn từ sự trợ cấp, hỗ trợ của Nhà nước hay tổ chức, cá nhân. Sự tác động của nhà nước vào doanh nghiệp chủ yếu được thực hiện thông qua cơ chế ưu đãi đầu tư có điều kiện cho doanh nghiệp khi đầu tư, kinh doanh tại địa bàn ưu đãi đầu tư và ngành nghề, lĩnh vực ưu đãi đầu tư. Đối với HTX, các chính sách hỗ trợ của nhà nước Việt Nam dành cho HTX được xác định rõ ngay từ đầu trong Luật HTX năm 2012. Cụ thể HTX đã được nhà nước hỗ trợ trong việc đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, trong hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường, trong hoạt động ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới, tiếp cận vốn và quỹ hỗ trợ phát triển HTX cũng như tạo điều kiện cho HTX tham gia các chương trình mục tiêu, chương trình phát triển kinh tế-xã hội, trong việc thành lập mới HTX.

Thứ năm, HTX thực hiện chế độ phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ, theo lao động và theo góp vốn. Như vậy, sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật, thu nhập của HTX được phân phối để trích lập quỹ đầu tư phát triển với tỷ lệ tối thiểu 20% trên thu nhập, trích lập quỹ dự phòng tài chính với tỷ lệ tối thiểu 5% trên thu nhập cũng như trích lập các quỹ khác do Đại hội thành viên quyết định. Sau khi trích lập quỹ còn lại sẽ được phân phối cho thành viên chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của thành viên, theo công sức lao động đóng góp của thành viên đối với HTX tạo việc làm. Thứ sáu, HTX có tư cách pháp nhân.

HTX là một pháp nhân thương mại, hội đủ các điều kiện của một pháp nhân theo quy định tại Điều 74 Bộ Luật dân sự năm 2015. HTX là chủ thể độc lập trong các quan hệ dân sự, chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản của HTX phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh trong phạm vi vốn khác của HTX, cụ thể như sau: HTX là tổ chức được thành lập hợp pháp theo quy định của Luật HTX. HTX được thành lập dưới sự tự nguyện thành lập của các sáng lập viên thông qua hội nghị thành lập hợp tác xã. HTX có điều lệ, có tên, biểu tượng riêng của HTX và có đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước khi chính thức đi vào hoạt động.

HTX có cơ cấu tổ chức như cơ cấu tổ chức của một pháp nhân, có cơ quan điều hành, có điều lệ theo quy định của pháp luật. HTX có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình. Tài sản của HTX không chỉ là tiền (vốn góp, vốn huy động, vốn HVTH : Huỳnh Hoa Thiên Lý MSHV: 7701280733A GVHD : PGS.TS VÕ TRÍ HẢO 10 hình thành trong quá trình hoạt động, các khoản trợ cấp, lợi nhuận) mà còn là các phần vật chất khác như tài sản hiện hữu cố định, quyền sử dụng đất. Những tài sản của HTX được quản lý và sử dụng theo nguyên tắc, quy định trong điều lệ, trong quy chế quản lý tài chính và hoàn toàn độc lập với tài sản riêng của các thành viên.

Mọi giao dịch liên quan đến hoạt động của HTX đều do HTX chịu trách nhiệm trong phạm vi tài sản của mình. Thứ bảy, theo khoản 3 Điều 7 Luật HTX 2012, mỗi thành viên, hợp tác xã thành viên hoặc đại biểu thành viên tham dự đại hội thành viên có quyền biểu quyết bình đẳng ngang nhau, không phụ thuộc vào số vốn góp hay chức vụ của thành viên, hợp tác xã thành viên hoặc đại biểu thành viên. Như vậy, việc biểu quyết trong đại hội thành viên là một trong những sự khác biệt cơ bản giữa loại hình hợp tác xã và loại hình doanh nghiệp. Các giá trị và nguyên tắc hoạt động của Hợp tác xã Khi thành lập và điều hành một HTX, các thành viên HTX và các cố vấn của họ thường áp dụng các giá trị và nguyên tắc để định hướng hoạt động của HTX.

Tương tự, các Chính phủ cũng sử dụng các giá trị và nguyên tắc này để soạn thảo Luật HTX. Giá trị và nguyên tắc hoạt động của HTX có thể được xem xét như thể hiện giá trị thực tiễn đằng sau mối quan hệ hợp tác trong HTX. Những giá trị và nguyên tắc này được phát triển trong một thời gian dài, từ khi HTX đầu tiên được thành lập vào năm 1844 bởi những người tiên phong Rochdale ở Vương quốc Anh. Đến nay, các giá trị và bảy nguyên tắc HTX được Liên minh HTX quốc tế công bố có tính định hướng trong việc thành lập và hoạt động của HTX trên toàn thế giới, cụ thể như sau: 1.

Các giá trị của Hợp tác xã Các HTX hoạt động dựa trên những giá trị tự lực, tự chịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng và đoàn kết. Theo truyền thống của những nhà sáng lập, thành viên HTX tin tưởng vào các giá trị đạo đức, cởi mở, trung thực, có trách nhiệm xã hội và quan tâm đến người khác.