Nghiên Cứu Sai Lệch Lợi Nhuận Sau Thuế Trên BCTC Của Các Công Ty Niêm Yết Trước Và Sau Kiểm Toán

Luận văn thạc sĩ toán học phân tích sai lệch lợi nhuận sau thuế trên bctc trước và sau kiểm toán của các công ty niêm yết, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Phan Tiến Quân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Văn Dương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Sai Lệch Lợi Nhuận Sau Thuế Trên BCTC Trước Và Sau Kiểm Toán
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ CÔNG BỐ THÔNG TIN KẾ TOÁN VÀ KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Công ty niêm yết và việc công bố thông tin kế toán
• 1.2. Tổng quan về kiểm toán và kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.2.1. Định nghĩa về kiểm toán
• 1.2.2. Phân loại kiểm toán
• 1.2.3. Kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.3. Vai trò của kiểm toán và kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.4. Sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ SAI LỆCH LỢI NHUẬN SAU THUẾ TRƯỚC VÀ SAU KIỂM TOÁN CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM
• 2.1. Phân tích tổng quan sai lệch chỉ tiêu lợi nhuận sau thuế các công ty niêm yết 2010-2012
• 2.1.1. Về số lượng, mức độ các công ty có sai lệch
• 2.1.2. Sai lệch theo ngành nghề
• 2.1.3. Sai lệch theo công ty kiểm toán
• 2.1.4. Sai lệch theo quy mô công ty niêm yết
• 2.1.5. Xác định các sai lệch phổ biến
• 2.2. Phân tích các sai lệch phổ biến ảnh hưởng đến lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán
• 2.2.1. Sai lệch ghi nhận doanh thu
• 2.2.2. Sai lệch ghi nhận chênh lệch tỷ giá hối đoái
• 2.2.3. Sai lệch ghi nhận chi phí đi vay
• 2.2.4. Sai lệch ghi nhận các khoản dự phòng
• 2.2.5. Sai lệch thuế thu nhập doanh nghiệp
• 2.2.6. Sai lệch khi hợp nhất
• 2.2.7. Sai lệch khác
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỂ GIẢM SAI LỆCH LỢI NHUẬN SAU THUẾ TRƯỚC VÀ SAU KIỂM TOÁN
• 3.1. Cơ sở để đưa ra các kiến nghị
• 3.2. Kiến nghị đối với doanh nghiệp niêm yết
• 3.3. Kiến nghị đối với đơn vị kiểm toán độc lập
• 3.4. Kiến nghị đối với cơ quan quản lý
• 3.5. Kiến nghị đối với Hội nghề nghiệp
• 3.6. Kiến nghị đối với người sử dụng báo cáo tài chính
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về sai lệch lợi nhuận sau thuế

Sai lệch lợi nhuận sau thuế là một vấn đề quan trọng trong báo cáo tài chính (BCTC) của các công ty niêm yết. Lợi nhuận sau thuế là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, tuy nhiên, sự sai lệch giữa lợi nhuận trước và sau kiểm toán có thể gây ra những hiểu lầm cho người sử dụng thông tin. Việc phân tích sai lệch này không chỉ giúp xác định mức độ chính xác của thông tin tài chính mà còn ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các cổ đông. Theo nghiên cứu, các sai lệch này thường xuất phát từ việc ghi nhận doanh thu không chính xác, chi phí không hợp lý, hoặc các yếu tố khác như tác động của kiểm toán. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một quy trình kiểm toán chặt chẽ để đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính.

1.1. Nguyên nhân gây ra sai lệch

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sai lệch lợi nhuận sau thuế. Một trong những nguyên nhân chính là việc quản trị lợi nhuận, nơi các công ty có thể điều chỉnh các khoản mục trong BCTC để tạo ra hình ảnh tài chính tốt hơn. Ngoài ra, các sai sót trong ghi nhận doanh thu và chi phí cũng là nguyên nhân phổ biến. Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty niêm yết thường có xu hướng ghi nhận doanh thu sớm hơn hoặc chi phí muộn hơn để tối ưu hóa lợi nhuận. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh mà còn làm giảm độ tin cậy của thông tin tài chính. Việc hiểu rõ nguyên nhân này là rất quan trọng để có thể đưa ra các biện pháp khắc phục hiệu quả.

II. Phân tích sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán

Phân tích sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán là một phần quan trọng trong việc đánh giá chất lượng thông tin tài chính. Báo cáo tài chính trước kiểm toán thường chứa đựng nhiều sai sót do các yếu tố chủ quan và khách quan. Sau khi kiểm toán, các sai lệch này thường được điều chỉnh, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số sai lệch nhất định. Việc phân tích này không chỉ giúp xác định mức độ chính xác của lợi nhuận mà còn cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư. Theo thống kê, các công ty niêm yết có sự sai lệch lớn trong lợi nhuận sau thuế thường là những công ty có quy mô lớn hoặc hoạt động trong các ngành có tính cạnh tranh cao. Điều này cho thấy rằng việc kiểm toán có tác động tích cực đến việc cải thiện chất lượng thông tin tài chính.

2.1. Tác động của kiểm toán đến lợi nhuận sau thuế

Kiểm toán có vai trò quan trọng trong việc xác định tính chính xác của lợi nhuận sau thuế. Sau khi kiểm toán, các sai lệch thường được phát hiện và điều chỉnh, giúp nâng cao độ tin cậy của BCTC. Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán lớn thường có mức độ sai lệch thấp hơn so với các công ty nhỏ hơn. Điều này cho thấy rằng chuẩn mực kế toán và quy trình kiểm toán nghiêm ngặt có thể giúp giảm thiểu sai lệch. Hơn nữa, việc công bố thông tin tài chính sau kiểm toán cũng giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư vào công ty, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

III. Kiến nghị nhằm giảm sai lệch lợi nhuận sau thuế

Để giảm thiểu sai lệch lợi nhuận sau thuế, cần có một số kiến nghị cụ thể. Đầu tiên, các công ty niêm yết cần nâng cao chất lượng công tác kế toán và kiểm toán. Việc áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế có thể giúp cải thiện tính chính xác của BCTC. Thứ hai, cần tăng cường công tác đào tạo cho các nhân viên kế toán và kiểm toán viên để họ có thể nhận diện và xử lý các sai lệch một cách hiệu quả. Cuối cùng, các cơ quan quản lý cần có các quy định chặt chẽ hơn về việc công bố thông tin tài chính, nhằm đảm bảo rằng các công ty niêm yết phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin mà họ cung cấp. Những biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu sai lệch mà còn nâng cao chất lượng thông tin tài chính trên thị trường chứng khoán.

3.1. Đề xuất cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần thực hiện các biện pháp quản lý nội bộ chặt chẽ hơn để đảm bảo tính chính xác của thông tin tài chính. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý kế toán có thể giúp giảm thiểu sai sót. Hơn nữa, doanh nghiệp cũng nên thường xuyên tổ chức các buổi đào tạo cho nhân viên về các quy định và chuẩn mực kế toán mới nhất. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực của nhân viên mà còn đảm bảo rằng các thông tin tài chính được cung cấp là chính xác và đáng tin cậy. Việc này sẽ góp phần nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường và tạo niềm tin cho các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2010-2012, tỷ lệ các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) có sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán lên tới 80,8%, trong đó khoảng 15% có sai lệch trên 10%. Sai lệch này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thông tin tài chính, gây khó khăn cho nhà đầu tư và các bên liên quan trong việc ra quyết định. Mức độ sai lệch không chỉ phổ biến mà còn có sự biến động theo ngành nghề, quy mô công ty và đơn vị kiểm toán. Nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán của các công ty niêm yết tại Việt Nam, xác định các sai lệch phổ biến, nguyên nhân và đề xuất giải pháp giảm thiểu sai lệch nhằm nâng cao chất lượng thông tin kế toán trên thị trường chứng khoán. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào báo cáo tài chính các công ty niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2010-2012. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện độ tin cậy của báo cáo tài chính, hỗ trợ nhà đầu tư và cơ quan quản lý trong việc đánh giá và ra quyết định đầu tư hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và chuẩn mực kế toán, kiểm toán sau:

• Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 về lợi nhuận, doanh thu và chi phí, làm cơ sở xác định lợi nhuận sau thuế.
• Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 240 về sai sót và gian lận trong báo cáo tài chính, phân biệt hành vi sai sót không cố ý và gian lận có chủ đích.
• Chuẩn mực kế toán số 10 về xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái, cùng các thông tư hướng dẫn liên quan đến công bố thông tin kế toán trên thị trường chứng khoán.
• Khái niệm quản trị lợi nhuận và mối quan hệ với gian lận kế toán, theo đó quản trị lợi nhuận là hành vi điều chỉnh lợi nhuận hợp pháp nhưng có thể dẫn đến sai lệch thông tin.
• Mô hình phân tích sai lệch lợi nhuận dựa trên các yếu tố: ngành nghề, quy mô công ty, công ty kiểm toán và các sai lệch phổ biến như ghi nhận doanh thu, chi phí đi vay, dự phòng, thuế thu nhập doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với cỡ mẫu gồm 267 công ty niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2010-2012. Dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính trước và sau kiểm toán, công văn giải trình sai lệch của các công ty. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ công ty niêm yết có báo cáo tài chính đầy đủ trong giai đoạn nghiên cứu. Phân tích số liệu sử dụng các chỉ tiêu sai lệch tuyệt đối và tỷ lệ sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán. Các phân tích so sánh được thực hiện theo nhóm ngành, quy mô công ty (nhóm VN30 và các công ty còn lại), và theo công ty kiểm toán (Big4 và các công ty khác). Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2013, trong đó dữ liệu được thu thập và xử lý theo từng năm tài chính, kết hợp khảo sát công văn giải trình sai lệch để phân tích nguyên nhân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ sai lệch phổ biến và mức độ nghiêm trọng: Trên 80% công ty niêm yết có sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán, trong đó khoảng 15% có sai lệch trên 10%, mức sai lệch tối đa lên tới 15.790%. Năm 2011, tỷ lệ sai lệch trên 10% tăng đột biến lên 30%, phản ánh tác động của khó khăn kinh tế.

2. Sai lệch theo ngành nghề: Ngành sản xuất công nghiệp và xây dựng có tỷ lệ sai lệch cao nhất, với khoảng 85% công ty có sai lệch và 20% sai lệch trên 10%. Ngành nông, lâm nghiệp có tỷ lệ sai lệch thấp nhất, chỉ khoảng 71% công ty có sai lệch và không có công ty nào sai lệch trên 10%.

3. Sai lệch theo công ty kiểm toán: Tỷ lệ công ty được kiểm toán bởi Big4 chiếm gần 30%. Tỷ lệ sai lệch tổng thể giữa nhóm Big4 và các công ty kiểm toán khác tương đương (~81%), nhưng tỷ lệ sai lệch trên 10% của nhóm Big4 thấp hơn (17% so với 24%). Điều này cho thấy vai trò tích cực của các công ty kiểm toán lớn trong việc hạn chế sai lệch trọng yếu.

4. Sai lệch theo quy mô công ty: Các công ty thuộc nhóm VN30 (quy mô lớn) chiếm khoảng 10% tổng số công ty niêm yết, có tỷ lệ sai lệch tương đương nhóm còn lại (~80%), nhưng tỷ lệ sai lệch trên 10% thấp hơn đáng kể (10% so với 15%). Điều này phù hợp với giả thiết các công ty lớn có hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm toán tốt hơn.

5. Các sai lệch phổ biến ảnh hưởng đến lợi nhuận sau thuế: Khoảng 40% sai lệch liên quan đến việc trích lập dự phòng, trong đó dự phòng đầu tư tài chính chiếm tỷ lệ cao nhất (25,77%). Sai lệch ghi nhận doanh thu chiếm 8,88%, chênh lệch tỷ giá hối đoái 20,12%, chi phí lãi vay 0,68%, thuế thu nhập doanh nghiệp 4,07%, và sai lệch hợp nhất 8%.

Thảo luận kết quả

Sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán là hiện tượng phổ biến và có mức độ ảnh hưởng lớn đến chất lượng thông tin tài chính. Nguyên nhân chủ yếu bao gồm sai sót kế toán, hành vi quản trị lợi nhuận và gian lận báo cáo tài chính. Ngành công nghiệp và xây dựng chịu áp lực lớn do đặc thù kinh doanh và khó khăn kinh tế, dẫn đến mức sai lệch cao hơn. Các công ty kiểm toán lớn (Big4) đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu sai lệch trọng yếu, nhờ năng lực và quy trình kiểm toán nghiêm ngặt. Quy mô công ty cũng ảnh hưởng đến mức độ sai lệch, với các công ty lớn có hệ thống kiểm soát và kiểm toán tốt hơn nên sai lệch trọng yếu thấp hơn. Các sai lệch phổ biến như trích lập dự phòng, ghi nhận doanh thu và chênh lệch tỷ giá phản ánh những điểm yếu trong việc áp dụng chuẩn mực kế toán và chính sách kế toán của doanh nghiệp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sai lệch theo ngành, công ty kiểm toán và quy mô, cùng bảng tổng hợp các loại sai lệch phổ biến và tỷ lệ xuất hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát nội bộ tại doanh nghiệp niêm yết: Doanh nghiệp cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ, đặc biệt trong các khâu ghi nhận doanh thu, trích lập dự phòng và xử lý chênh lệch tỷ giá. Mục tiêu giảm tỷ lệ sai lệch trên 10% xuống dưới 10% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo doanh nghiệp phối hợp với bộ phận kế toán và kiểm soát nội bộ.

2. Nâng cao chất lượng kiểm toán độc lập: Các công ty kiểm toán cần áp dụng quy trình kiểm toán nghiêm ngặt, chú trọng phát hiện sai sót và gian lận, đặc biệt với các công ty quy mô nhỏ và ngành có rủi ro cao. Mục tiêu tăng tỷ lệ kiểm toán đạt chuẩn và giảm sai lệch trọng yếu trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Công ty kiểm toán, Hội nghề nghiệp kiểm toán.

3. Cơ quan quản lý tăng cường giám sát và quy định chặt chẽ: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính cần hoàn thiện các quy định về công bố thông tin, yêu cầu giải trình sai lệch và xử lý nghiêm các vi phạm. Mục tiêu nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính trong 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Cơ quan quản lý nhà nước.

4. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho người sử dụng báo cáo tài chính: Nhà đầu tư, cổ đông và các bên liên quan cần được trang bị kiến thức để đánh giá và phân tích sai lệch lợi nhuận, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn. Mục tiêu tăng cường năng lực phân tích tài chính trong cộng đồng đầu tư trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Các tổ chức đào tạo, hiệp hội nhà đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và bộ phận kế toán các công ty niêm yết: Giúp nhận diện các rủi ro sai lệch trong báo cáo tài chính, từ đó cải thiện quy trình kế toán và kiểm soát nội bộ nhằm nâng cao chất lượng báo cáo.

2. Các công ty kiểm toán độc lập: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích về các sai lệch phổ biến, hỗ trợ nâng cao hiệu quả kiểm toán và phát hiện sai sót, gian lận.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước: Là tài liệu tham khảo để xây dựng chính sách, quy định và giám sát hoạt động công bố thông tin kế toán trên thị trường chứng khoán.

4. Nhà đầu tư và các tổ chức phân tích tài chính: Giúp hiểu rõ hơn về mức độ và nguyên nhân sai lệch lợi nhuận, từ đó đánh giá chính xác hơn về rủi ro và tiềm năng đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

1. Sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán là gì?
   Sai lệch là sự khác biệt giữa lợi nhuận sau thuế được công bố trong báo cáo tài chính trước kiểm toán và sau khi báo cáo được kiểm toán. Ví dụ, một công ty có thể báo lãi trước kiểm toán nhưng sau kiểm toán lại lỗ do điều chỉnh sai sót.

2. Nguyên nhân chính gây ra sai lệch lợi nhuận là gì?
   Nguyên nhân bao gồm sai sót kế toán không cố ý, hành vi quản trị lợi nhuận nhằm điều chỉnh kết quả kinh doanh, và gian lận báo cáo tài chính. Ngoài ra, các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán cũng có thể gây sai lệch.

3. Tại sao các công ty kiểm toán lớn (Big4) có tỷ lệ sai lệch thấp hơn?
   Big4 có quy trình kiểm toán nghiêm ngặt, đội ngũ kiểm toán viên có năng lực cao và độc lập, giúp phát hiện và yêu cầu điều chỉnh các sai sót, từ đó giảm thiểu sai lệch trọng yếu.

4. Sai lệch phổ biến nhất ảnh hưởng đến lợi nhuận là gì?
   Các sai lệch phổ biến nhất liên quan đến việc trích lập dự phòng (đặc biệt dự phòng đầu tư tài chính), ghi nhận doanh thu không đúng chuẩn mực, và xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái.

5. Làm thế nào để giảm thiểu sai lệch lợi nhuận sau thuế?
   Doanh nghiệp cần tăng cường kiểm soát nội bộ, tuân thủ chuẩn mực kế toán, phối hợp chặt chẽ với kiểm toán viên, đồng thời cơ quan quản lý cần hoàn thiện quy định và giám sát chặt chẽ việc công bố thông tin tài chính.

Kết luận

• Sai lệch lợi nhuận sau thuế trước và sau kiểm toán là hiện tượng phổ biến với tỷ lệ trên 80% công ty niêm yết có sai lệch, trong đó khoảng 15% sai lệch trọng yếu trên 10%.
• Ngành sản xuất công nghiệp và xây dựng có mức độ sai lệch cao nhất, trong khi các công ty kiểm toán lớn và công ty quy mô lớn có tỷ lệ sai lệch trọng yếu thấp hơn.
• Các sai lệch phổ biến liên quan đến trích lập dự phòng, ghi nhận doanh thu, chênh lệch tỷ giá và thuế thu nhập doanh nghiệp.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp tăng cường kiểm soát nội bộ, nâng cao chất lượng kiểm toán, hoàn thiện quy định quản lý và đào tạo người sử dụng báo cáo tài chính.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi hiệu quả và mở rộng nghiên cứu sang các thị trường chứng khoán khác tại Việt Nam.

Hành động ngay: Các doanh nghiệp, công ty kiểm toán và cơ quan quản lý cần phối hợp thực hiện các khuyến nghị để nâng cao chất lượng thông tin tài chính, đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ CÔNG BỐ THÔNG TIN KẾ TOÁN VÀ KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM 1. Công ty niêm yết và việc công bố thông tin kế toán 1. Công ty niêm yết Công ty niêm yết là những công ty cổ phần được Sở giao dịch chứng khoán cho phép niêm yết cổ phiếu của mình cho mục đích giao dịch trên Sở khi đáp ứng được một số điều kiện quy định. Hiện tại, ở Việt Nam, các điều kiện niêm yết được quy định trong Nghị định số 58/2012/NĐ-CP ngày 20 tháng 7 năm 2012 của Chính phủ - Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật chứng khoán và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật chứng khoán.

Nghị định này thay thế cho Nghị định số 14/2007/NĐ-CP ngày 19 tháng 01 năm 2007. Trong đó, các điều kiện niêm yết được yêu cầu khắt khe hơn để bảo đảm chất lượng các công ty được niêm yết trên thị trường chứng khoán. Nhìn chung các điều kiện niêm yết bao gồm: • Yêu cầu về mức vốn điều lệ • Yêu cầu về thời gian hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần, hiệu quả hoạt động kinh doanh, về khả năng thanh toán nợ của công ty • Công khai các khoản nợ của các tổ chức, thành viên quan trọng của công ty như Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Giám đốc, Kế toán trưởng, cổ đông lớn,. • Quy định về số lượng cổ đông nhỏ và tỷ lệ cổ phiếu có quyền biểu quyết tối thiếu của cổ đông nhỏ.

• Quy định về thời gian cam kết nắm giữ cổ phiếu của các tổ chức, cá nhân quan trọng của công ty • Có hồ sơ đăng ký niêm yết hợp lệ Các quy định này có sự phân biệt giữa các công ty niêm yết ở Sỏ giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX). Theo đó, các công ty niêm yết ở HOSE phải đáp ứng các yêu cầu cao hơn so với các 123doc 4 công ty niêm yết ở HNX về mức vốn điều lệ, thời gian, hiệu quả hoạt động, số lượng cổ đông nhỏ,. Công bố thông tin kế toán của công ty niêm yết Kế toán và thông tin kế toán Theo Luật kế toán (2003) : ”Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động.” Theo đó, ta có thể hiểu, Thông tin kế toán là thông tin về kinh tế, tài chính do kế toán thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp cho các đối tượng sử dụng. Nghiệp vụ kinh tế, tài chính là những hoạt động phát sinh cụ thể làm tăng, giảm tài sản, nguồn hình thành tài sản của đơn vị kế toán.

Căn cứ vào thông tin kế toán cung cấp mà kế toán được chia thành kế toán tài chính và kế toán quản trị. ”Kế toán tài chính là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính bằng báo cáo tài chính cho đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin của đơn vị kế toán.” (Luật kế toán, 2003) ”Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán.” (Luật kế toán, 2003) Như vậy, thông tin kế toán được đề cập ở đây chủ yếu là thông tin do kế toán tài chính cung cấp qua báo cáo tài chính của các công ty niêm yết. Ý nghĩa của việc công bố thông tin kế toán Trên thế giới và ở Việt Nam, theo quy định của pháp luật, các công ty niêm yết có nghĩa vụ phải công bố thông tin kế toán trên thị trường chứng khoán. Việc công bố thông tin kế toán của công ty niêm yết có vai trò quan trọng do: • Việc cung cấp thông tin kế toán là để xác định được doanh nghiệp có đủ điều kiện niêm yết hay không? Điều này để nâng cao chất lượng các công ty được giao dịch và được thu hút vốn từ các nhà đầu tư.

Các công ty không còn đủ điều kiện sẽ không được tiếp tục niêm yết. 123doc 5 • Căn cứ vào thông tin kế toán được cung cấp, các nhà đầu tư sẽ ra quyết định mua, bán chứng khoán. Như vậy, thông tin kế toán là một trong các yếu tố hình thành nên cung cầu hàng hóa trên thị trường chứng khoán (Phạm Đức Tân, 2009) • Căn cứ vào thông tin kế toán được các công ty niêm yết cung cấp, các cơ quan quản lý, các tổ chức có thể đánh giá được thực trạng, tình hình kinh tế chung, thực trạng của các ngành. Từ đó có thể ra quyết định điều hành kinh tế phù hợp (Phạm Đức Tân, 2009) Quy định hiện tại về việc công bố thông tin của công ty niêm yết Hiện tại việc công bố thông tin của công ty niêm yết ở Việt Nam được thực hiện theo thông tư số 52/2012/TT-BTC ngày 05/04/2012 của Bộ tài chính - Hướng dẫn về việc công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.

Thông tư này thay thế cho Thông tư số 09/2010/TT-BTC ngày 15/01/2010, đã bổ sung thêm một số nội dung quan trọng để nâng cao chất lượng thông tin kế toán được cung cấp của doanh nghiệp niêm yết, cụ thể như: • Công ty niêm yết phải công bố thông tin về giải trình đối với ý kiến ngoại trừ/lưu ý trên báo cáo kiểm toán • Công ty niêm yết phải công bố giải trình số liệu tài chính do công ty công bố khác với số liệu tài chính tại Báo cáo tài chính được kiểm toán Cũng theo thông tư số 52/2012/TT-BTC, việc công bố thông tin được chia thành 3 nhóm theo thời điểm công bố: • Công bố thông tin định kỳ: các thông tin được công bố chủ yếu là báo cáo tài chính hàng quý, báo cáo tài chính bán niên, báo cáo tài chính kiểm toán năm và các công văn giải trình biến động lợi nhuận sau thuế, ý kiến kiểm toán. • Công bố thông tin bất thường: các thông tin về tổn thất tài sản có giá trị lớn (từ 10%), tăng giảm vốn điều lệ,vốn góp, vấn đề mua bán tài sản có giá trị lớn (từ 15%), biến động giá chứng khoán niêm yết, giải trình khác biệt số liệu sau kiểm toán 123doc 6 • Công bố thông tin theo yêu cầu của Ủy ban chứng khoán nhà nước, Sở giao dịch chứng khoán khi có các sự kiện nghiêm trọng ảnh hưởng đến lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Như vậy, có thể thấy, đối với báo cáo tài chính hàng năm của công ty phải được kiểm toán trước khi công bố ra bên ngoài. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của hoạt động kiểm toán trong việc công bố thông tin kế toán.

Tổng quan về kiểm toán và kiểm toán báo cáo tài chính 1. Định nghĩa về kiểm toán Một trong các định nghĩa về kiểm toán được chấp nhận rộng rãi là: ”Kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về những thông tin được kiểm tra nhằm xác định và báo cáo về mức độ phù hợp giữa các thông tin đó với các chuẩn mực đã được thiết lập. Quá trình kiểm toán phải được thực hiện bởi các kiểm toán viên đủ năng lực và độc lập” (Auditing: An integrated approach, A.Locbbecke, Prentice Hall, 1997) Trong đó: • Thông tin được kiểm tra: là báo cáo tài chính các doanh nghiệp, các tờ khai thuế của đơn vị,. • Các chuẩn mực được thiết lập: là cơ sở để đánh giá thông tin được kiểm tra.

Cụ thể như là các chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán, các văn bản luật thuế,. • Bằng chứng kiểm toán: là các thông tin để chứng minh cho ý kiến nhận xét của kiểm toán viên, cụ thể nhý chứng từ kế toán, thý xác nhận công nợ, báo cáo chứng kiến kiểm kê,. • Báo cáo kiểm toán: là văn bản trình bày ý kiến chính thức của kiểm toán về sự phù hợp giữa thông tin được kiểm tra và chuẩn mực đã được thiết lập. Cụ thể đối với kiểm toán báo cáo tài chính là kiểm toán viên đưa ra ý kiến về sự trung thực, hợp lý của báo cáo chính được kiểm toán.

• Kiểm toán viên phải có đủ năng lực và độc lập: năng lực kiểm toán viên là trình độ nghiệp vụ được hình thành qua đào tạo và tích lũy kinh nghiệm. Sự độc lập 123doc 7 với đơn vị kiểm toán là yêu cầu cần thiết để có được sự khách quan của kiểm toán viên và niềm tin của người sử dụng kết quả kiểm toán. Phân loại kiểm toán Người sử dụng thông tin thường có các yêu cầu khác nhau đối với các thông tin được kiểm tra. Để đáp ứng với yêu cầu trên, các loại hình kiểm toán với các mục đích khác nhau đã hình thành và có các chủ thể kiểm toán khác nhau (Sách Kiểm toán - Đại học Kinh tế Tp.

Hồ Chí Minh, 2012). Đây là hai tiêu thức chủ yếu để phân loại kiểm toán: Phân loại theo chủ thể kiểm toán: • Kiểm toán nội bộ: là hoạt động kiểm toán do nhân viên trong nội bộ đơn vị thực hiện. Họ có thể thực hiện được cả 3 loại kiểm toán: hoạt động, tuân thủ và báo cáo tài chính nhưng chủ yếu là kiểm toán hoạt động • Kiểm toán của nhà nước: hoạt động kiểm toán do các công chức của nhà nước tiến hành, chủ yếu là kiểm toán tuân thủ • Kiểm toán độc lập: loại kiểm toán được tiến hành bởi các kiểm toán viên thuộc các tổ chức kiểm toán độc lập, chủ yếu là kiểm toán báo cáo tài chính. Phân loại theo mục đích kiểm toán: • Kiểm toán hoạt động: là việc kiểm tra và đánh giá về sự hữu hiệu và tính hiệu quả đối với hoạt động của tổ chức để đề xuất những biện pháp cải tiến.

Đối tượng kiểm toán hoạt động thì đa dạng cho nên không thể đưa ra một chuẩn mực chung để đánh giá mà tuy đối tượng cụ thể. • Kiểm toán tuân thủ: là việc kiểm tra nhằm đánh giá mức độ chấp hành một quy định nào đó, ví dụ như các văn bản pháp luật, hợp đồng kinh tế, các quy định của đơn vị,.Điển hình là cuộc kiểm tra của cơ quan thuế đối với doanh nghiệp, cuộc kiểm tra của kiểm toán nhà nước đối với các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước.