CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG TRONG PHÂN TÍCH VÀ DỰ BÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp Theo luật doanh nghiệp năm 2014: “Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh.”(Mục 7,điều 4 - luật doanh nghiệp số 68/2014/QH13 ngày 26-11-2014) Các doanh nghiệp, bất kể là doanh nghiệp nào đều sử dụng công cụ tài chính để đạt được mục tiêu sản xuất kinh doanh của mình.
Để tiến hành sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp phải có quỹ tiền tệ. Khi bắt đầu hoạt động sản xuất kinh doanh các doanh nghiệp phải tạo lập một quỹ tiền tệ (nguồn vốn). Sự tạo lập quỹ tiền tệ là kết quả của sự vận động các nguồn tài chính trong quá trình phân phối tổnggsản phẩm quốc dân. Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, quỹ tiền tệ của doanh nghiệp được sử dụng để mua hàng hóa, dịch vụ, nguyên vật liệu cần thiết phục vụ cho việc sản xuất kinh doanh hàng hóa và cung ứng dịch vụ.
Đinh Xuân Hạng khái niệm: “Tài chính doanh nghiệp là các phương thức huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính của các doanh nghiệp nhằm đạt tới những mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp”. (Chương 7 – Giáo trình tài chính tiền tệ Học Viện Tài chính năm 2011) Quá trình tập hợp và phân phối nguồn vốn trong thực hiện phương án sản xuất kinh doanh đã làm nảy sinh các quan hệ kinh tế theo các hình thái giá trị khác nhau. Các quan hệ kinh tế đó gồm: - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với Nhà nước: Đây là quan hệ phát sinh trong quá trình doanh nghiệp phân phối các quỹ tài chính do doanh nghiệp tạo ra chuyển vào trong ngân sách Nhà nước thông qua các Luật thuế mà mọi doanh nghiệp có nghĩa vụ thực hiện, mặt khác Điện lực là doanh nghiệp nhà nước đặc thù, là công cụ để nhà nước bảo đảm an sinh xã hội thông qua việc ổn định năng lượng phục vụ sản xuất kinh doanh và sinh hoạt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 cho toàn xã hội, xây dựng các công trình công ích phục vụ đời sống nhân dân bằng nguồn vốn của doanh nghiệp. Về phía Nhà nước, cung cấp vốn cho doanh nghiệp Nhà nước, đầu tư vốn vào các công ty cổ phần, góp vốn liên doanh khi thấy cần thiết, điều tiết doanh thu bằng giá bán điện đầu ra,… mục tiêu để điều tiết nền kinh tế theo ý chủ quan của nhà nước.
- Quan hệ giữa các doanh nghiệp với nhau: Quan hệ trong hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ, nguyên vật liệu đầu vào.Một doanh nghiệp sẽ phát sinh rất nhiều mối quan hệ với các doanh nghiệp khác. Điển hình trong hoạt động huy động vốn, các doanh nghiệp sẽ tiến hành huy động vốn bằng nhiều phương án, một trong số đó có thể là: chiếm dụng từ các nhà cung cấp, đi vay từ các tổ chức tín dụng, vay từ các quỹ ưu đãi nước ngoài. Ngược lại, Công ty Điện lực cũng chính là chủ thể sẽ cung cấp hàng hóa, dịch vụ, vốn cho các doanh nghiệp khác trong nền kinh tế, hàng hóa đặc thù ở đây là điện và các dịch vụ liên quan - Quan hệ tài chính trong nội bộ doanh nghiệp: Kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh sẽ hình thành lợi nhuận ròng của doanh nghiệp, đó là lợi nhuận sau thuế chưa phân phối. Hoạt động phân phối lợi nhuận này sẽ hình thành nên các quỹ của doanh nghiệp.
Các quỹ này được sử dụng tùy thuộc vào mục đích của doanh nghiệp như sử dụng khen thưởng cho người lao động, sử dụng để tái đầu tư,… - Quan hệ tài chính giữa Công ty và Tổng công ty: Công ty Điện lực Nghệ An là công ty con hạch toán phụ thuộc vào Tổng công ty Điện lực Miền Bắc, phần lớn nguồn vốn của Công ty do Tổng công ty phân bổ và ra quyết định sử dụng. Từ huy động vốn đầu tư, vốn SXKD, vốn sửa chữa cũng do Tổng công ty ra quyết định phân bổ căn cứ vào kế hoạch SXKD của đơn vị. Công ty sẽ căn cứ vào tình hình SXKD thực tế tại đơn vị để lập kế hoạch ngắn hạn và dài hạn. Như vậy: Xét về hình thức, tài chính doanh nghiệp là quỹ tiền tệ trong quá trình tạo lập, phân phối sử dụng và vận động gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Xét về bản chất, tài chính doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế diễn ra dưới hình thức giá trị nảy sinh gắn liền với việc tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích hiểu theo nghĩa chung nhất là sự phân chia các sự vật, hiện tượng theo những tiêu thức nhất định để nghiên cứu, xem xét thấy được sự hình thành và phát triển của sự vật hiện tượng đó trong mối quan hệ biện chứng với các sự vật, hiện tượng khác. Phân tích là công cụ dùng để nghiên cứu trong hầu hết các khoa học, từ khoa học tự nhiên đến khoa học xã hội. Phân tích giúp nhận thức được nội dung, hình thức và xu hướng phát triển của sự vật hiện tượng nghiên cứu, thấy được mối quan hệ cấu thành bên trong của mỗi sự vật, hiện tượng, quan hệ biện chứng của nó với các sự vật hiện tượng khác, qua đó giúp cho các đối tượng sử dụng thông tin phân tích đưa ra các quyết định riêng.
Trong lĩnh vực quản trị tài chính doanh nghiệp cũng sử dụng phân tích là một công cụ hữu hiệu để nghiên cứu năng lực tài chính của một doanh nghiệp. Hoạt động tài chính có mối quan hệ chặt chẽ với các hoạt động khác trong doanh nghiệp. Do đó, để nhận thức được nội dung, hình thức và xu hướng phát triển của tài chính doanh nghiệp cần phân chia tài chính doanh nghiệp theo những tiêu thức thích hợp để thấy được các quan hệ kinh tế nội tại, mối quan hệ biện chứng với các hoạt động khác trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước, có nhiều nhà quản lý ở bên trong cũng như bên ngoài doanh nghiệp quan tâm đến năng lực tài chính doanh nghiệp và đều có nhu cầu sử dụng thông tin do phân tích tài chính cung cấp để phục vụ cho quá trình ra quyết định quản lý.
Tuy nhiên mỗi nhà quản lý lại quan tâm theo giác độ và với mục tiêu khác nhau, đòi hỏi phân tích tài chính phải được tiến hành bằng nhiều phương pháp khác nhau để đáp ứng nhu cầu thông tin của từng nhà quản lý. Phân tích tài chính giúp cho tất cả các nhà quản lý có thông tin phù hợp với mục đích của mình để đưa ra LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 các quyết định nhằm bảo toàn và gia tăng lợi ích của họ gắn với hoạt động của doanh nghiệp. Như vậy, có thể nói rằng: Phân tích tài chính doanh nghiệp là tổnggthể các phương pháp cho phép đánh giá năng lực tài chính đã qua và hiện nay, dự báo năng lực tài chính trong tương lai của doanh nghiệp, giúp cho các nhà quản lý đưa ra các quyết định quản lý hữu hiệu, phù hợp với mục tiêu mà họ quan tâm. Vai trò của việc phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là công cụ hữu ích được dùng để xác định giá trị kinh tế, để đánh giá mặt mạnh, mặt yếu của doanh nghiệp, tìm ra nguyên nhân khách quan và chủ quan, giúp cho từng đối tượng lựa chọn và đưa ra những quyết định phù hợp với mục đích mà họ quan tâm.
Hệ thống chỉ tiêu phân tích được xây dựng phù hợp với đặc điểm và yêu cầu của doanh nghiệp, đáp ứng được yêu cầu của từng nhà quản lý: - Đối với nhà quản lý doanh nghiệp: nhà quản lý doanh nghiệp là người trực tiếp quản lý doanh nghiệp, họ cần các thông tin để nắm bắt, kiểm soát và chỉ đạo tình hình sản xuất kinh doanh của công ty mình. Phân tích tài chính doanh nghiệp đối với nhà quản lý nhằm đáp ứng những mục tiêu sau: + Một là: Tạo ra những chu kỳ đều đặn để đánh giá hoạt động quản lý trong giai đoạn đã qua, việc thực hiện cân bằng tài chính, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và rủi ro tài chính trong doanh nghiệp. + Hai là: Hướng các quyết định của Ban giám đốc theo chiều hướng phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp, như quyết định về đầu tư, tài trợ, phân phối lợi nhuận. + Ba là: nó là công cụ để kiểm tra, kiểm soát, quản lý hoạt động doanh nghiệp.
- Đối với các nhà đầu tư: các nhà đầu tư đó là những cổ đông, các cá nhân hoặc các đơn vị, doanh nghiệp khác. Các câu hỏi chủ yếu cần làm rõ là: Thực trạng tài chính của doanh nghiệp có lành mạnh hay không? Mức tăng trưởng là cao hay thấp? Họ luôn muốn những đồng vốn mà mình bỏ ra sinh lời cao nhất và bảo vệ an toàn cho đồng vốn của mình. Phân tích tài chính LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 doanh nghiệp sẽ cho biết giới hạn an toàn của đồng vốn và khả năng sinh lời của nó là cao hay thấp, từ đó họ sẽ tính toán có quyết định đầu tư hợp lý. - Đối với người cho vay: Họ cho doanh nghiệp vay vốn để đảm bảo nhu cầu sản xuất kinh doanh.
Khi cho vay họ phải biết chắc được khả năng hoàn trả tiền vay. Do đó, phân tích tài chính doanh nghiệp với người cho vay là để đưa ra quyết định đúng đắn về việc có cho doanh nghiệp vay không? - Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước: Các cơ quan dựa vào các báo cáo tài chính của doanh nghiệp để phân tích, đánh giá năng lực tài chính nhằm kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất kinh doanh đồng thời qua đó giúp các cơ quan nhà nước hoạch định các chính sách vĩ mô phù hợp với tình hình chung của doanh nghiệp. - Đối với người lao động: Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh có tác động trực tiếp tới người lao động. Do vậy, phân tích tài chính doanh nghiệp giúp họ có định hướng việc làm ổn định, yên tâm trong công việc.