CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN VẺ VẤN ĐÈ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lí luận về nông thôn và nông thôn mới 1. Một số khái niệm có liên quan 1. Nông thôn và phát triển nông thôn eNông thôn Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhaú về nông thôn:Khi nhắc đến khu vực nông thôn, người ta thường so sánh với thành thị: Có nhiều quan điểm cho rằng, khi xem xét nông thôn dùng chỉ tiêu mật độ dân số, số lượng dân cư ở nông thôn thấp hơn thành thị.
Ý kiến khác lại cho rằng, dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển cơ sở hạ tầng thì vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng thành thị. Một quan điểm khác lại cho rằng, nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức nguồn sinh kế chính của dân trong vùng là từ hoạt động sản xuất nông nghiệp. Như sậy, trên thực tế đã có khá nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn, tuy nhiên cách hiểu chung nhất về nông thôn được khái niệm như sau: - Nông thôn: dùng, để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. (Bộ Giáo đực và Đào tạo, 2005) - Nông thôn là vùng sinh'sống tập hợp dân- cư, trong đó-có nhiều nông: dân.
Tập hợp dân cư nay tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa — xã hội và môi trường trong một thể chế nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác. e Phát triển nông thôn - PTNT là những thay đổi cần thiết ở vùng nông thôn. Tuy nhiên, những gì coi là cần thì lại khác nhau ở từng nước, từng vùng, từng địa phương; theo quan điểm thông thường, bản chất là tăng trường và hiện đại hóa mang lại cho người nghèo chút lợi ích.(Robert Chamber, 1991) ~PTNT nhằm nâng cao về vị thế kinh tế - xã hội cho người nông thôn thông qua việc sử dụng có hiệu quả cao các nguồn lực của địa phương bao gồm: nhân lực, vật lực, tài lực. - Theo ngân hàng thế giới (WB) đã đưa ra định nghĩả:'PTNT là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống kinh tế xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn.
Nó-giúp người nhưng người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển. Như vậy, chúng ta có thể hiểu: PTNT là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn Hóa Và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của nhà nước và các tổ chức khác. Nông thôn mới ¢ Quan điểm NTM “NTM là tổng thể những đặc điểm, cắu trúc tạo thành một kiểu tổ chức ` nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu câu đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng tiền tiến về mọi mặt với mô hình nông thôn truyền thống. Những đặc trưng cơ bản của mô hình NTM - Đơn vị cơ bản của mô hình NTM là làng — xã.
Làng — xã là một cộng đồng; trong đó quản lý của Nhà nước và tự quản của nông dân: được kết hợp hài hòa, các giá trị truyền thống của làng — xã được phát huy tối đa, tạo ra bầu không khí tâm lý xã hội tích cực, bảo đảm trạng thái cân bằng trong đời sống kinh tế - xã hội'ở nông thôn, giữ vững an ninh trật tự xã hội. nhằm hình thành môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế nông thôn. - Đáp ứng yêu cầu thị trường hóa, đô thị hóa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuẩn Bƒ"HÑÑuZ điều kiện vật chất và tinh thần giúp nông dân yên tâm lúc làm ăn sinh sống và ngày một thịnh vượng hơn trên chính nơi họ đã gắn bó lâu dài. - PTNT nhằm nâng cao về vị thế kinh tế - xã hội cho người nông thôn thông qua việc sử dụng có hiệu quả cao các nguồn lực của địa phương bao gồm: nhân lực, vật lực, tài lực.
- Theo ngân hàng thế giới (WB) đã đưa ra định nghĩa:'PTNT là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống kinh tế xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó-giúp người nhưng người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ Sự phát triển. Như vậy, chúng ta có thể hiểu: PTNT là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa Và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của nhà nước và các tổ chức khác. Nông thôn mới ¢ Quan điểm NTM “NTM là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức ` nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn ẩược xây dựng tiên tiễn về mọi mặt với mô hình nông thôn truyền thống.
Những đặc trưng cơ bản của mô hình NTM - Đơn vị cơ bản của mô hình NTM là làng — xã. Làng — xã là một cộng đồng, trong đó quản lý của Nhà nước và tự quản của nông dân được kết hợp hài hòa, các giá trị truyền thông của làng — xã được phát huy tối đa, tạo ra bầu không khí tâm lý xã hội tích cực, bảo đảm trạng thái cân bằng trong đời sống kinh tế - xã hội ở nồng thôn, giữ vững an ninh trật tự xã hội. nhằm hình thành môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế nông thôn. - Đáp ứng yêu cầu thị trường hóa, đô thị hóa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuẩn bị ¡hững điều kiện vật chất và tỉnh thần giúp nông dân yên tâm lúc làm ăn sinh sống và ngày một thịnh vượng hơn trên chính nơi họ đã gắn bó lâu dài.
- Có tăng trưởng kinh tế cao và bên vững, môi trường sinh thái được gìn giữ, tiềm năng du lịch khai thác, làng nghề truyền thống, làng nghề tiểu thủ công nghiệp được khôi phục, ứng dụng khoa học công nghệ cao trong quản lý cũng như sản xuất. - Các chủ thể nông thôn (lao động nông thôn, chủ trang trại, hộ nông dân, các tổ chức phi chính phủ.) có khả năng, điều kiện và trình độ để tham gia tích cực vào các quá trình ra quyết định chính sách phát triển nông thôn. Người nông dân thực sự được tự do quyết định trên luống cày và thửa ruộng của mình, lựa chọn phương án sản xuất kinh đoanh làm giàu cho mình, cho quê hương theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước. - Nông dân, nông thôn có văn hóa phát triển, dân trí được nâng lên, sức lao động được giải phóng.
Người nông dân có cuộc sống ổn định, giàu có, trình độ văn hóa, khoa học kỹ thuật và tay nghề éao,lối sống văn minh hiện đại nhưng vẫn giữ được những giá trị văn hóa, bản sắc truyền thống dân tộc. Nội dung xây dựng nông thôn mới 1. Đào tạo nâng cáo năng lực phát triển của cộng động - Nâng cao năng lực cộng đồng trong việc quy hoạch, thiết kế, triển khai thực hiện, quản lý, điều hành các chương trình, dự án trên địa bàn xã. - Đào tạo, bồi dưỡng đội nữñ cán bộ cơ sở và đội ngũ cán bộ các cấp về PTNT bền vững: - Nâng cáo trình độ dân trí của người dân.
- Phát triển mô hình câu lạc bộ khuyến nông giúp nhau ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào Sản xuất, phát triển ngành nghề, dịch vụ để giảm lao động trong nông nghiệp, tăng lao động trong các ngành thương mại, dịch vu. Phát triển kinh tế nông thôn - Trong sản xuất nông nghiệp: khuyến khích người dân trồng trọt, chăn nuôi những cây, con giống có giá trị kinh tế cao, khối lượng hàng hóa lớn, tạo ra thị trường tiêu thụ rộng lớn. Đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp, phát huy những tiềm năng của địa phương. - Tăng cường các hoạt động dịch vụ thức day sản xuất và đời sống: cung ứng vật tư, hàng hóa, nước sạch cho sản xuất và sinh hoạt, điện, tư vấn kỹ thuật và chuyển giao tiến bộ khoa học, công nghệ, tín dụng.
- Hỗ trợ trang thiết bị và kỹ thuật phục vụ cho sản xuất nhằm thúc đây cơ cấu cây trồng, vật nuôi. - Tăng cường củng cố quan hệ sản xuất, các hoạt động tư vấn, hỗ trợ: khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư. Xây dựng NTM gắn liền với phát triển làng nghẳ, tạo việc làm phi nông nghiệp - Với những xã có ngành nghề truyền thống : khôi phục và củng cố, tăng cường tay nghề cho người lao động, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu hàng hóa, quảng bá công nghệ, xử lý môi trường và phát triển bền vững. - Với những xã chưa có ngành nghề phi nông nghiệp: tiến hành đưa các ngành nghề mới vào xã và tăng cường chuyển giao kỹ thuật, tạo việc làm tăng thêm thu nhập cho nông dân: 1.
Hỗ trợ xây dựng cơ sở vật chất hạ tẦng nông thôn - Tư vấn hỗ trợ quy hoạch giao thông, thủy lợi nội đồng. Khuyến khích dồn điền đổi thửa, tích tự ruộng đất để phát triển quy mô trang trại. - Hỗ trợ xây dựng các cụm, khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, chế biến sau thu hoạch, tăng cường tiêu thụ sản phẩm. - Hỗ trợ xây dựng cơ.sở vật chất cho hoạt động văn hóa, phát huy bản sắc dân tộc ở nông thôn: nhà văn hóa, thư viện, bưu điện thôn, xã.` Xây đựng NTM gắn với bảo vệ môi trường, quản lí tài nguyền nông thôn - Vận động xây dựng một nông thôn mới xanh - sạch - đẹp, không có rác thải vứt bừa bãi, không có phế thải của sản xuất và sinh hoạt thải thẳng ra cánh đồng, hệ thống ao hồ.
mà không qua xử lí. - Quản lí nguồn nước cấp, thoát nước, thu gom rác thải. Hiện nay, vấn đề này ở nông thôn phần nào đang làm ảnh hưởng đến môi trường bởi sự xuất hiện của các làng nghề, các tiểu khu công nghiệp, công nghiệp mới gây ô nhiễm môi trường và nguồn nước. Vì vậy các địa phương cần chú ý xây dựng các hệ thống xử lý rác thải, tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân.
Tiêu chí xây dựng nông thôn mới Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới ban hành kèm theo Quyết định số 491/ QD — TTg ngay 16 thang 4 nim 2009 của Thủ tướng Chính phủ nêu rõ tiêu chí xác định nông thôn mới.