CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1 KHÁI NIỆM, TẦM QUAN TRỌNG CỦA PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Hiện nay có nhiều các diễn giải về khái niệm phân tích tài chính (PTTC). Theo quan điểm của tác giả trong sách “Phân tích tài chính doanh nghiệp” của Đại học kinh tế Quốc dân: “Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng trong tương lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong Doanh nghiệp đó”.[11] Theo quan điểm của tác giả sách “Giáo trình phân tích tài chính doanh nghiệp” của Học viện tài chính: “Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra được quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp, từ đó giúp những đối tượng quan tâm đi đến những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp, qua đó có các quyết định phù hợp với lợi ích của họ.[19] Những quan điểm trên tuy có những điểm khác nhau về mặt diễn giải nhưng đều có sự thống nhất về mặt nội dung, đó là: Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp đánh giá, phân tích các chỉ tiêu tài chính mà nguồn thông tin từ hệ thống báo cáo nhằm đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp, cung cấp thông tin cho mọi đối tượng có nhu cầu theo những mục đích khác nhau. Từ những phân tích trên có thể thấy phân tích tài chính trong doanh nghiệp là một quá trình đánh giá số liệu bằng phương pháp kỹ thuật thích hợp 8 nhằm đánh giá thực trạng tài chính doanh nghiệp, dự đoán các chỉ tiêu tài chính trong tương lai cũng như các rủi ro tài chính mà doanh nghiệp có thể gặp phải. Từ đó giúp người sử dụng thông tin đưa ra được các quyết định đúng đắn, phù hợp với lợi ích của mình.2 Tầm quan trọng của phân tích tài chính doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, mỗi đối tượng lại quan tâm đến phân tích tài chính doanh nghiệp theo nhiều góc độ khác nhau.
Thông quan phân tích tài chính sẽ giúp các chủ thể có bức tranh về thực trạng, sự vận động tài chính doanh nghiệp: kết quả hoạt động kinh doanh, nhân tố nguyên nhân ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, dự báo tình hình hoạt động thời gian tới của doanh nghiệp…Mỗi chủ thể chọn cho mình thông tin cần thiết, phù hợp để đưa ra quyết định nhằm gia tăng lợi ích cá nhân gắn với lợi ích doanh nghiệp. Do đó khi thực hiện phân tích tài chính tại doanh nghiệp mỗi đối tượng nhắm đến mục tiêu khác nhau Đối với bản thân doanh nghiệp: Phân tích tài chính sẽ giúp các nhà quản trị doanh nghiệp đánh giá được thực trạng tài chính của doanh nghiệp, trên cơ sở đó đánh giá mặt mạnh yếu của doanh nghiệp và chuẩn bị kế hoạch tương lai cũng như đưa ra những quyết định đúng đắn kịp thời phục vụ quản lý. Ngoài ra phân tích tài chính còn giúp nhà quản trị doanh nghiệp thấy toàn diện tình hình tài chính doanh nghiệp trong mối quan hệ nội bộ với mục đích lợi nhuận và khả năng thanh toán để từ đó dẵn dắt doanh nghiệp theo chiều hướng để các chỉ tiêu tài chính thỏa mãn yêu cầu của chủ nợ cũng như các chủ đầu tư, chủ sở hữu. Đối với nhà đầu tư: Thu nhập của các chủ thể này đến từ tiền chia lợi tức cổ phần và giá trị tăng thêm của vốn đầu tư.
Do vậy thông qua phân tích tài chính họ đánh giá khả năng sinh lời, mức độ rủi ro hiên tại cũng như trong tương lai của doanh nghiêp để quyết định có nên đầu tư vào doanh nghiệp đó hay không. 9 Đối với người cho vay hoặc các Ngân hàng: Phân tích tài chính cho thấy khả năng thanh toán của doanh nghiệp về các khoản nợ và lãi. Đồng thời họ quan tâm đến số lượng vốn của chủ sở hữu, khả năng sinh lời của doanh nghiệp để đánh giá đơn vị có trả nợ được, trả nợ đúng hạn hay không trước khi có quyết định cho vay. Đối với nhà cung cấp: Doanh nghiệp là khách hàng của họ trong hiện tại và tương lai, họ cần biết đối tác của mình có khả năng thanh toán đúng hạn và đầy đủ của công ty đối với món nợ hay không.
Từ đó nhà cung cấp có quyền đưa ra quyết định hợp tác lâu dài hay từ chối mối quan hệ kinh doanh. Đối với cán bộ công nhân viên: Phân tích tài chính giúp họ đánh giá công việc có ổn định không và yên tâm dốc sức vào hoạt động của doanh nghiệp. Đối với cơ quan quản lý nhà nước: phân tích tài chính để kiểm soát tình hình kinh doanh của doanh nghiệp có đúng chính sách, chế độ, tuân thủ luật pháp không, để đưa ra quyết định thu thuế và đưa ra các quyết định liên quan đến vấn đề xã hội. Như vậy, phân tích tài chính đóng vai trò hết sức quan trọng.
PTTC là công cụ hữu ích dùng xác định giá trị kinh tế, đánh giá mặt mạnh yếu của doanh nghiệp, tìm ra những nguyên nhân chủ quan, khách quan, giúp từng chủ thể lựa chọn và đưa ra những quyết định phù hợp tối ưu lợi ích của bản thân. Thông qua việc phân tích tài chính của DN ta sẽ thấy được cơ cấu tài sản, nguồn vốn của DN có hợp lý không, tổng tài sản của doanh nghiệp cao hay thấp, doanh nghiệp kinh doanh có lỗ hay lãi, từ đó đánh giá được tình hình tài chính của DN, nhận biết được xu hướng tăng hay giảm để có các biện pháp cải thiện tình hình tài chính của DN trong thời gian tới.2 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1 Phương pháp so sánh Phương pháp so sánh là phương pháp được sử dụng phổ biến và thường được thực hiện ở bước khởi đầu của việc phân tích. Phương pháp này so sánh 10 các số liệu với nhau để thấy được sự thay đổi của các chỉ tiêu nghiên cứu. Khi đó cần một tiêu chuẩn hay gốc để đối chiếu và các số liệu sau thường được sử dụng: - Tài liệu kỳ trước (năm, tháng, quý trước) nhằm đánh giá tốc độ, xu hướng phát triển của hiện tượng và kết quả kinh tế - Các mục tiêu đã đề ra (kế hoạch, dự định, định mức) nằm đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ, kế hoạch mà doanh nghiệp đặt ra.
- Các chỉ tiêu tương ứng của các doanh nghiệp cùng ngành hay số trung bình của ngành đó nhằm đánh giá mức độ tiên tiến hay lạc hậu của đơn vị. Để phương pháp này có ý nghĩa và đảm bảo vệ việc so sánh các chỉ tiêu, nó phải chú ý các điều kiện: Điều kiện so sánh: - Phải tồn tại ít nhất hai đại lượng cần so sánh - Các đại lượng phải đảm bảo tính chất so sánh được, có sự thống nhất về nội dung kinh tế, phương pháp tính toán, thời gian, đơn vị đo lường. Xác định gốc so sánh: Gốc so sánh có thể là số liệu ở đầu kỳ kế hoạch hoặc kế hoạch kỳ trước, có thể là số liệu của doanh nghiệp khác có cùng loại hình, cùng quy mô hoặc cùng số liệu trung bình ngành. Các kỹ thuật hay cách thức so sánh của phương pháp náy là so sánh bằng số tương đối, so sánh bằng số tuyệt đối và so sánh bằng số bình quân.
- So sánh bằng số tuyệt đối: là so sánh bằng phép trừ giữa trị số của chỉ tiêu kỳ phân tích so với trị số của chỉ tiêu kỳ gốc. Kết quả so sánh biểu hiện quy mô biến động của các hiện tượng kinh tế. - So sánh bằng số tương đối: là so sánh bằng phép chia giữa trị số của kỳ phân tích so với kỳ gốc của các chỉ tiêu kinh tế hoặc giữa trị số của kỳ phân tích so với kỳ gốc đã được điều chỉnh theo tỷ lệ hoàn thành kế hoạch của chỉ tiêu có liên quan theo hướng quyết định quy mô chung của chỉ tiêu phân tích. 11 - So sánh bằng số bình quân: đây là dạng đặc biệt của số tuyệt đối, biểu hiện tính chất đặc trưng chung về mặt số lượng nhằm phản ánh đặc điểm chung của một đơn vị, một bộ phận hay một tổng thể chung có cùng tính chất.2 Phương pháp phân tích nhân tố Phương pháp này được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng cụ thể của từng nhân tố đến chỉ tiêu nghiên cứu.
Thông thường sử dụng ba phương pháp sau: - Phương pháp thay thế liên hoàn: là phương pháp xác định ảnh hưởng của các nhân tố bằng cách thay lần lượt liên tiếp các nhân tố từ giá trị kỳ gốc sang kỳ phân tích để xác định trị số của chỉ tiêu khi nhân tố đó thay đổi. Sau đó so sánh trị số của chỉ tiêu vừa tính được với trị số của chỉ tiêu khi chưa có biến đổi của nhân tố cần xác định sẽ tính được mức độ ảnh hưởng của nhân tố đó. - Phương pháp số chênh lệch: là hệ quả của phương pháp thay thế liên hoàn áp dụng khi nhân tố ảnh hưởng có quan hệ tích với chỉ tiêu phân tích. Sử dụng phương pháp, muốn xác định ảnh hưởng của nhân tố nào đó, người ta lấy chênh lệch giữa thực tế với kỳ gốc của nhân tố đó, nhân với nhân tố đứng trước ở thực tế, nhân tố đứng sau ở kỳ gốc trên cơ sở tuân thủ trình tự sắp xếp với nhân tố.
- Phương pháp cân đối: được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố nếu chỉ tiêu phân tích có quan hệ với nhân tố ảnh hưởng dưới dạng tổng và hiệu. Sau khi xác định được mức độ ảnh hưởng của các nhân tố, để có thể đánh giá và dự đoán hợp lý, trên cơ sở đưa ra các quyết định và cách thức thực hiện quyết định cần tiến hành phân tích tính chất ảnh hưởng của các nhân tố. Việc phân tích được thực hiện thông qua chỉ rõ và giải quyết các vấn đề như: chỉ rõ được mức độ ảnh hưởng, xác định tính chất chủ quan, khách quan của từng nhân tố ảnh hưởng, phương pháp đánh giá và dự đoán cụ thể, đồng thời xác định ý nghĩa của các nhân tố tác động đến chỉ tiêu đang nghiên cứu, xem xét.