Luận văn thạc sĩ ueh sự thất bại của hoạt động huy động vốn tín dụng nhà nước qua phát hành trái phiếu chính phủ năm 2009 và một số khuyến nghị chính sách

Phân tích sự thất bại trong huy động vốn tín dụng nhà nước qua trái phiếu chính phủ năm 2009 và đề xuất khuyến nghị chính sách hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Thị Thu Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Quế Giang
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Phân Tích Sự Thất Bại Trong Huy Động Vốn Tín Dụng Nhà Nước Qua Trái Phiếu Chính Phủ Năm 2009
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. LỜI CAM ĐOAN
• 1.2. DANH MỤC CÁC TỪ, NGỮ VIẾT TẮT
• 1.3. DANH MỤC BẢNG
• 1.4. DANH MỤC BIỂU
• 1.5. TÓM TẮT ĐỀ TÀI
• 1.6. MỞ ĐẦU
• 1.6.1. Bối cảnh và câu hỏi nghiên cứu
• 1.6.2. Phạm vi và phương pháp nghiên cứu
• 1.6.3. Ý nghĩa và kết cấu của đề tài
• 2. PHẦN I: SỰ CẦN THIẾT VÀ TÌNH HÌNH HUY ĐỘNG VỐN TÍN DỤNG NHÀ NƯỚC QUA PHÁT HÀNH TPCP Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm và vai trò của TDNN
• 2.1.1. Khái niệm TDNN
• 2.1.2. Vai trò của TDNN
• 2.2. Hình thức huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP
• 2.2.1. Khái niệm TPCP
• 2.2.2. Ưu, nhược điểm của hình thức huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP
• 2.3. Nhu cầu huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP ở Việt Nam
• 3. PHÂN TÍCH NHỮNG NGUYÊN NHÂN CHÍNH DẪN ĐẾN SỰ THẤT BẠI CỦA CÁC ĐỢT PHÁT HÀNH TPCP VIỆT NAM NĂM 2009
• 3.1. Sự thất bại của hoạt động huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP năm 2009
• 3.2. Phân tích những nguyên nhân chính dẫn đến sự thất bại của các đợt phát hành TPCP năm 2009
• 3.2.1. Môi trường kinh tế không thuận lợi do tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu và những yếu tố bất ổn kinh tế vĩ mô trong nước
• 3.2.2. Nguyên nhân trên thị trường sơ cấp
• 3.2.3. Nguyên nhân trên thị trường thứ cấp
• 4. KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Dỡ bỏ những bất cập của công cụ LSCB hiện nay
• 4.2. Đảm bảo cơ chế lãi suất TPCP linh hoạt, được xác định dựa trên quan hệ cung – cầu về vốn trên thị trường
• 4.3. Phát triển hàng hóa cho thị trường và tập trung phát hành TPCP theo lô lớn, hướng đến hình thành đường cong lãi suất chuẩn của TPCP
• 4.4. Thu hút sự tham gia đông đảo của NĐT, phát triển hệ thống nhà tạo lập thị trường
• 4.5. Phát triển cơ sở hạ tầng giao dịch và công khai, minh bạch hóa thông tin
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Thất Bại Trong Huy Động Vốn Tín Dụng Nhà Nước Năm 2009

Năm 2009, hoạt động huy động vốn tín dụng nhà nước qua phát hành trái phiếu chính phủ (TPCP) tại Việt Nam đã gặp nhiều khó khăn. Mặc dù nhu cầu huy động vốn tăng cao để bù đắp thâm hụt ngân sách, nhưng tỷ lệ thành công của các đợt phát hành lại rất thấp. Theo thống kê, chỉ có 4,18% số vốn được huy động thành công, cho thấy sự thất bại nghiêm trọng trong việc thu hút nhà đầu tư.

1.1. Khái Niệm Về Huy Động Vốn Tín Dụng Nhà Nước

Huy động vốn tín dụng nhà nước là quá trình mà chính phủ sử dụng các công cụ tài chính để thu hút nguồn lực từ xã hội nhằm phục vụ cho các dự án đầu tư phát triển. Trong đó, TPCP là một trong những công cụ chủ yếu.

1.2. Vai Trò Của Trái Phiếu Chính Phủ Trong Huy Động Vốn

TPCP không chỉ giúp chính phủ bù đắp thâm hụt ngân sách mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết thị trường tài chính. Tuy nhiên, sự thất bại trong năm 2009 đã làm giảm hiệu quả của công cụ này.

II. Những Thách Thức Trong Huy Động Vốn Tín Dụng Nhà Nước Năm 2009

Năm 2009, nhiều thách thức đã ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn tín dụng nhà nước qua TPCP. Môi trường kinh tế không thuận lợi, cùng với những yếu tố bất ổn vĩ mô đã tạo ra rào cản lớn cho các đợt phát hành trái phiếu.

2.1. Tác Động Của Khủng Hoảng Kinh Tế Toàn Cầu

Khủng hoảng kinh tế toàn cầu đã làm giảm niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường tài chính Việt Nam, dẫn đến việc họ không mặn mà tham gia vào các đợt phát hành TPCP.

2.2. Tình Hình Kinh Tế Vĩ Mô Bất Ổn

Sự bất ổn trong nền kinh tế vĩ mô, bao gồm lạm phát và tỷ giá hối đoái, đã làm giảm sức hấp dẫn của TPCP đối với nhà đầu tư.

III. Phân Tích Nguyên Nhân Thất Bại Trong Huy Động Vốn Tín Dụng Nhà Nước

Phân tích các nguyên nhân dẫn đến sự thất bại trong huy động vốn tín dụng nhà nước qua TPCP năm 2009 cho thấy có nhiều yếu tố tác động. Từ lãi suất không hấp dẫn đến sự thiếu hụt thông tin thị trường, tất cả đều góp phần vào tình trạng này.

3.1. Lãi Suất TPCP Quá Thấp

Lãi suất TPCP do Bộ Tài chính quy định quá thấp so với kỳ vọng của nhà đầu tư, dẫn đến việc họ không tham gia vào các đợt phát hành.

3.2. Thiếu Thông Tin Thị Trường

Sự thiếu minh bạch và thông tin không đầy đủ về các đợt phát hành TPCP đã làm giảm sự tin tưởng của nhà đầu tư.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Khả Năng Huy Động Vốn Tín Dụng Nhà Nước

Để cải thiện khả năng huy động vốn tín dụng nhà nước qua TPCP, cần có những giải pháp cụ thể. Các chính sách về lãi suất và minh bạch thông tin là rất quan trọng.

4.1. Cải Thiện Cơ Chế Lãi Suất TPCP

Cần thiết phải điều chỉnh cơ chế lãi suất TPCP để đảm bảo tính cạnh tranh và hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư.

4.2. Tăng Cường Minh Bạch Thông Tin

Cải thiện hệ thống thông tin và giao dịch TPCP sẽ giúp nhà đầu tư có cái nhìn rõ ràng hơn về thị trường.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về sự thất bại trong huy động vốn tín dụng nhà nước qua TPCP năm 2009 không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các vấn đề hiện tại mà còn đưa ra những khuyến nghị cho tương lai.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải cải cách trong chính sách huy động vốn tín dụng nhà nước để nâng cao hiệu quả.

5.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Đề Xuất

Các giải pháp đề xuất từ nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện tình hình huy động vốn trong tương lai.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Huy Động Vốn Tín Dụng Nhà Nước

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện khả năng huy động vốn tín dụng nhà nước qua TPCP là rất cần thiết. Tương lai của huy động vốn này phụ thuộc vào các chính sách và giải pháp được thực hiện.

6.1. Tương Lai Của Huy Động Vốn Tín Dụng Nhà Nước

Tương lai của huy động vốn tín dụng nhà nước sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các biến động kinh tế và chính sách.

6.2. Khuyến Nghị Chính Sách Cho Tương Lai

Cần có những khuyến nghị chính sách cụ thể để đảm bảo sự phát triển bền vững cho huy động vốn tín dụng nhà nước trong thời gian tới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2009, thị trường tài chính Việt Nam ghi nhận một nghịch lý nghiêm trọng trong hoạt động quản trị nợ công khi Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) tổ chức 51 đợt đấu thầu trái phiếu Chính phủ (TPCP) bằng nội tệ với tổng giá trị gọi thầu lên đến 62.700 tỷ đồng, nhưng kết quả thực tế chỉ huy động được 2.578 tỷ đồng. Tỷ lệ đấu thầu thành công rơi xuống mức thấp kỷ lục là 4,18%, trong đó có hơn 40 phiên đấu thầu hoàn toàn không huy động được bất kỳ nguồn vốn nào cho ngân sách.

Thực trạng này diễn ra đúng vào giai đoạn nhu cầu vốn của quốc gia tăng vọt nhằm tài trợ cho gói kích thích kinh tế trị giá 8 tỷ USD (tương đương 145.600 tỷ đồng, chiếm khoảng 10% GDP) và bù đắp thâm hụt ngân sách nhà nước (NSNN) đang leo thang lên mức 6,9% GDP. Sự ngưng trệ đột ngột của kênh tín dụng nhà nước (TDNN) qua phát hành TPCP – vốn là kênh tài trợ tới 64% thâm hụt ngân sách giai đoạn 2000–2007 – đã đặt cân đối tài khóa vào tình thế rủi ro cao.

Nghiên cứu tập trung giải quyết hai câu hỏi trọng tâm: Những nguyên nhân cơ bản nào khiến các đợt đấu thầu TPCP năm 2009 liên tiếp thất bại, và hệ thống giải pháp trọng tâm nào cần được triển khai để khơi thông kênh huy động vốn này trong giai đoạn tiếp theo. Phạm vi khảo sát bao gồm toàn bộ các công cụ TPCP ngắn, trung và dài hạn phát hành bằng đồng nội tệ (VND) và ngoại tệ (USD) từ năm 2000 đến đầu năm 2010. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện rõ qua việc cung cấp cơ sở thực nghiệm giúp tối ưu hóa tỷ lệ vốn đầu tư toàn xã hội (đạt 42,4% GDP năm 2009), giải quyết xung đột trong điều hành chính sách tiền tệ - tài khóa và hoàn thiện cấu trúc thị trường vốn nợ có chủ quyền.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Tín dụng Nhà nước để xác lập vai trò của công cụ nợ công. Theo lý thuyết này, TDNN thực hiện bốn chức năng cốt lõi: phân phối lại nguồn lực tài chính xã hội, bù đắp thâm hụt ngân sách mà không tạo áp lực lạm phát do phát hành tiền, định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cung cấp tài sản phi rủi ro chuẩn hóa cho thị trường mở (TTM).

Đồng thời, đề tài tích hợp Lý thuyết Cấu trúc vi mô thị trường trái phiếu của McCaulay và Remolona (2000), khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa quy mô thị trường, mức độ tập trung hàng hóa và tính thanh khoản của chứng khoán nợ. Các khái niệm nền tảng được định nghĩa chuẩn hóa theo khuôn khổ pháp lý của Nghị định 141/2003/NĐ-CP, bao gồm Trái phiếu Chính phủ, Lợi suất đến khi đáo hạn (Yield to Maturity - YTM), Lãi suất cơ bản (LSCB), Cơ chế trần lãi suất phát hành và Hệ số hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xã hội (ICOR).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập đồng bộ từ các cơ quan quản lý và định chế tài chính uy tín giai đoạn 2000–2010, bao gồm Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), Sở GDCK Hà Nội (HNX), Tổng cục Thống kê, Bloomberg và chuyên trang giám sát trái phiếu Châu Á (AsianBondsOnline).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 51 đợt đấu thầu TPCP bằng VND, 7 đợt đấu thầu bằng ngoại tệ trong năm 2009 và cơ sở dữ liệu của 459 mã TPCP niêm yết trên HNX tính đến tháng 3/2010. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ theo chuỗi thời gian được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát, không bỏ sót các biến động vi mô của từng phiên gọi thầu.

Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả kết hợp phân tích quy nạp, diễn dịch và phân tích độ lệch chênh lệch lãi suất (spread analysis). Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm so sánh trực tiếp mức trần lãi suất phát hành hành chính với lãi suất đặt thầu của nhà đầu tư, lãi suất huy động của ngân hàng thương mại và lợi suất giao dịch YTM trên thị trường thứ cấp. Cách tiếp cận này bóc tách chính xác sự sai lệch giữa mức giá do Nhà nước ấn định và mức giá cân bằng cung - cầu thực tế của thị trường tài chính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kế hoạch huy động vốn qua phát hành TPCP năm 2009 bị sụp đổ diện rộng trên thị trường nội tệ. Trong tổng nhu cầu vốn khoảng 200.000 tỷ đồng, Kho bạc Nhà nước chỉ huy động được 7.000 tỷ đồng (đạt 5,6% kế hoạch 126.000 tỷ đồng), Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) huy động được 4.860 tỷ đồng (đạt 12,15% kế hoạch 40.000 tỷ đồng), và Ngân hàng Chính sách Xã hội chỉ đạt 2.000 tỷ đồng (đạt 20% kế hoạch). Trên sàn HNX, tỷ lệ trúng thầu bình quân chỉ đạt 4,18% khối lượng gọi thầu.

Thứ hai, trần lãi suất do Bộ Tài chính áp đặt trên thị trường sơ cấp bị định giá quá thấp so với kỳ vọng thị trường. Trong nửa đầu năm 2009, trần lãi suất tín phiếu 364 ngày được áp ở mức 6%/năm, TPCP kỳ hạn 2–3 năm là 6,7% - 6,75%/năm, trong khi chi phí huy động bình quân kỳ hạn 1 năm của các ngân hàng thương mại đã ở mức 8%/năm và cho vay ở mức 11%/năm (chênh lệch từ 1,5% đến 1,7%/năm). Đến nửa cuối năm 2009, dù Bộ Tài chính nâng trần lên 8,9% - 9,8%/năm nhưng lãi suất đặt thầu của nhà đầu tư đã vọt lên 10,3% - 13%/năm, tạo ra khoảng cách chênh lệch 1,4%/năm khiến các phiên đấu thầu tiếp tục bị hủy bỏ.

Thứ ba, thị trường thứ cấp rơi vào trạng thái tê liệt thanh khoản và phân mảnh hàng hóa nghiêm trọng. Tổng giá trị giao dịch chuyển nhượng TPCP năm 2009 chỉ đạt 77.500 tỷ đồng (chưa bằng 50% giá trị niêm yết cuối năm 2008), giao dịch bình quân mỗi phiên chỉ khoảng 300 tỷ đồng (tương ứng 0,18% tổng giá trị niêm yết). Thị trường tồn tại 459 mã trái phiếu nhỏ lẻ (hơn 200 mã hoàn toàn không có giao dịch). Khối nhà đầu tư nước ngoài sau khi bán ròng 30.740 tỷ đồng trong năm 2008 đã giảm tỷ trọng giao dịch từ 70% (năm 2007) xuống còn 30% tổng thị trường năm 2009.

Thứ tư, sự phân hóa rõ nét khi phát hành TPCP bằng ngoại tệ đạt tỷ lệ thành công lên tới 61,35% (huy động được 460,11 triệu USD / 750 triệu USD gọi thầu qua 7 phiên đấu thầu). Mức lợi suất USD từ 2,98% đến 3,9%/năm được đánh giá là kênh trú ẩn hiệu quả cho các NHTM có nguồn ngoại tệ nhàn rỗi so với chi phí phát hành quốc tế kỳ hạn 10 năm lên tới 6,95%/năm.

Thảo luận kết quả

Sự thất bại của thị trường TPCP bắt nguồn từ "thế tiến thoái lưỡng nan" trong phối hợp chính sách kinh tế vĩ mô. Việc Ngân hàng Nhà nước duy trì Lãi suất cơ bản (LSCB) hành chính ở mức 7%/năm để mở rộng cung tiền và ghìm trần lãi suất cho vay đã vô tình trở thành rào cản ngăn Bộ Tài chính nâng trần lãi suất TPCP lên mức thị trường (trên 10%/năm). Nếu nâng trần TPCP, mặt bằng lãi suất thương mại sẽ bị đẩy lên cao, xung đột trực tiếp với mục tiêu kích thích tăng trưởng.

Dữ liệu thực nghiệm khi được thể hiện qua các bảng so sánh chênh lệch lợi suất và đồ thị đường cong lãi suất cho thấy một bức tranh đối lập sâu sắc giữa lãi suất liên ngân hàng tăng vọt và mức trần phát hành cố định.

Bên cạnh đó, áp lực huy động vốn từ phía Bộ Tài chính bị triệt tiêu một phần do tình trạng giải ngân vốn đầu tư công diễn ra vô cùng chậm chạp. Đến hết tháng 10/2009, tỷ lệ giải ngân vốn TPCP chỉ đạt 47,5% kế hoạch (tương đương 26.700 tỷ đồng), nhiều địa phương chỉ giải ngân được dưới 10%. Hiệu quả sử dụng vốn của khu vực kinh tế nhà nước giai đoạn 1995–2008 rất kém với hệ số ICOR trung bình lên tới 7,55 (so với mức 3,56 của khu vực ngoài quốc doanh). Thực tế này làm tăng nguy cơ gánh nặng nợ công nếu phải trả lãi suất cao. Hơn nữa, tâm lý ỷ lại vào Điều 23 Luật NHNN đã cho phép ngân sách tạm ứng trực tiếp 20.000 tỷ đồng từ nguồn tiền nhàn rỗi của NHNN mà không cần thông qua đấu thầu thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, bãi bỏ cơ chế trần lãi suất hành chính và cải cách công cụ Lãi suất cơ bản. Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cần chuyển đổi hoàn toàn sang cơ chế xác định lãi suất TPCP dựa trên đấu thầu cạnh tranh tự do trên HNX. Mục tiêu là thu hẹp chênh lệch giữa trần lãi suất và kỳ vọng thị trường về 0%, nâng tỷ lệ đấu thầu thành công lên trên 70%. Lộ trình thực hiện cần hoàn thành ngay trong giai đoạn 2010–2011.

Thứ hai, chuẩn hóa hàng hóa và tập trung phát hành theo lô lớn. Kho bạc Nhà nước cần thực hiện nghiêm túc Quyết định 46/2006/QĐ-BTC, ấn định quy mô mỗi lô phát hành tối thiểu từ 1.000 đến 2.000 tỷ đồng/mã. Giảm bớt số lượng mã trái phiếu phân mảnh từ 459 mã xuống dưới 50 mã chuẩn, đồng thời bổ sung các công cụ trái phiếu lãi suất thả nổi và trái phiếu bảo vệ rủi ro lạm phát nhằm xây dựng đường cong lãi suất chuẩn (benchmark yield curve) giai đoạn 2010–2012.

Thứ ba, thiết lập hệ thống nhà tạo lập thị trường và đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư. Bộ Tài chính phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quy định cơ chế quyền lợi và nghĩa vụ chào giá hai chiều cho các định chế Primary Dealers; đồng thời ban hành chính sách khuyến khích các quỹ hưu trí, quỹ tương hỗ và công ty bảo hiểm tham gia nhằm giảm tỷ trọng nắm giữ thụ động của các ngân hàng thương mại (hiện chiếm 79,7%). Mục tiêu đưa quy mô thị trường trái phiếu từ 15% GDP lên 30% GDP vào năm 2015.

Thứ tư, siết chặt kỷ luật giải ngân và nâng cao hiệu quả đầu tư công. Chính phủ và Bộ Kế hoạch & Đầu tư cần tái cơ cấu danh mục đầu tư công, xử lý dứt điểm tình trạng đầu tư dàn trải để hạ hệ số ICOR khu vực nhà nước từ 7,55 xuống dưới 5,0; chấm dứt việc áp dụng tùy tiện cơ chế tạm ứng 20.000 tỷ đồng từ NHNN để buộc ngân sách phải vận hành theo kỷ luật thị trường vốn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Kho bạc Nhà nước, Bộ Kế hoạch & Đầu tư) sử dụng luận văn làm cơ sở thực chứng để tháo gỡ xung đột tiền tệ - tài khóa, tái cấu trúc kỳ hạn nợ công và thiết lập cơ chế đấu thầu thị trường minh bạch.

Thứ hai, Ban điều hành các Ngân hàng thương mại và Định chế tài chính (Công ty chứng khoán, Quỹ đầu tư, Doanh nghiệp bảo hiểm) ứng dụng kết quả nghiên cứu vào việc xây dựng danh mục tài sản thanh khoản, quản trị rủi ro lãi suất tái đầu tư và định giá trái phiếu dựa trên đường cong YTM.

Thứ ba, Giảng viên, Nghiên cứu viên và Học viên cao học chuyên ngành Chính sách công, Tài chính - Ngân hàng và Kinh tế phát triển khai thác đề tài như một nghiên cứu tình huống kinh điển về sự méo mó của thị trường vốn nợ sơ khai dưới tác động của các biện pháp can thiệp hành chính.

Thứ tư, Các Tổ chức tài chính quốc tế và Chuyên gia phân tích vĩ mô tham khảo để đánh giá mức độ phát triển thị trường nợ Việt Nam, rủi ro tái tài trợ và tính đồng bộ thể chế tài chính trong các nền kinh tế đang chuyển đổi.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tỷ lệ đấu thầu TPCP nội tệ thành công năm 2009 chỉ đạt 4,18%?

Tỷ lệ thành công chỉ đạt 4,18% do trần lãi suất do Bộ Tài chính khống chế ở mức 6,0% - 9,8%/năm, thấp hơn đáng kể so với mức lãi suất đặt thầu 10,3% - 13,0% của nhà đầu tư và chi phí vốn của các ngân hàng thương mại, khiến hơn 40 trên tổng số 51 phiên đấu thầu thất bại hoàn toàn.

Công cụ Lãi suất cơ bản (7%/năm) đã cản trở việc phát hành TPCP như thế nào?

Lãi suất cơ bản 7%/năm quy định mức trần lãi suất cho vay thương mại tối đa 10,5%/năm. Nếu Bộ Tài chính nâng trần lãi suất TPCP vượt mức này để thu hút người mua, động thái này sẽ phá vỡ định hướng chính sách tiền tệ nới lỏng của Ngân hàng Nhà nước, tạo ra sự xung đột trực tiếp giữa hai hệ thống lãi suất.

Vì sao phát hành TPCP bằng ngoại tệ năm 2009 lại đạt tỷ lệ thành công 61,35%?

Đấu thầu TPCP bằng ngoại tệ đạt tỷ lệ 61,35% (huy động 460,11 triệu USD) nhờ mức lợi suất từ 2,98% đến 3,90%/năm đối với kỳ hạn 1–3 năm rất hấp dẫn đối với các ngân hàng thương mại có nguồn ngoại tệ dư thừa, trong khi chi phí vay này thấp hơn nhiều so với mức 6,95%/năm khi phát hành trái phiếu quốc tế.

Quy mô thị trường TPCP ở mức 15% GDP ảnh hưởng ra sao đến tính thanh khoản?

Quy mô 13 tỷ USD (tương đương 15% GDP) của Việt Nam quá nhỏ so với mức trung bình 54% GDP của Đông Á. Việc chia nhỏ thị trường thành 459 mã trái phiếu khiến khối lượng giao dịch thứ cấp bình quân mỗi phiên chỉ đạt 300 tỷ đồng, làm triệt tiêu tính thanh khoản và gây khó khăn cho việc định giá.

Hệ số ICOR 7,55 của khu vực nhà nước có liên hệ gì với sự thất bại của các đợt phát hành TPCP?

Hệ số ICOR khu vực nhà nước lên tới 7,55 phản ánh hiệu quả sử dụng vốn vay kém, cùng với tiến độ giải ngân vốn TPCP đến tháng 10/2009 chỉ đạt 47,5% khiến Chính phủ e ngại gánh nặng trả nợ trong tương lai, làm giảm áp lực phải nâng trần lãi suất để huy động vốn bằng mọi giá.

Kết luận

• Kênh phát hành TPCP năm 2009 bị tắc nghẽn nghiêm trọng với tỷ lệ thành công 4,18% do sự can thiệp hành chính vào trần lãi suất phát hành sơ cấp.
• Xung đột giữa công cụ Lãi suất cơ bản (7%) và trần lãi suất nợ công là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thất bại của hơn 40 phiên đấu thầu nội tệ.
• Thị trường thứ cấp thiếu thanh khoản do quy mô nhỏ (15% GDP) và tồn tại tới 459 mã trái phiếu phân mảnh, đòi hỏi phải tái cơ cấu phát hành theo lô lớn từ 1.000 tỷ đồng trở lên.
• Cần khẩn trương thiết lập hệ thống nhà tạo lập thị trường (Primary Dealers) và xóa bỏ áp đặt trần lãi suất để xây dựng đường cong lãi suất chuẩn trước năm 2015.
• Nâng cao hiệu quả đầu tư công, hạ hệ số ICOR khu vực nhà nước từ 7,55 xuống dưới 5,0 và tăng tốc độ giải ngân là nền tảng cốt lõi đảm bảo an toàn nợ công quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, cấu trúc của đề tài bao gồm ba phần chính. Phần một trình bày khái quát sự cần thiết và tình hình huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP ở Việt Nam giai đoạn từ năm 2000 đến nay. Phần hai mô tả sự thất bại của hoạt động huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP năm 2009, đánh giá và phân tích những nguyên nhân chính dẫn đến sự thất bại đó. Phần ba trình bày một số khuyến nghị chính sách giúp Việt Nam nâng cao khả năng huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP trong giai đoạn tới.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 7 PHẦN I 8 SỰ CẦN THIẾT VÀ TÌNH HÌNH HUY ĐỘNG VỐN TÍN DỤNG 9 NHÀ NƯỚC QUA PHÁT HÀNH TPCP Ở VIỆT NAM 19 1. Khái niệm và vai trò của TDNN 31 1. Khái niệm TDNN TDNN là một biện pháp huy động nguồn lực tài chính do Nhà nước thực hiện thông qua hình thức vay (trong và ngoài nước) và cho vay đầu tư phát triển kinh tế. TDNN xuất hiện nhằm đáp ứng yêu cầu giải quyết tình trạng thâm hụt NSNN và yêu cầu phát triển kinh tế do Nhà nước thực hiện.

Vai trò của TDNN Về mặt lý thuyết, TDNN có bốn vai trò quan trọng (Trần Văn Giao (2009). Thứ nhất, TDNN giúp phân phối lại các nguồn lực tài chính của xã hội thông qua việc Chính phủ thực hiện huy động các nguồn vốn từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước và cho các doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh, hộ gia đình vay lại nhằm thỏa mãn nhu cầu đầu tư phát triển theo kế hoạch, định hướng của Nhà nước. Thứ hai, TDNN góp phần bù đắp thâm hụt NSNN và lành mạnh hóa nền tài chính – tiền tệ quốc gia. Việc vay nợ của Nhà nước là một biện pháp tín dụng quan trọng nhằm bù đắp thiếu hụt NSNN và bổ sung nguồn vốn đầu tư phát triển.

Chính phủ có thể thực hiện huy động vốn từ các thành phần kinh tế trong nước cũng như từ các Chính phủ, tổ chức, cá nhân ở nước ngoài dưới các hình thức phát hành tín phiếu, trái phiếu kho bạc, chứng chỉ đầu tư và các hiệp định vay nợ. Cơ chế TDNN LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 ra đời giúp xóa bỏ cơ chế phát hành tiền để bù đắp thâm hụt NSNN, là nền tảng cho việc lành mạnh hóa khu vực tiền tệ - ngân hàng, góp phần duy trì giá trị đồng nội tệ quốc gia. TDNN ra đời còn giúp tách bạch hoạt động tín dụng chính sách và tín dụng thương mại, có tác dụng tích cực hạn chế rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng thương mại (NHTM). Thứ ba, TDNN góp phần điều chỉnh cơ cấu kinh tế, nâng cao hiệu quả đầu tư.

Mục tiêu của TDNN là thực hiện chức năng điều tiết vĩ mô nền kinh tế, giải quyết những vấn đề tồn tại của cơ chế thị trường như phân hóa giàu nghèo, hàng hóa công. Vì vậy, TDNN tập trung vào các dự án qua đó trực tiếp hoặc gián tiếp khuyến khích phát triển các ngành nghề, lĩnh vực theo định hướng của Nhà nước, góp phần điều chỉnh cơ cấu kinh tế. Bên cạnh đó, nếu các cơ chế, chính sách quản lý TDNN được qui định chặt chẽ sẽ có tác động tích cực trong việc phân bổ nguồn vốn một cách hiệu quả cho hoạt động đầu tư thuộc trách nhiệm tài chính quốc gia. Thứ tư, TDNN cung cấp hàng hóa cho thị trường tài chính, tham gia điều tiết tiền tệ và kiềm chế lạm phát hoặc giảm phát trong nền kinh tế.

Huy động TDNN thông qua phát hành TPCP kỳ hạn ngắn, trung và dài hạn sẽ góp phần bổ sung, đa dạng hóa hàng hóa trên thị trường tài chính. Đặc biệt, tín phiếu kho bạc được phát hành với khối lượng lớn và thường xuyên trở thành hàng hóa chủ lực tham gia TTM - một công cụ gián tiếp để điều hành chính sách tiền tệ quốc gia. Tùy vào tình hình kinh tế ở từng thời kỳ nhất định, NHNN sẽ sử dụng TPCP với các kỳ hạn thích hợp để bơm hoặc rút tiền ra khỏi lưu thông nhằm điều hòa, ổn định tiền tệ và kiềm chế lạm phát hoặc giảm phát trong nền kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Hình thức huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP 33 1. Khái niệm TPCP Theo Nghị định 141/2003/NĐ-CP, ngày 20/11/2003 [18], “Trái phiếu Chính phủ là một loại chứng khoán nợ, do Chính phủ phát hành, có thời hạn, có mệnh giá, có lãi, xác nhận nghĩa vụ trả nợ của Chính phủ đối với người sở hữu trái phiếu”. Như vậy, TPCP là một loại công cụ nợ mà Chính phủ sử dụng để huy động vốn trong và ngoài nước. TPCP bao gồm tín phiếu kho bạc, trái phiếu kho bạc, trái phiếu công trình trung ương, trái phiếu đầu tư và trái phiếu ngoại tệ.

TPCP có thể được phát hành dưới dạng chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ. Ưu, nhược điểm của hình thức huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP Huy động vốn TDNN có thể được thực hiện qua các hình thức như hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vay nợ ngân hàng hay phát hành TPCP. Huy động vốn qua phát hành TPCP là hình thức huy động TDNN thông qua việc Chính phủ phát hành chứng khoán nợ để vay nợ trong và ngoài nước. Ưu điểm của hình thức này là phạm vi huy động vốn rộng vì Chính phủ có thể thực hiện việc phát hành TPCP để huy động vốn ở cả thị trường trong nước và quốc tế.

Một ưu điểm nữa đó là phát hành TPCP tạo điều kiện vay nợ trung và dài hạn cho Nhà nước trong khi người mua TPCP không nhất thiết phải nắm giữ trái phiếu cho đến khi đáo hạn mà có thể chuyển nhượng TPCP để thu hồi vốn trên thị trường thứ cấp. TPCP được phát hành và giao dịch trên thị trường góp phần đa dạng hóa hàng hóa trên thị trường tài LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 chính, là công cụ quan trọng để thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia. Chính vì vậy hiện nay phát hành TPCP đã trở thành hoạt động thường xuyên ở hầu hết các nước, kể cả những nước có thặng dư ngân sách. Tuy có nhiều ưu điểm so với các hình thức TDNN khác nhưng vay nợ bằng hình thức phát hành TPCP sẽ tạo ra nợ trong tương lai, làm tăng chi ngân sách quốc gia nên khối lượng vay nợ cũng phải được tính toán và phải có kế hoạch trả nợ cùng với lãi vay hợp lý để không gây nên mất cân đối lớn cho ngân sách và tạo ra những bất ổn cho nền kinh tế quốc gia.

Nhu cầu huy động vốn TDNN qua phát hành TPCP ở Việt Nam Ở Việt Nam, phát hành TPCP được sử dụng như một kênh quan trọng nhằm huy động vốn bù đắp thâm hụt ngân sách và tài trợ các dự án đầu tư phát triển quốc gia. Số liệu thống kê bảng 1.1 cho thấy, chưa kể các khoản chi ngoài ngân sách được thực hiện thông qua các quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, thâm hụt ngân sách của Việt Nam suốt giai đoạn 2000 – 2008 luôn ở mức xấp sỉ 5% GDP/năm. Năm 2009, với việc đưa ra gói kích thích kinh tế qui mô 8 tỷ USD của Chính phủ (tương đương khoảng 10% GDP của năm 2009) nhằm ngăn chặn đà suy giảm và kích thích tăng trưởng kinh tế trước tác động bất lợi của khủng khoảng kinh tế toàn cầu đã đẩy mức thâm hụt NSNN của Việt Nam lên đến 6,9% GDP. 2 Để bù đắp bội chi ngân sách ngày một gia tăng, Chính phủ đẩy mạnh thực hiện vay nợ trong và ngoài nước, trong đó nguồn vay trong nước chiếm trên 70%.

3 2 Ứớc tính thâm hụt NSNN năm 2010 của Việt Nam sẽ tiếp tục ở mức cao, khoảng 6,2% GDP. 3 Theo số liệu báo cáo mới nhất của Ủy ban Kinh tế và Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, tỷ lệ dự nợ Chính phủ năm 2010 có thể lên tới 44,6% GDP, tiến gần sát với mức an toàn theo khuyến cáo của các tổ chức quốc tế đối với tỷ lệ này đối với các quốc gia đang phát triển là dưới 50% GDP. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Cân đối NSNN và nguồn bù đắp bội chi của Việt Nam 2000 – 2010E Nguồn bù đắp bội chi NSNN Bội chi NSNN Tỷ lệ bội chi/GDP (tỷ đồng) Năm (tỷ đồng) (%) Vay trong nước Vay ngoài nước 2000 18.000 Nguồn: Tổng hợp của tác giả từ số liệu của BTC,[36] và Tổng cục Thống kê [39]. Theo số liệu thống kê của BTC, vốn huy động từ phát hành TPCP giai đoạn 2000 – 2006 tài trợ trên 64% thâm hụt NSNN của Việt Nam, chiếm 73% tổng giá trị TPCP phát hành giai đoạn này.

Ngoài bù đắp thâm hụt NSNN, vốn huy động từ TPCP còn nhằm tài trợ các dự án đầu tư phát triển kinh tế theo định hướng Nhà nước (hạch toán ngoài ngân sách). Trong giai đoạn 2000 – 2006, khoảng 20% vốn từ phát hành TPCP dùng để tài trợ cho các dự án đầu tư trọng điểm quốc gia trong các lĩnh vực giao thông thủy lợi, đầu tư xây dựng, nâng cấp bệnh viện tuyến huyện, thực hiện chương trình kiên cố hóa trường học (biểu 1. Với qui mô thâm hụt NSNN tiếp tục gia tăng từ 2007 đến nay, đặc biệt trong năm 2009, trước nhu cầu vốn tài trợ gói kích thích kinh tế của Chính phủ thì áp lực huy động vốn từ kênh phát hành TPCP của Việt Nam càng lớn hơn rất nhiều. Cụ thể, theo số liệu báo cáo từ BTC, nhu cầu vốn TPCP trong năm 2009 lên đến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.000 tỷ đồng 4 và năm 2010, theo ước tính, nhu cầu vốn từ TPCP là 114.000 tỷ đồng, bao gồm 56.000 tỷ đồng vốn TPCP theo kế hoạch giải ngân đã được Chính phủ phê duyệt 5 và nhu cầu thanh toán nợ vay TPCP đáo hạn trong năm 2010 trên 50.1: Giá trị TPCP phát hành theo mục đích sử dụng giai đoạn 2000 – 2006 Huy động vốn bằng TPCP theo mục đích sử dụng (bình quân giai đoạn 2000 - 2006 (%)) Cho giáo dục; 3,0% Cho Ngân hàng Cho công trình Phát triển; Trung ương; 7,5% 0,02% Cho giao thông Cho ngân sách thủy lợi; 16,7% nhà nước; 72,9% Nguồn: Tổng hợp của tác giả từ số liệu công bố của Bộ tài chính,[36].

Trong giai đoạn tới, để bù đắp thâm hụt NSNN và đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ đầu tư phát triển kinh tế ngày càng cao của Việt Nam thì hoạt động huy động vốn 4 Nhu cầu huy động vốn từ TPCP năm 2009 khoảng 200.000 tỷ đồng, trong đó, KBNN là 126.000 tỷ đồng, Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) 40.