Chương 1: Cơ sơ lý luận về công nghệ Blockchain, thị trường tài chính phái sinh kỹ thuật số và mô hình nghiên cứu Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu và kiểm định mô hình Chương 4: Kết quả và thảo luận Chương 5: Hàm ý chính sách 9 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN, THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH PHÁI SINH KỸ THUẬT SỐ VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Giới thiệu về công nghệ Blockchain Năm 1991, Blockchain đã được mô tả với những khái niệm sơ khai bởi W. Scott Stornetta và Stuart Haber với mục đích đánh dấu thời gian vào các tài liệu và khiến nó trở nên bất biến. Năm 2008, trong bối cảnh nền tài chính thế giới sụp đổ, một nhóm ẩn danh có tên Satoshi Nakamoto đã tạo ra một giao thức mã nguồn mở mang tên Bitcoin. Giao thức này cho phép tạo ra các giao dịch vô danh, không thể đảo ngược nhưng có thể truy cập hồ sơ giao dịch của họ bất cứ lúc nào.
Ưu điểm là chi phí thấp khi giao dịch, tốc độ giao dịch nhanh chóng, giấu tên và phân cấp, loại bỏ được sự tham gia của bên thứ ba. Kể từ đó Blockchain được biết đến.1 Khái niệm về công nghệ Blockchain Blockchain là một sổ cái kỹ thuật số được phân chia hay dễ hiểu hơn là cơ sở dữ liệu trong một mạng. Sổ cái được chia sẻ cho những người tham gia vào mạng lưới. Điều này cho thấy rằng trong toàn bộ hệ thống không phải chỉ có một vị trí duy nhất, một tài liệu có thể làm căn cứ đáng tin (authority) duy nhất, vì những lần sao chép cùng một phiên bản sổ cái được đặt ở nhiều nơi.
Tất cả các bản sao này được cập nhật khi dữ liệu hoặc giao dịch mới được ghi vào Blockchain thông qua sự đồng thuận của tất cả mọi người tham gia. Người sử dụng có trách nhiệm phê duyệt các giao dịch và giám sát mạng bằng cách giải quyết các công thức tinh vi với sự trợ giúp của máy tính. Blockchain là một hệ thống ngang hàng peer-to-peer, loại bỏ tất cả mọi khâu trung gian, làm tăng cường an ninh, minh bạch và sự ổn định cũng như giảm thiểu chi phí và lỗi do con người gây ra. 10 Blockchain lưu trữ và truyền tải thông tin bằng các khối được liên kết với nhau và mở rộng theo thời gian.
Mỗi khối chứa đựng các thông tin về thời gian khởi tạo và được liên kết với các khối trước đó. Hệ thống truyền tải này được thiết kế dựa vào một hệ thống mã hóa vô cùng phức tạp, gồm nhiều nút độc lập có khả năng xác thực thông tin mà không đòi hỏi “dấu hiệu của niềm tin”. Hệ thống các nút này là một chuỗi các máy chủ độc lập, mà tất cả người dùng phải chấp thuận một giao dịch trước khi nó có thể được xác nhận và ghi lại.2 Đặc điểm của công nghệ Blockchain 2.1 Những điểm nổi trội của công nghệ Blockchain • Tiết kiệm chi phí: tiết kiệm chi phí là ưu điểm dễ nhận thấy nhất khi ứng dụng công nghệ Blockchain sẽ cắt giảm được các quy trình xác minh không cần thiết, mặt khác giảm thiểu các lỗi và một phần giảm tải việc lưu trữ bằng giấy truyền thống. • Mạng lưới phi tập trung: Công nghệ Blockchain sử dụng cơ sở dữ liệu phân tán, tức cơ sở dữ liệu được lưu trữ trên hàng ngàn thiết bị khác nhau.
Vì thế, Blockchain có khả năng chống lại các lỗi kỹ thuật từ hệ thống và các cuộc tấn công từ tin tặc. Mỗi nút (node) trong mạng có thể sao chép và lưu trữ một bản sao cơ sở dữ liệu của node khác. Trong trường hợp nếu một node bị tấn công và ngừng hoạt động, cũng không ảnh hưởng các hoạt động trong mạng lưới. Ngược lại, đối với hệ thống quản lý thông thường, nếu tin tặc tấn công vào máy chủ thì toàn bộ hệ thống sẽ ngừng hoạt động, khiến hệ thống dễ bị tấn công.
Hệ thống một máy chủ đôi khi gặp nhiều trục trặc trong vấn đề kỹ thuật, bảo trì và nâng cấp máy chủ. • Tính bảo mật cao: các Block (khối lưu trữ) trong Blockchain tạo ra tính bảo mật cao cho mạng lưới. Một tệp dữ liệu sau khi được lưu trữ trên khối khó có thể cập nhật và thay đổi. Điều này làm cho Blockchain trở thành một công nghệ tuyệt vời để lưu trữ hồ sơ tài chính – lịch sử hoạt động tài chính vì lịch sử giao dịch được theo dõi và ghi lại trên sổ cái phân tán, minh bạch và công khai.
11 • Dữ liệu tồn tại mãi mãi: trong mạng Blockchain, nếu như một máy tính bị sập thì dữ liệu trên đó hoàn toàn không bị mất bởi các máy tính khác trong hệ thống đó đã sở hữu bản sao cuốn sổ cái. • Giao dịch xuyên biên giới: nếu như các giao dịch trước kia bị hạn chế bởi múi giờ và cần phải có sự xác nhận của tất cả các bên thì Blockchain hạn chế sự tham gia của con người vào quá trình xử lý, điều này tạo điều kiện cho các giao dịch xuyên biên giới. • Đảm bảo sự minh bạch: không thể giả mạo trên mạng Blockchain nhờ sự minh bạch và khả năng kiểm toán của công nghệ này. • Giảm thiểu sự chậm trễ khi xử lý giao dịch.
• Hạn chế việc thanh toán bồi hoàn.2 Những điểm bất lợi của Blockchain • Sửa đổi dữ liệu trong Blockchain: một khi dữ liệu đã được thêm vào Blockchain thì gần như không thể sửa đổi. Đây là ưu điểm và cũng là nhược điểm, vì thay đổi dữ liệu hoặc mã Blockchain yêu cầu một phần cứng (hard fork), khi thay đổi dữ liệu trong khối thì chuỗi cũ sẽ bị bỏ và một chuỗi mới sẽ được đưa lên. • Khóa riêng tư (Private Key): Blockchain sử dụng một dãy mật mã (khóa riêng) để cung cấp cho người dùng một giao thức quyền sở hữu đối với tài sản của họ hoặc quản lí một khối dữ liệu nào đó. Mỗi địa chỉ Blockchain có một khóa riêng tương ứng.
Địa chỉ nãy có thể được chia sẻ cho những người khác trong mạng lưới, nhưng tài sản và dữ liệu của người dùng sẽ bị mất vĩnh viễn nếu họ mất khóa riêng này. • Dung lượng lưu trữ quá lớn và không ngừng gia tăng. Theo Andrew keys (2017), tổng dung lượng Blockchain tháng 1/2017 là 98 Gigabyte, trong khi vào năm 2016 chỉ là 50 Gigabyte. • Công nghệ phức tạp: công nghệ Blockchain xuất hiện cũng mang theo một loạt các khái niệm mới.
Blockchain đã đưa tiền ảo trở thành chủ đề “hot” hơn 12 bao giờ hết, kéo theo làn sóng đầu cơ trục lợi, đồng thời cũng chứa đầy các thuật ngữ chuyên ngành khó hiểu. • Lỗ hổng 51%: “Cuộc tấn công 51%” lấy cơ sở từ cơ chế đồng thuận trong mạng lưới Blockchain. Khi hệ thống muốn thay đổi hoặc cập nhật các khối, thì cần phải được sự đồng thuận ý kiến từ các nút trong hệ thống. Vấn đề này được thảo luận nhiều nhất tại các cuộc hội thảo, vì có thể tội phạm sẽ tổ chức tấn công vào các mạng lưới, tạo các tài khoản xác thực danh tính khác nhau, từ đó nắm quyền kiểm soát hệ thống khi đã có 51% lá phiếu đồng thuận trong mạng lưới nhằm mục đích trục lợi.3 Những thách thức của công nghệ Blockchain • Công nghệ mới, đòi hỏi cần giải quyết được các thách thức về tốc độ giao dịch, quá trình xác minh và giới hạn dữ liệu.
Do đó việc áp dụng hệ thống luật ngăn chặn trở nên rất quan trọng. • Vấn đề hợp thức hóa: hệ thống tiền tệ hiện đại luôn được tạo ra và điều chỉnh bởi chính phủ các quốc gia. Do đó Blockchain và Bitcoin sẽ phải đối mặt với các trở ngại bởi các tổ chức tài chính có từ trước để được áp dụng rộng rãi. • Tiêu thụ năng lượng lớn: người dùng của Blockchain hiện nay phải nỗ lực thực hiện trung bình gần 450.000 tỷ giải pháp/giây để xác nhận các giao dịch.
Điều này kéo theo vấn đề sử dụng một lượng đáng kể năng lượng để phục vụ cho quá trình xác nhận này. • Kiểm soát, bảo mật và riêng tư: mặc dù giải pháp tồn tại bao gồm các chìa khóa cá nhân được mã hóa, vẫn có những mối quan tâm về bảo mật trên mạng cần được giải quyết, trước khi công chúng ủy thác dữ liệu cá nhân của họ. • Các vấn đề hội nhập: ứng dụng Blockchain cung cấp các giải pháp đòi hỏi những thay đổi đáng kể hoặc thay thế hoàn toàn các hệ thống hiện có. Để thực hiện chuyển đổi, các công ty cần phải có hoạch định chiến lược chuyển đổi.
• Chi phí: Blockchain mang lại khả năng tiết kiệm rất lớn chi phí giao dịch và thời gian nhưng chi phí vốn ban đầu cao.4 Một số lĩnh vực ứng dụng công nghệ Blockchain a. Ứng dụng Blockchain trong giáo dục Việc ứng dụng Blockchain trong giáo dục là cực kỳ tiềm năng khi công nghệ này giải quyết được rất nhiều vấn đề tồn đọng mà bộ máy quản lý giáo dục truyền thống đang gặp phải. Blockchain được thiết kế để chống lại sự thay đổi dữ liệu, điều này đồng nghĩa với việc thông tin lưu trữ thông qua Blockchain không thể thay đổi và chỉ được bổ sung thêm khi có sự đồng thuận của các nút trong hệ thống. Một vài ví dụ về ứng dụng công nghệ Blockchain trong giáo dục: - Đại học Nicosia: Sử dụng công nghệ Blockchain để quản lý chứng chỉ sinh viên từ nền tảng MOOC.
- Công ty Sony ứng dụng công nghệ Blockchain để tạo ra nền tảng đánh giá toàn cầu trong việc xây dựng hệ thống quản lý thông tin sinh viên và hồ sơ giáo dục. Ứng dụng Blockchain trong việc bỏ phiếu bầu cử Do các vấn đề phức tạp trong bảo mật và gian lận bầu cử, rất ít quốc gia lựa chọn bỏ phiếu điện tử. Nhưng công nghệ Blockchain đã cung cấp giải pháp cho vấn đề này, tính bất biến sẽ khiến các dữ liệu thêm vào được toàn vẹn và kết quả bỏ phiếu sẽ được cập nhật ngay lập tức mà không cần phải thông qua kiểm duyệt truyền thống. Từ đó đảm bảo sự minh bạch và công bằng trong bầu cử, đồng thời giảm thiểu chi phí triển khai và tổ chức so với hình thức bầu cử truyền thống.
Ứng dụng Blockchain trong sở hữu trí tuệ, Gaming, thuế… Công nghệ Blockchain sẽ bảo vệ tài sản của người dùng bằng cách tạo ra những hồ sơ về quyền sở hữu trí tuệ trong thời gian thực đối với những tài sản trên. Blockchain cung cấp sự minh bạch và có thể tự kiểm soát dữ liệu nên rất phù hợp để Chính phủ áp dụng trong lĩnh vực thu thuế.