CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm về tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp (TCDN) là hệ thống các luồng chuyển dịch giá trị, phản ánh sự vận động và chuyển hóa các nguồn tài chính trong quá trình phân phối.
Nhằm tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. TCDN là thuật ngữ dùng để mô tả cho các công cụ, các công việc quan trọng trong diễn ra trong hệ thống tài chính của một doanh nghiệp. Theo Đinh Văn Sơn (1999), Giáo trình “Tài chính doanh nghiệp thương mại” – “tài chính doanh nghiệp là hệ thống các quan hệ kinh tế trong phân phối dưới hình thức giá trị của cải vật chất thông qua tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp để phục vụ kinh doanh và các yêu cầu chung khác của xã hội”. “Tài chính doanh nghiệp là một khâu trong hệ thống tài chính của nền kinh tế thị trường; tính chất và mức độ phát triển của TCDN cũng phụ thuộc vào tính chất và nhịp độ phát triển của nền kinh tế hàng hóa” (Lưu Thị Thu Hương, 2010).
“Tài chính doanh nghiệp là hệ thống các luồng chuyển dịch giá trị phản ánh sự vận động và chuyển hóa các nguồn tài chính trong quá trình phân phối để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đạt tới các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp” (Trần Quốc Hưng, 2015). Từ những đặc trưng trên của TCDN, chúng ta rút ra kết luận về khái niệm TCDN như sau: “Tài chính doanh nghiệp là hệ thống các luồng chuyển dịch giá trị phán ánh sự vận động và chuyển hóa các nguồn tài chính trong quá trình phân phối để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đạt tới các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp.” Để tiến hành hoạt động kinh doanh, bất cứ một doanh nghiệp nào cũng phải có một lượng vốn tiền tệ nhất định, đó là một tiền đề cần thiết. Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng là quá trình hình thành, để phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp. Trong quá trình đó đã phát sinh các luồng tiền tệ gắn liền với hoạt động đầu tư và các hoạt động kinh doanh thường xuyên của doanh nghiệp.
Các luồng tiền tệ đó bao hàm các luồng tiền tệ đi vào và các luồng tiền tệ đi ra khỏi doanh nghiệp, để tạo thành sự vận động của các luồng tài chính của doanh nghiệp. Như đã mô tả, quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm hình thành, phân phối và sử dụng các nguồn tài chính, tạo ra các luồng tiền tệ đi vào và đi ra khỏi doanh nghiệp. Điều này đảm bảo doanh nghiệp có đủ vốn để thực hiện các hoạt động kinh doanh thường xuyên, đầu tư và đáp ứng các nhu cầu tài chính của mình. Quản 1 lý tài chính là một khía cạnh quan trọng trong hoạt động doanh nghiệp, đảm bảo rằng các nguồn tài chính được sử dụng một cách hiệu quả và đáp ứng các nhu cầu kinh doanh.
Đồng thời, tài chính doanh nghiệp còn liên quan đến việc định hình chiến lược tài chính, quản lý rủi ro tài chính, tối ưu hóa cấu trúc vốn và tối đa hóa lợi nhuận. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Hiện nay có rất nhiều khái niệm về phân tích báo cáo tài chính được đưa ra, cụ thể là: Theo Nguyễn Trọng Cơ, Nguyễn Thế Chi (2015), Giáo trình “Phân tích tài chính doanh nghiệp”: “Phân tích tài chính doanh nghiệp là quá trình vận dụng tổng thể các phương pháp phân tích khoa học để đánh giá tài chính của doanh nghiệp, giúp cho các chủ thể quản lý có lợi ích gắn với doanh nghiệp nắm được thực trạng tài chính và an ninh tài chính của doanh nghiệp, và dự đoán được chính xác tài chính của doanh nghiệp trong tương lai cũng như rủi ro tài chính mà doanh nghiệp gặp phải. Qua đó, và đề ra các quyết định phù hợp với lợi ích của họ”. Mục tiêu của việc phân tích tài chính là giúp cho các chủ thể quản lý, như nhà đầu tư, người quản lý doanh nghiệp, nhà cung cấp, và các bên liên quan khác, hiểu rõ hơn về tình hình tài chính hiện tại và an ninh tài chính của doanh nghiệp.
Đồng thời, phân tích tài chính cũng giúp dự đoán tương lai của doanh nghiệp cũng như nhận diện và đánh giá các rủi ro tài chính mà doanh nghiệp gặp phải. Theo Nguyễn Thị Thanh (2012), “Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp cho phép đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, cũng như dự đoán tình hình tài chính trong tương lai giúp cho nhà quản lý đưa ra các quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp. Từ đó giúp các đối tượng quan tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp mà đưa ra các quyết định hợp lý, phù hợp với mục tiêu mà mình quan tâm”. “Phân tích tài chính doanh nghiệp là việc sử dụng hệ thống các chỉ tiêu phân tích tài chính phản ánh đặc thù lĩnh vực sản xuất kinh doanh ngành nghề để tiến hành phân tích, đánh giá tài chính doanh nghiệp thông qua các phương pháp phân tích, nhằm phục vụ cho mục đích của từng đối tượng sử dụng thông tin” (Nguyễn Thị Lan Anh, 2017).
Tài chính doanh nghiệp có vai trò quan trọng không chỉ trong bản thân doanh nghiệp là cả trong nền kinh tế. Hoạt động tài chính là động lực thúc đẩy sự phát triển của mỗi quốc gia mà ở đó diễn ra quá trình sản xuất, kinh doanh: Đầu tư, tiêu thụ và phân phối, trong đó sự chu chuyển của vốn luôn gắn liền với sự vận động của hàng hóa. Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình tổng hợp các phương pháp phân tích khoa học để đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp. Nó không chỉ tập trung vào tình hình tài chính hiện tại mà còn nhằm dự đoán tình hình tài chính trong tương lai.
2 Thư viện ĐH Thăng Long Mục tiêu của việc phân tích tài chính là giúp các chủ thể quản lý như nhà đầu tư, người quản lý doanh nghiệp, nhà cung cấp và các bên liên quan khác, hiểu rõ hơn về tình hình tài chính hiện tại và an ninh tài chính của doanh nghiệp. Đồng thời, phân tích tài chính cũng giúp dự đoán tình hình tài chính trong tương lai và đánh giá các rủi ro tài chính gặp phải. Phân tích tài chính sử dụng hệ thống các chỉ tiêu phân tích tài chính đặc thù của lĩnh vực sản xuất kinh doanh để tiến hành phân tích và đánh giá tài chính doanh nghiệp. Nó giúp phục vụ cho mục đích của từng đối tượng sử dụng thông tin, bao gồm cả nhà quản lý và những đối tượng quan tâm khác.
Tài chính doanh nghiệp có vai trò quan trọng không chỉ trong bản thân doanh nghiệp mà còn trong nền kinh tế. Hoạt động tài chính đóng vai trò là động lực thúc đẩy sự phát triển của mỗi quốc gia và liên quan chặt chẽ đến sự vận động của hàng hóa và vốn. Vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý tài chính doanh nghiệp. Trong mọi hoạt động kinh doanh theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước các doanh nghiệp thuộc các loại hình sở hữu khác nhau đều bình đẳng trước pháp luật trong việc lựa chọn ngành nghề lĩnh vực kinh doanh.
Đối với nhà quản lý doanh nghiệp: phân tích báo cáo tài chính nhằm tìm những giải pháp tài chính để xây dựng kết cấu tài sản, nguồn vốn thích hợp đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh có hiệu quả cao từ đó hoàn thành tốt trách nhiệm tài chính với cổ đông, khai thác tốt tiềm lực tài chính doanh nghiệp. Đối với các nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ: Họ phải biết được khả năng thanh toán hiện tại và thời gian sắp tới của doanh nghiệp để quyết định xem có cho phép doanh nghiệp được mua chịu hàng hóa, thanh toán chậm hay không, đánh giá hiệu quả của những nhà quản lý, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu, đánh giá sự an toàn, tiềm lực tài chính của đồng vốn đầu tư vào doanh nghiệp. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước: Phân tích tài chính giúp cho việc kiểm tra, giám sát, kiểm toán và hướng dẫn, tư vấn cho doanh nghiệp thực hiện các chính sách, chế độ, thể lệ về tài chính, kế toán, thuế và kỷ luật tài chính tín dụng, ngân hàng… Đối với các ngân hàng và nhà cho vay tính dụng: Mối quan tâm của họ hướng chủ yếu vào khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Vì vậy họ đặc biệt chú ý tới lượng tiền và các tài sản khác chuyển đổi thành tiền nhanh, từ đó so sánh với số nợ ngắn hạn để biết được khả năng thanh toán tức thời của doanh nghiệp.
Đối với nhà đầu tư: Mối quan tâm của họ hướng vào các yếu tố như sự rủi ro, thời gian hoàn vốn, mức sinh lời, khả năng thanh toán vì vậy họ cần những thông tin về điều 3 kiện tài chính, tình hình hoạt động và kết quả sản xuất kinh doanh, các tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp. Nguồn phân tích báo cáo tài chính Hệ thống báo cáo tài chính gồm: bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ Bảng cân đối kế toán Bảng cân đối kế toán được lập căn cứ vào số liệu của các sổ kế toán tổng hợp và chi tiết (sổ cái và sổ chi tiết) các tài khoản có số dư cuối kỳ phản ánh tài sản, công nợ và nguồn vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp và bảng cân đối kế toán kỳ trước. Bảng cân đối kế toán là một trong những báo cáo kế toán quan trọng nhất trong hệ thống báo cáo tài chính kế toán của doanh nghiệp. Nó cũng cung cấp thông tin về thực trạng tài chính và tình hình biến động về cơ cấu tài sản, công nợ và nguồn vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định.
Thông tin trình bày trên bảng cân đối kế toán phải luôn tuân thủ các nguyên tắc sau: Nguyên tắc: Tổng tài sản = Tổng nguồn vốn Tài sản = Nợ phải trả + nguồn vốn chủ sở hữu Nguồn vốn chủ sở hữu = Tài sản - Nợ phải trả. + Nguyên tắc số dư: Theo nguyên tắc này, chỉ những tài khoản có số dư mới được trình bày trên bảng cân đối kế toán.