PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề án Nông nghiệp có tầm quan trọng đặc biệt, có vị trí trọng yếu trong cơ cấu nền kinh tế quốc dân của mỗi quốc gia, là ngành sản xuất vật chất chủ yếu của nền kinh tế, cung cấp những sản phẩm thiết yếu cho con người. Sự ổn định về chính trị, xã hội và khả năng đảm bảo an ninh về lương thực, thực phẩm cho xã hội phụ thuộc rất nhiều vào sự phát triển của nông nghiệp. Một nền nông nghiệp phát triển ngoài việc thể hiện các vai trò quan trọng nói trên còn phải góp phần giữ gìn, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường, chống giảm cấp về nguồn lực và mất đa dạng sinh học.
Tuy nhiên, trong phát triển nông nghiệp vẫn còn nhiều thách thức như: Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, sự suy giảm về tài nguyên thiên nhiên và môi trường, áp lực về dân số, sử dụng quá mức các chất hóa học… đang là vấn đề được đặt ra. Xuất phát từ những vấn đề trên, cách tiếp cận mới về phát triển nông nghiệp được hình thành, đó là phát triển nông nghiệp bền vững, về mặt kinh tế bảo đảm được hiệu quả lâu dài cho tương lai, về mặt xã hội không làm gay gắt sự phân hóa giàu nghèo, nhằm bảo hộ một bộ phận lớn nông dân, không gây ra những tệ nạn xã hội nghiêm trọng, về mặt tài nguyên môi trường không làm cạn kiệt tài nguyên, không làm suy thoái và hủy hoại môi trường. Kim Bôi là một huyện miền núi tỉnh Hòa Bình, có địa hình phức tạp, độ dốc lớn, chủ yếu là đồi núi; diện tích đất nông nghiệp là 48.917,91 ha, chiếm 88,73% tổng diện tích tự nhiên. Tính hết năm 2023, dân số huyện Kim Bôi khoảng 127.013 người, tổng lao động khoảng 82.220 người, tỷ lệ lao động nông nghiệp/tổng lao động khoảng 64,5%.
Toàn huyện có trên 28.170 hộ; số hộ nghèo 3.865 hộ, chiếm tỷ lệ 13,72%; số hộ cận nghèo 2.651 hộ, chiếm tỷ lệ 9,41%. Là huyện có những khởi sắc trong nhiều năm qua, tuy nhiên tăng trưởng trong nông nghiệp thiếu bền vững; việc khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên chưa hiệu quả, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, một bộ phận người dân mới thoát nghèo có nguy cơ tái nghèo. Những hạn chế trên cho thấy tính bền vững trong phát triển nông nghiệp của huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình chưa được đảm bảo. Xuất phát từ tình hình thực tế của địa phương, tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài “Phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình” để đánh giá thực trạng phát 2 triển nông nghiệp, đồng thời đề xuất một số giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững của huyện Kim Bôi.
Mục tiêu của đề án 2. Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu thực trạng phát triển nông nghiệp làm cơ sở đề xuất một số giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nông nghiệp bền vững. - Phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp tại huyện Kim Bôi theo hướng bền vững.
- Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình. - Đề xuất một số giải pháp đẩy mạnh phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tình hình phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình.
Phạm vi nghiên cứu + Về nội dung: Nghiên cứu sự phát triển nông nghiệp xét trên cả 3 mặt: Kinh tế, xã hội và môi trường. + Về không gian: Đề tài nghiên cứu các nội dung trên địa bàn huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình. + Về thời gian: Nghiên cứu từ năm 2019 - 2023. Ý nghĩa của đề án - Những đóng góp về lý luận: Đề án đã xây dựng khung lý thuyết chung về phát triển nông nghiệp bền vững, đã cập nhật, bổ sung và cụ thể hóa cơ sở lý thuyết cho phân tích, đánh giá phát triển nông nghiệp bền vững trong điều kiện hiện nay trên địa bàn huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình.
Phát triển nông nghiệp bền vững là xu hướng của hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Điều đó bắt nguồn từ đặc điểm của nông nghiệp, từ 3 ưu việt của phát triển nông nghiệp bền vững và từ thực trạng sử dụng các nguồn lực vào sản xuất nông nghiệp. - Những đóng góp về thực tiễn: Đề án đã tổng kết kinh nghiệm về phát triển nông nghiệp bền vững tại các tỉnh Sơn La, Yên Bái; rút ra các bài học có thể ứng dụng cho phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh Hòa Bình. Đề tài tiến hành phân tích những thực trạng, tồn tại và hạn chế về phát triển nông nghiệp từ đó đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình.
Để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Kim Bôi trong thời gian tới cần tăng cường công tác tuyên truyền, đẩy mạnh Tái cơ cấu ngành nông nghiệp, khuyến khích tập trung đất đai, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, thực hiện hiệu quả các chính sách huy động tối đa nguồn lực đầu tư vào nông nghiệp nông thôn, đổi mới hình thức tổ chức sản xuất, củng cố hạ tầng kỹ thuật, mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao hiệu lực quản lý ngành. 4 Phần 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG 1. Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp bền vững 1. Phát triển nông nghiệp 1.
Khái niệm nông nghiệp Trong chiến lược phát triển kinh tế quốc dân ở Việt Nam, nông nghiệp, nông thôn luôn là mối quan tâm thường xuyên của Đảng và Nhà nước ta, được thể hiện bằng các chủ trương, chính sách cụ thể. Ở từng giai đoạn lịch sử khác nhau, tỷ trọng thu nhập nông nghiệp trong tổng thu nhập kinh tế có khác nhau, nhưng nông nghiệp luôn được xác định là chỗ dựa vững chắc để giải quyết các vấn đề của toàn xã hội như: Đảm bảo nhu cầu về lương thực và thực phẩm cho cả nước, góp phần tích cực cho xóa đói, giảm nghèo, giữ vững ổn định chính trị, xã hội tạo cơ sở vững chắc cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Từ đó nông nghiệp được khái niệm như sau: Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất chủ yếu của nền kinh tế cung cấp những sản phẩm thiết yếu như: Lương thực, thực phẩm cho con người tồn tại và cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp. Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: Trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản; theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản (Phạm Vân Ðình và cộng sự, 1997).
Khái niệm phát triển Thuật ngữ “phát triển” ban đầu để chỉ việc sản xuất ra vật chất đáp ứng nhu cầu thiết yếu của con người. Khi hết Chiến tranh thế giới thứ hai, khái niệm phát triển được rộng hơn, chỉ sự tăng trưởng kinh tế của các ngành trong hầu hết nền kinh tế, có sự chú ý về cơ cấu kinh tế cùng bắt đầu chú trọng vào các ngành kinh tế mũi nhọn. Đến đầu, những năm 90 của thế kỷ trước, quan niệm về phát triển một lần nữa thay đổi theo hướng bao hàm thêm các nhân tố về xã hội, nhân tố con người, bên cạnh ý nghĩa phát triển kinh tế. Song song quá trình phát triển của xã hội, định nghĩa phát triển đã dần được hoàn thiện, bao hàm các yếu tố phát triển về kinh tế, tiến bộ về cơ cấu kinh tế và cải thiện về xã hội.
Có thể coi phát triển là sự thực hiện dịch chuyển cơ cấu kinh tế nhằm mang lại cho con người môi trường sống tốt, đi kèm các phúc lợi xã hội. 5 Đến Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất Rio de Janero năm 1992 cùng Hội nghị Thượng đỉnh Johannesburg năm 2002, nội hàm về phát triển bền vững được khẳng định, khái quát hóa trên ba phương diện: Phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường. Đặc điểm của nông nghiệp - Đối tượng sản xuất của nông nghiệp là sinh vật sống, bao gồm cây trồng, vật nuôi và sinh vật khác. - Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế, vừa là đối tượng lao động vừa là tư liệu lao động.
- Nông nghiệp được phân bố trên phạm vi không gian rộng lớn. - Sản phẩm nông nghiệp vừa được tiêu dùng tại chỗ, vừa là hàng hoá của thị trường. - Cung về nông sản hàng hoá và cầu đầu vào cho nông nghiệp mang tính thời vụ cao. - Nông nghiệp liên quan chặt chẽ đến các ngành công nghiệp và dịch vụ.
- Một số đặc điểm của nông nghiệp Việt Nam: + Nền nông nghiệp nước ta được hình thành và phát triển từ lâu đời, nhưng thật sự có chuyển biến sâu sắc là từ sau khi cách mạng giải phóng dân tộc dành thắng lợi. Đặc biệt từ năm 1986, Việt Nam bắt đầu tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, mà khởi đầu bằng việc đổi mới cơ chế chính sách trong nông nghiệp. Nền nông nghiệp Việt Nam chuyển từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung, bao cấp sang cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. + Hiện nay, nền nông nghiệp nước ta gồm nhiều thành phần kinh tế, ruộng đất được giao ổn định lâu dài cho hộ nông dân, người nông dân có quyền ra quyết định sản xuất theo mục tiêu kinh tế của mình.
+ Tuy đã đạt được những thành tựu quan trọng trong sản xuất nông nghiệp nhưng nền nông nghiệp Việt Nam vẫn còn là lạc hậu, sản xuất nhỏ, đặc biệt là sản xuất hàng hóa chưa phát triển cao. Vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân - Nông nghiệp là nơi sản xuất lương thực, thực phẩm cho nhu cầu cơ bản của con người. - Nông nghiệp cung cấp nông sản, nguyên liệu cho công nghiệp và xuất khẩu. Phần lớn nguyên liệu của các ngành công nghiệp thực phẩm, công nghiệp chế biến và công nghiệp nhẹ khác là do nông nghiệp cung cấp.
- Nông nghiệp thúc đẩy phát triển toàn nền bộ nền kinh tế. Phát triển nông nghiệp bền vững 1. Khái niệm phát triển nông nghiệp bền vững Phát triển nông nghiệp bền vững được nhận thức từ định nghĩa phát triển bền vững.