CHƯƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VÀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về tài chính doanh nghiệp và phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp phản ánh những luồng chuyển dịch giá trị gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh giữa doanh nghiệp với thị trường và các chủ thể khác trong nền kinh tế. Trong thị trường tài chính, doanh nghiệp có thể vay ngắn hạn để đảm bảo nhu cầu vốn lưu động hoặc phát hành cổ phiếu, trái phiếu huy động vốn dài hạn tài trợ cho các dự án đầu tư.
Mặt khác, doanh nghiệp phải trả lãi vay ngân hàng, trả cổ tức cho cổ đông. Giữa doanh nghiệp với ngân hàng, với trái chủ, với các cổ đông phát sinh các quan hệ kinh tế về huy động, đầu tư và phân phối thu nhập. Tham gia vào thị trường hàng hoá, dịch vụ, doanh nghiệp vừa đóng vai trò là người tiêu thụ vừa đóng vai trò là nhà cung cấp. Do đó, giữa doanh nghiệp và các nhà cung cấp sẽ phát sinh quan hệ kinh tế khi mua sắm tài sản, thiết bị, vật tư, nguyên nhiên liệu đầu vào… phục vụ nhu cầu sản xuất.
Đóng vai trò là người tiêu thụ, doanh nghiệp có quan hệ kinh tế về tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ với khách hàng. Ngoài ra, giữa doanh nghiệp và người lao động cũng phát sinh những mối quan hệ kinh tế đặc biệt vừa mang tính chất trao đổi trên thị trường mà hàng hoá là sức lao động, vừa mang tính nội bộ do người lao động trực tiếp làm việc trong doanh nghiệp. Giữa doanh nghiệp và nhà nước cũng phát sinh mối quan hệ kinh tế trong thu và nộp thuế, ngược lại nhà nước tạo ra môi trường kinh doanh (cơ sở hạ tầng, môi trường pháp lý…) thuận lợi cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Nền kinh tế càng phát triển, sự vận động của các nguồn tài chính doanh nghiệp càng đa dạng phong phú do nhu cầu phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Như vậy, tài chính doanh nghiệp được hiểu là những quan hệ giá trị giữa doanh nghiệp với các chủ thể trong nền kinh tế.TS Lưu Thị Hương – Giáo trình tài chính doanh nghiệp) Nguyễn Thị Thái Trang: 4 Viện Kinh tế và quản lý Luận văn thạc sĩ QTKD Trường Đại học Bách khoa Hà Nội 1. Khái niệm phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp Hệ thống kế toán Việt Nam, báo cáo tài chính là loại báo cáo kế toán, phản ánh một cách tổng quát, toàn diện tình hình tài sản, nguồn vốn, tình hình và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định. Phân tích báo cáo tài chính là quá trình xem xét, kiểm tra đối chiếu và so sánh số liệu về tài chính trong kỳ hiện tại với các kỳ kinh doanh đã qua. Thông qua việc phân tích báo cáo tài chính sẽ cung cấp cho người sử dụng thông tin có thể đánh giá tiềm năng, hiệu quả kinh doanh cũng như những rủi ro về tài chính trong tương lai của doanh nghiệp (PGS.
Nguyễn Năng Phúc – Giáo trình phân tích báo cáo tài chính) 1. Mục tiêu của phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp Thứ nhất: Phân tích báo cáo tài chính phải cung cấp thông tin đầy đủ, hữu ích cho các đối tượng sử dụng thông tin tài chính để họ có quyết định đúng đắn nhất phù hợp với lợi ích của mình. Thứ hai: Phân tích báo cáo tài chính phải cung cấp thông tin đầy đủ, hữu ích cho các đối tượng sử dụng thông tin tài chính trong việc đánh giá khả năng và tính chắc chắn của các dòng tiền mặt vào ra và tình hình sử dụng có hiệu quả vốn kinh doanh, tình hình và khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Thứ ba: Phân tích báo cáo tài chính phải cung cấp thông tin về nguồn vốn chủ sở hữu, các khoản nợ, kết quả của quá trình, sự kiện và các tình huống làm biến đổi các nguồn vốn và các khoản nợ của doanh nghiệp.
Các mục tiêu trên đây có quan hệ mật thiết với nhau và nó góp phần cung cấp thông tin quan trọng cho những đối tượng nghiên cứu khác nhau của doanh nghiệp như: + Đối với các chủ doanh nghiệp và các nhà quản trị doanh nghiệp: Phân tích báo cáo tài chính nhằm đánh giá hoạt động của doanh nghiệp, xác định điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp. Đó là cơ sở để định hướng các quyết định của Nguyễn Thị Thái Trang: 5 Viện Kinh tế và quản lý Luận văn thạc sĩ QTKD Trường Đại học Bách khoa Hà Nội ban giám đốc, dự báo kế hoạch tài chính như: kế hoạch đầu tư, ngân quỹ và kiểm soát các hoạt động quản lý. + Đối với các chủ ngân hàng và các nhà cho vay tín dụng: Phân tích báo cáo tài chính giúp họ nhận biết khả năng vay và trả nợ của doanh nghiệp, đồng thời biết được tỷ trọng của vốn chủ sở hữu, đây chính là khoản bảo hiểm cho họ trong trường hợp doanh nghiệp gặp rủi ro. Bên cạnh đó người cho vay cũng rất quan tâm đến khả năng sinh lợi của doanh nghiệp, vì đó là cơ sở của việc hoàn trả vốn và lãi vay dài hạn.
+ Đối với các nhà cung cấp vật tư thiết bị, hàng hoá dịch vụ: Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp giúp họ nhận biết khả năng thanh toán của doanh nghiệp, từ đó có thể quyết định bán hàng hay không bán hàng, áp dụng phương thức thanh toán hợp lý để có thể thu hồi tiền bán hàng nhanh chóng. + Đối với các nhà đầu tư: Phân tích báo cáo tài chính giúp họ nhận biết tình hình thu nhập của vốn chủ sở hữu, lợi tức cổ phần và giá trị tăng thêm của vốn đầu tư. Họ quan tâm tới phân tích tài chính để nhận biết khả năng sinh lợi của doanh nghiệp, đó chính là căn cứ quan trọng trong việc ra quyết định có nên đầu tư vào doanh nghiệp hay không. + Đối với khách hàng: Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp giúp họ đánh giá khả năng, năng lực sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, mức độ uy tín của doanh nghiệp để quyết định có ứng trước tiền hàng hay không.
+ Đối với người lao động trong doanh nghiệp: Phân tích báo cáo tài chính giúp họ hiểu biết về hoạt động của doanh nghiệp, nắm bắt được xu hướng phát triển của doanh nghiệp, từ đó nâng cao trách nhiệm đối với công việc mà họ đảm nhận, giúp họ đánh giá được thu nhập của bản thân sẽ tăng lên hay giảm đi. + Đối với các cơ quan quản lý nhà nước như tài chính, ngân hàng, kiểm toán, thuế: Phân tích báo cáo tài chính giúp cho việc kiểm tra, giám sát, kiểm toán, hướng dẫn và tư vấn cho doanh nghiệp thực hiện các chính sách, chế độ, thể lệ về Nguyễn Thị Thái Trang: 6 Viện Kinh tế và quản lý Luận văn thạc sĩ QTKD Trường Đại học Bách khoa Hà Nội tài chính, kế toán, thuế và kỷ luật tài chính, tín dụng, ngân hàng… Tóm lại, phân tích báo cáo tài chính là cơ sở để dự đoán tài chính, nó có thể được ứng dụng theo nhiều hướng khác nhau, nhằm mục đích phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau. Chính vì lẽ đó phân tích tài chính chứng tỏ thực sự có ích và cần thiết đối với nhiều đối tượng. Quản trị tài chính doanh nghiệp Quản trị tài chính doanh nghiệp là việc lựa chọn và đưa ra các quyết định tài chính, tổ chức thực hiện các quyết định đó nhằm đạt được mục tiêu hoạt động tài chính của doanh nghiệp, đó là tối đa hoá giá trị cho chủ doanh nghiệp hay là tối đa hóa lợi nhuận, không ngừng làm tăng giá trị doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.
Quản trị tài chính là một trong các chức năng cơ bản của quản trị doanh nghiệp. Chức năng quản trị tài chính có mối liên hệ mật thiết với các chức năng khác trong doanh nghiệp như: chức năng quản trị sản xuất, chức năng quản trị marketing, chức năng quản trị nguồn nhân lực. Quản trị tài chính doanh nghiệp bao gồm các hoạt động liên quan đến đầu tư, tài trợ và quản trị tài sản theo mục tiêu chung của công ty. Vì vậy, chức năng quyết định của quản trị tài chính có thể chia thành ba nhóm: quyết định đầu tư, tài trợ và quản trị tài sản, trong đó quyết định đầu tư là quyết định quan trọng nhất trong ba quyết định căn bản theo mục tiêu tạo giá trị cho các cổ đông.
Như vậy, “Quản trị tài chính doanh nghiệp là các hoạt động nhằm phối trí các dòng tiền tệ trong doanh nghiệp nhằm đạt được mục tiêu của doanh nghiệp. Quản trị tài chính bao gồm các hoạt động làm cho luồng tiền tệ của công ty phù hợp trực tiếp với các kế hoạch. Vai trò của quản trị tài chính doanh nghiệp Quản trị tài chính là sự tác động của nhà quản trị đến các hoạt động tài chính trong doanh nghiệp. Trong các quyết định của doanh nghiệp, vấn đề cần được nhà Nguyễn Thị Thái Trang: 7 Viện Kinh tế và quản lý Luận văn thạc sĩ QTKD Trường Đại học Bách khoa Hà Nội quản trị tài chính quan tâm giải quyết không chỉ là lợi ích của cổ đông và nhà quản lý mà còn cả lợi ích của nhân viên, khách hàng, nhà cung cấp và Chính phủ.
Đó là nhóm người có nhu cầu tiềm năng về các dòng tiền của doanh nghiệp. Do vậy, nhà quản trị tài chính, mặc dù có trách nhiệm nặng nề về hoạt động nội bộ của doanh nghiệp vẫn phải lưu ý đến sự nhìn nhận, đánh giá của người ngoài doanh nghiệp như cổ đông, chủ nợ, khách hàng, Nhà nước… Quản trị tài chính là một hoạt động có mối liên hệ chặt chẽ với các hoạt động khác của doanh nghiệp. Quản trị tài chính tốt có thể khắc phục những khiếm khuyết trong các lĩnh vực khác. Một quyết định tài chính không được cân nhắc, hoạch định kĩ lưỡng có thể gây nên những tổn thất lớn cho doanh nghiệp và cho nền kinh tế.
Hơn nữa, do doanh nghiệp hoạt động trong một môi trường nhất định nên các doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Bởi vậy, quản trị tài chính doanh nghiệp tốt có vai trò quan trọng đối với việc nâng cao hiệu quả quản lý tài chính quốc gia. Quản trị tài chính luôn giữ một vai trò trọng yếu trong hoạt động quản lý doanh nghiệp. Quản trị tài chính quyết định tính độc lập, sự thành bại của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh.