Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH 1. Tổng quan về phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm về phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp 1.
Khái niệm phân tích TCDN Để thực hiện được phân tích tài chính thì trước tiên ta cần hiểu tài chính doanh nghiệp là gì. Nguyễn Minh Kiều định nghĩa về tài chính doanh nghiệp: “Tài chính doanh nghiệp là hoạt động liên quan đến việc huy động hình thành nên nguồn vốn và sử dụng nguồn vốn đó để tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản của doanh nghiệp nhằm đạt được mục tiêu đề ra”. Hay theo PGS. Lưu Thị Hương định nghĩa: “Tài chính doanh nghiệp được hiểu là những quan hệ giá trị giữa doanh nghiệp với các chủ thể trong nền kinh tế”.
Qua đó, có thể hiểu phân tích tài chính doanh nghiệp theo PGS. Nguyễn Trọng Cơ đã kết luận: “Phân tích tài chính doanh nghiệp là tổng thể các phương pháp cho phép đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, dự đoán tình hình tài chính trong tương lai của doanh nghiệp, giúp cho các nhà quản lý đưa ra các quyết định quản lý hữu hiệu, phù hợp với mục tiêu mà họ quan tâm”. Hay theo Giáo trình “Quản trị tài chính doanh nghiệp”, Trường Đại học Thăng Long: “Phân tích tài chính doanh nghiệp là việc sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép thu thập và xử lí các thông tin nhằm đánh giá chính xác tình hình tài chính của một doanh nghiệp, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động, khả năng, tiềm lực của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian hoạt động nhất định.” Như vậy, phân tích tài chính doanh nghiệp là việc áp dụng, sử dụng các khái niệm, công cụ, công thức, phương pháp để xử lý, đánh giá các chỉ tiêu tài chính dựa trên các dữ liệu tài chính sẵn có của một doanh nghiệp, đối chiếu, so sánh những chỉ tiêu hiện tại với chỉ tiêu quá khứ hay chỉ tiêu tài chính của doanh nghiệp này với doanh nghiệp tương ứng khác. Từ đó thấy được năng lực tài chính của doanh nghiệp và đưa ra được những quyết định quan trị phù hợp, kịp thời.
Chức năng của phân tích TCDN “Trong quản lý và điều hành kinh tế, tài chính để đưa ra các quyết định đúng đắn và tổ chức thực hiện các quyết định đó một cách khoa học cần có nhận thức đúng đắn và đầy 1 đủ về các hiện tượng và quá trình kinh tế, tài chính đã, đang và sẽ diễn ra. Phân tích tài chính doanh nghiệp là công cụ để nhận thức các hiện tượng, quá trình và kết quả hoạt động kinh tế, tài chính doanh nghiệp nhằm cung cấp thông tin cho các chủ thể quản lý có căn cứ cần thiết để điều hành và quản lý kinh tế, tài chính đơn vị nên chức năng cơ bản của nó là: Đánh giá, dự đoán và điều chỉnh hoạt động tài chính doanh nghiệp.14] Chức năng đánh giá: TCDN là hệ thống các quan hệ kinh tế của doanh nghiệp với các bên có liên quan thông qua sự vận động của các nguồn lực tài chính, các quan hệ này chỉ tồn tại và phát triển khi lợi ích của mỗi bên đều phải đạt được kỳ vọng. PTTCDN sẽ giúp đánh giá sự biến động của các nguồn lực tài chính, các yếu tố tác động đến quá trình và kết quả kinh doanh, kết quả có gần với mục tiêu hay ngày càng xa rời mục tiêu kinh doanh, chính sách các bên có phù hợp với pháp luật hay không,… để có những nhận định chính xác về thực trạng của các quan hệ kinh tế của doanh nghiệp với các bên liên quan. Chức năng dự đoán: Mỗi doanh nghiệp dù ở giai đoạn nào của chu kì phát triển thì đều hướng tới những mục tiêu nhất định dựa trên nhận thức về năng lực của bản thân doanh nghiệp, tình hình kinh tế khu vực và môi trường cạnh tranh.
Vì vậy, để có những quyết định phù hợp thì các nhà quản lý cần thấy tình hình tài chính của doanh nghiệp trong tương lai. Chức năng điều chỉnh: Hệ thống các quan hệ kinh tế có thể nảy sinh những mối quan hệ kinh tế ngoại sinh, bản thân doanh nghiệp cũng như các đối tượng quan tâm không thể kiếm soát và chi phối toàn bộ. Để giảm thiểu rủi ro cũng như không tuột mất những cơ hội hiếm có, chủ thể quản lý phải dựa vào phân tích dấu hiệu để phát hiện kịp thời các yếu tố mới nảy sinh, phân tích tác động của nó nhằm đề xuất các biện pháp điều chỉnh kịp thời. Mục tiêu phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp Để trở thành công cụ đắc lực giúp cho các nhà quản lý quan tâm đến hoạt động của doanh nghiệp có được các quyết định đúng đắn trong kinh doanh, phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp cần đạt được những mục tiêu sau: Đánh giá chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp trên khía cạnh khác nhau như cơ cấu nguồn vốn, tài sản, khả năng thanh toán, lưu chuyển tiền tệ,… nhằm đáp ứng thông tin cho tất cả các đối tượng quan tâm đến hoạt động của doanh nghiệp như các nhà đầu tư, cung cấp tín dụng, quản lý doanh nghiệp,… - Định hướng các quyết định của các nhà quản lý quan tâm theo chiều hướng phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp như quyết định đầu tư, tài trợ, phân chia lợi nhuận,… 2 Thư viện ĐH Thăng Long - Trở thành cơ sở cho các dự báo tài chính, giúp người phân tích dự đoán được tiềm năng tài chính của doanh nghiệp trong tương lai.
- Là công cụ để kiểm soát hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trên cơ sở kiểm tra, đánh giá các chỉ tiêu kết quả đạt được so với các chỉ tiêu kế hoạch, dự toán, định mức… từ đó xác định được những điểm mạnh và điểm yếu trong hoạt động kinh doanh, giúp doanh nghiệp có được những quyết định và giải pháp đúng đắn, đảm bảo kinh doanh đạt hiệu quả cao. Mục tiêu này đặc biệt quan trọng với các nhà quản trị doanh nghiệp. Để đạt được các mục tiêu nói trên cần một hệ thống chỉ tiêu phân tích phù hợp được xây dựng theo đặc điểm và yêu cầu của doanh nghiệp, được xem xét dựa trên những đối tượng khác nhau sẽ có những mục tiêu khác nhau như: Chủ sở hữu doanh nghiệp: Mục tiêu của phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp đối với chủ sở hữu doanh nghiệp là đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, từ đó đưa ra các quyết định đầu tư, kinh doanh phù hợp. Cụ thể, chủ sở hữu doanh nghiệp có thể sử dụng phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp để: - Đánh giá khả năng sinh lời của doanh nghiệp: Đây là mục tiêu quan trọng nhất của phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp đối với chủ sở hữu doanh nghiệp.
Chủ sở hữu doanh nghiệp muốn biết doanh nghiệp có đang tạo ra lợi nhuận hay không, lợi nhuận đó có cao hay thấp so với các doanh nghiệp khác trong cùng ngành. - Đánh giá mức độ an toàn của vốn đầu tư: Chủ sở hữu doanh nghiệp muốn biết doanh nghiệp có khả năng trả nợ hay không, có khả năng duy trì hoạt động kinh doanh ổn định hay không. - Đánh giá triển vọng phát triển của doanh nghiệp: Chủ sở hữu doanh nghiệp muốn biết doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng trong tương lai hay không. Ban lãnh đạo doanh nghiệp: Mục tiêu của phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp đối với ban lãnh đạo doanh nghiệp là đánh giá tình hình tài chính, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, từ đó đưa ra các quyết định điều hành, quản lý doanh nghiệp phù hợp.
Cụ thể, ban lãnh đạo doanh nghiệp có thể sử dụng phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp để: - Đánh giá thực trạng tài chính của doanh nghiệp: Ban lãnh đạo doanh nghiệp cần nắm được tình hình tài chính thực tế của doanh nghiệp, bao gồm các chỉ tiêu tài chính như doanh thu, chi phí, lợi nhuận, vốn chủ sở hữu, nợ phải trả,. 3 - Đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp: Ban lãnh đạo doanh nghiệp cần đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, bao gồm các chỉ tiêu như hiệu quả sử dụng tài sản, hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quả sử dụng lao động,. - Đề xuất các biện pháp cải thiện tình hình tài chính, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp: Ban lãnh đạo doanh nghiệp cần đề xuất các biện pháp cải thiện tình hình tài chính, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Các nhà đầu tư: Mục tiêu của phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp đối với các nhà đầu tư là đánh giá khả năng sinh lời của doanh nghiệp, từ đó đưa ra các quyết định đầu tư phù hợp.
Cụ thể, các nhà đầu tư có thể sử dụng phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp để: - Đánh giá tiềm năng sinh lời của doanh nghiệp: Các nhà đầu tư muốn biết doanh nghiệp có khả năng tạo ra lợi nhuận trong tương lai hay không, lợi nhuận đó có cao hay thấp so với các doanh nghiệp khác trong cùng ngành. - Đánh giá mức độ rủi ro của đầu tư: Các nhà đầu tư muốn biết đầu tư vào doanh nghiệp có rủi ro cao hay thấp. Các nhà cung cấp, khách hàng, đối thủ cạnh tranh: Mục tiêu của phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp đối với các nhà cung cấp, khách hàng, đối thủ cạnh tranh là đánh giá khả năng thanh toán, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, từ đó đưa ra các quyết định hợp tác, kinh doanh phù hợp. Cụ thể, các nhà cung cấp, khách hàng, đối thủ cạnh tranh có thể sử dụng phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp để: - Đánh giá khả năng thanh toán của doanh nghiệp: Các nhà cung cấp, khách hàng muốn biết doanh nghiệp có khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn hay không.
- Đánh giá khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp: Các đối thủ cạnh tranh muốn biết doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh với họ hay không. Những người hưởng lương trong doanh nghiệp: Bên cạnh thu nhập từ tiền lương, một số lao động còn có một phần vốn góp nhất định trong doanh nghiệp. Vì vậy, ngoài phần thu nhập từ tiền lương được trả họ còn có tiền lời được chia, hai khoản thu nhập này phụ thuộc vào kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Cụ thể, phân tích tài chính doanh nghiệp giúp người lao động: - Đánh giá kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp: doanh nghiệp làm ăn lỗ hay lãi.