CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển kinh tế hộ phi nông nghiệp 1. Các nghiên cứu về vai trò của phát triển kinh tế hộ phi nông nghiệp 1. Các nghiên cứu về vai trò của phát triển kinh tế hộ phi nông nghiệp ở một số quốc gia trên thé giới Nhóm các nghiên cứu về vai trò của phát triển kinh tế hộ phi nông nghiệp đổi với da dạng hóa thu nhập và giảm nghèo Nghiên cứu của Nishad Nasrin và Tanjila Wahid (2015) nhằm xác định mức độ đóng góp của các hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn trong thu nhập hộ gia đình.
Nghiên cứu dựa trên đữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp bảng hỏi với 110 mẫu đã được chọn. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng thu nhập bình quân hàng tháng của những người tham gia hoạt động phi nông nghiệp cao hơn những người làm nông trại. Các tác giả cũng thấy rằng ở các vùng nông thôn, các hoạt động phi nông nghiệp đang ngày càng trở nên phố biến hơn hoạt động nông nghiệp. Các hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn đang đóng một vai trò lớn để tạo cơ hội việc làm từ đó giảm nghẻo ở nông thôn.
Các hoạt động phi nông nghiệp có thê loại bỏ sự phụ thuộc quá mức vào nông nghiệp. Do đó, các hoạt động phi nông nghiệp cần được công nhận và khuyến khích phát triển. Madaki và Adefila (2014) điều tra bằng bảng hỏi một mẫu gồm 382 hộ gia đình nông thôn thông qua nhiều giai đoạn kỹ thuật lấy mẫu và dữ liệu thu được được phân tích băng cách sử dụng thống kê mô tả và các kỹ thuật phân tích ý nghĩa thống kê. Các tác giả nhận định rõ ràng là năng suất nông nghiệp thấp ở các nước đang phát triển và nó thường dẫn đến thu nhập thấp đòi hỏi phải đa dạng hóa các hoạt động kinh tế như một chiến lược dé đáp ứng nhiều nhu cầu của các hộ gia đình.
Ở các cộng đồng nông thôn, hầu hết các hộ gia đình tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp dé thúc đây cơ sở kinh tế. Nền kinh tế phi nông nghiệp đang đóng vai trò quan trọng cả về mặt tạo ra việc làm và thúc day phương tiện sinh kế. Dựa trên dữ liệu khảo sát 175 hộ gia đình ở Croatia, Möllers và Buchenrieder (2011) nhận thấy danh mục thu nhập của các hộ gia đình Crotia rất đa dạng. Thu nhập từ nông nghiệp chiếm gần một nửa thu nhập hộ gia đình.
Nhưng lao động phi nông nghiệp đóng góp đáng kể vào thu nhập (gần một phan ba). Thu nhập phi nông nghiệp không chỉ đóng góp đáng ké cho phúc lợi các hộ gia đình, nó cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì phân phối thu nhập cân bằng giữa các hộ gia đình. Owusu và cộng sự (2010) phân tích thực nghiệm dữ liệu từ một mẫu nông hộ ở phía bắc Ghana thông qua phương pháp so sánh bằng điểm xu hướng (Propensity Score Matching Method — PSM). Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng tham gia vào công việc phi nông nghiệp tạo ra hiệu ứng tích cực và có ý nghĩa thống kê đối với thu nhập hộ gia đình và an ninh lương thực, ủng hộ quan điểm rộng rãi rằng thu nhập từ công việc phi nông nghiệp là rất quan trọng đối với an ninh lương thực và xóa đói giảm nghèo ở khu vực nông thôn của các nước đang phát triên.
Thông qua cuộc khảo sát 220 hộ gia đình ở Bang Kwara được thực hiện vào năm 2006 cùng với việc sử dụng các kỹ thuật kinh tế lượng khác nhau dé mô hình hóa các yếu tố quyết định sự tham gia và thu nhập từ các nguồn thu nhập khác nhau, kết quả nghiên cứu của Babatunde and Qaim (2008) chỉ ra rằng gần 90% tất cả các hộ gia đình được lấy mẫu có ít nhất một số thu nhập từ phi nông nghiệp, bình quân thu nhập từ phi nông nghiệp chiếm 50% tông thu nhập của hộ gia đình. Tỷ lệ thu nhập phi nông nghiệp có mối tương quan tích cực với thu nhập chung, cho thấy rằng các hộ gia đình tương đối giàu hơn được hưởng lợi nhiều hơn từ khu vực phi nông nghiệp. Davis (2006) khăng định tăng trưởng trong lĩnh vực nông nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến kinh tế phi nông nghiệp và ngược lại, nhưng điều quan trọng là kinh tế phi nông nghiệp được mở rộng để cải thiện sinh kế nông thôn về lâu đài khi lĩnh vực nông nghiệp dự kiến thu nhỏ lại. Bằng việc sử dụng dữ liệu điều tra hộ gia đình chi tiết từ tỉnh Hồ Bac, J anvry va cộng sự (2005) nhận thấy nếu không có việc làm phi nông nghiệp, nghèo đói ở nông thôn sẽ cao và sâu hơn nhiều, và sự bất bình đắng thu nhập cũng sẽ cao hơn.
Hơn nữa, việc tham gia vào hoạt động phi nông nghiệp có tác động lan tỏa tích cực đến sản xuất nông nghiệp hộ gia đình. Các hoạt động phi nông nghiệp giúp nâng cao năng lực đầu tư vào các hoạt động nông nghiệp, giảm thiểu biến động thu nhập, đóng vai trò của một hệ thống bảo hiểm và do đó cũng tạo thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp hộ gia đình. Nhóm các nghiên cứu về những vai trò khác của phát triển kinh tế hộ phi nông nghiệp Một vai trò khác của kinh tế phi nông nghiệp đó là quản lý rủi ro. Bubela (2016) chỉ ra rằng thu nhập phi nông nghiệp vừa là nguồn thu nhập vừa là một công cụ quản lý rủi ro bởi vì nó làm giảm tác động biến động thu nhập nông nghiệp trong thu nhập hộ gia đình.
Thu nhập phi nông nghiệp có thé 6n định dong thu nhập, bởi vì thu nhập phi nông nghiệp ít thay đổi hơn nhiều so với thu nhập từ nông nghiệp. Thu nhập phi nông nghiệp cung cấp một nguồn von ôn định cho các hộ nông dân, đặc biệt là cho những người nông dan trẻ và mới bắt đầu phải đối mặt nhiều thay đổi liện quan đến tài sản của họ hơn chủ của các trang trại lớn hơn và thành lập lâu hơn. Fernandez-Cornejo và cộng sự (2017) khăng định thu nhập phi nông nghiệp rõ ràng đóng góp vào tổng thu nhập hộ gia đình, nhưng nó cũng có thể cải thiện hiệu quả và các đo lường khác về hiệu suất của hộ nông dân. Các hộ gia đình tham gia vào các hoạt động tạo thu nhập phi nông nghiệp cùng với việc sản xuất các sản phẩm nông nghiệp truyền thống có chỉ phí tiết kiệm 24% so với thực hiện các hoạt động đó một cách riêng biệt.
Tiết kiệm có thể phát sinh từ việc chia sẻ chuyên môn quản lý (kỹ năng kế toán, xử lý thông tin, bán hàng, hành chính kỹ thuật.) giữa hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp. Trên cơ sở phân tích dữ liệu Khảo sát Quản ly Tài nguyên Nông nghiệp (ARMS), Briggeman (2011) chỉ ra rằng dé tăng thu nhập, các hộ nông dân đã tăng một cách đều đặn sự phụ thuộc của họ vào việc làm phi nông nghiệp. Kết quả là, việc làm phi nông nghiệp trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ nông dân. Mức độ mà các nhà sản xuất dựa vào thu nhập phi nông nghiệp phụ thuộc vào quy mô, loại hình doanh nghiệp nông nghiệp, tuổi của nhà điều hành.
Tác giả cũng nhận thấy bằng cách b6 sung thu nhập của họ bằng các nguồn phi nông nghiệp, nhiều nông dân có khả năng trả nợ dồi dao. Tuy nhiên, không có thu nhập phi nông nghiệp, hầu hết nông dân sẽ không thé trả được nợ. Barrett và cộng sự (2001) nhận thấy tồn tại mối quan hệ tích cực giữa thu nhập phi nông nghiệp và các chỉ số phúc lợi hộ gia đình trên hầu hết các vùng nông thôn châu Phi. Thách thức chính sách nằm ở việc mở rộng cơ hội để phần lớn nền kinh tế phi nông nghiệp có thể tiếp cận được với phần lớn người dân châu Phi, những người không có giáo dục, kỹ năng hoặc tài chính, vốn xã hội để có nhiều chỗ sinh lợi xuyên lục địa.
Bezu, Barrett, và Holden (2012) dựa trên phân tích dữ liệu Điều tra hộ gia đình nông thôn Ethiopia năm 1994, 1999 và 2004 cũng nhận thấy mối quan hệ thuận chiều giữa tỉ trọng thu nhập phi nông nghiệp của hộ với tăng trưởng chỉ tiêu, cả với hộ nghèo và hộ giàu ở Ethiopia. Tuy vậy, các hộ giàu hơn được hưởng lợi nhiều hơn từ hoạt động phi nông nghiệp so với hộ nghèo hơn. Tương tự, LanJouw, Murgal, và Stern (2013) tập hợp dữ liệu ở cấp độ toàn Án Độ nhận thấy đa dạng hóa hoạt động phi nông nghiệp ở Ấn Độ không chỉ dẫn tới tăng thu nhập và giảm đói nghèo, mà còn là phương tiện để gỡ bỏ các rào cản dịch chuyên kinh tế giữa các nhóm nghèo nhất trong xã hội. Tuy nhiên, họ cũng nhấn mạnh rang, đi kèm với đa dạng hóa là tăng bất bình dang thu nhập ở cap thôn/làng và tình trạng bat bình dang này đến lượt nó có thê có tác động đến đồng thuận xã hội.
Birthal và các cộng sự (2014) cũng đã xem xét khả năng tiếp cận của các hộ nông dân đối với các hoạt động tạo thu nhập khác nhau và tác động của chúng đến phân phối thu nhập băng cách sử dụng dữ liệu từ một cuộc khảo sát quy mô lớn mang tính đại diện trên toàn An Độ. Nghiên cứu đã chỉ ra rang các hộ nghèo hơn có xu hướng đa dạng hóa tới các hoạt động thu lợi ít hơn, và quá trình này có tác động không đều nhau tới phân phối thu nhập, nhưng có tác động tích cực tới thu nhập của các hộ ở nông thôn An Độ. Giesbert và Schindler (2012) xem xét biến động phúc lợi của các hộ gia đình ở Mozambique. Họ nhận thấy hạn hán có tác động tiêu cực tới tích tụ tài sản của hộ, nhưng các hộ có ít nhất một người có kinh nghiệm làm việc phi nông nghiệp chịu tác động đối với tăng trưởng tài sản ít hơn so với các hộ không có cơ hội làm việc phi nông nghiệp nào — điều này cho thấy da dang hóa thu nhập có tác động tích cực 10 trong thời gian sau khi diễn ra cú sốc ngoại lai.
Xem xét tác động của các cú sốc đến đa dạng hóa ở Ethiopia, Porter (2012) nhận thấy các hộ tăng thu nhập ngoài nông nghiệp sau khi gặp cú sốc về lượng mưa có thé bù đắp hiệu qua cho tác động tiêu cực lên thu nhập từ trồng trọt.