Phân Tích Phản Ứng Của Các Biến Số Vĩ Mô Trước Cú Sốc Chính Sách Tiền Tệ Tại Việt Nam

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận án phân tích phản ứng của các biến số vĩ mô trước cú sốc chính sách tiền tệ thông qua mô hình, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Phân Tích Phản Ứng Vĩ Mô Trước Cú Sốc Chính Sách Tiền Tệ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Đặt vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1. Mục tiêu chung
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Các nhân tố CSTT và ATVM tác động đến tăng trưởng tín dụng
• 1.5.3. Các biến số kinh tế vĩ mô trong mô hình Keynes mới
• 1.5.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5.4.1. Đối với các nhân tố tác động đến tăng trưởng tín dụng
• 1.5.4.2. Đối với các nhân tố tác động đến nền kinh tế mở và nhỏ
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Phương pháp ước lượng biến số tác động đến tăng trưởng tín dụng
• 1.6.2. Phương pháp ước lượng biến số vĩ mô của mô hình Keynes mới SVAR
• 1.6.3. Phương pháp ước lượng biến số vĩ mô của mô hình Keynes mới DSGE
• 1.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 1.8. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.9. Kết cấu của luận án
• 1.10. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH KEYNES MỚI
• 2.1. Các cơ sở lý thuyết liên quan đến mô hình Keynes mới
• 2.1.1. Cơ sở lý thuyết về chính sách an toàn vĩ mô
• 2.1.1.1. Ổn định tài chính
• 2.1.1.2. Chính sách an toàn vĩ mô
• 2.1.2. Cơ sở lý thuyết về chính sách tiền tệ
• 2.1.2.1. Kênh truyền dẫn của chính sách tiền tệ
• 2.1.2.2. Các nguyên tắc cơ bản về chính sách tiền tệ
• 2.1.2.3. Mục tiêu của chính sách tiền tệ
• 2.1.3. Lý thuyết cân bằng tổng thể
• 2.1.3.1. Lý thuyết về tổng cầu – tổng cung
• 2.1.3.1.1. Lý thuyết về tổng cầu
• 2.1.3.1.2. Lý thuyết về tổng cung
• 2.1.3.2. Lý thuyết về cung tiền và lạm phát
• 2.1.4. Lý thuyết về khuôn khổ CSTT lạm phát mục tiêu
• 2.1.4.1. Đặc điểm và các yếu tố chính của CSTT lạm phát mục tiêu
• 2.1.4.2. Mục đích của chính sách lạm phát mục tiêu
• 2.1.4.3. Các điều kiện áp dụng chính sách lạm phát mục tiêu
• 2.2. Những lý luận cơ bản về mô hình Keynes mới
• 2.2.1. Tổng quan về cấu trúc mô hình Keynes mới
• 2.2.1.1. Cấu trúc mô hình Keynes mới 3 phương trình
• 2.2.1.2. Cấu trúc mô hình Keynes mới 4 phương trình
• 2.2.1.3. Cấu trúc mô hình Keynes áp dụng tại Việt Nam (IMF xây dựng)
• 2.2.2. Mô hình Keynes mới SVAR
• 2.2.2.1. Phương trình IS
• 2.2.2.2. Phương trình AS
• 2.2.2.3. Phương trình ngang giá lãi suất không bảo hiểm rủi ro tỷ giá
• 2.2.2.4. Phương trình chính sách tiền tệ hướng về tương lai
• 2.2.2.5. Lý thuyết về giá trị kỳ vọng hợp lý
• 2.2.3. Mô hình Keynessian mới DSGE
• 2.2.3.1. Cơ sở lý thuyết về mô hình DSGE
• 2.2.3.2. Cấu trúc mô hình DSGE
• 2.2.3.3. Khung phân tích chính sách và lý thuyết về dự báo kinh tế
• 2.2.3.4. Các trường phái trong mô hình DSGE
• 2.2.3.5. Các yếu tố ma sát (frictions) trong mô hình DSGE
• 2.2.3.6. Ưu điểm và nhược điểm của mô hình DSGE
• 2.3. Các công trình nghiên cứu trước đây
• 2.3.1. Các nghiên cứu về CSTT và chính sách an toàn vĩ mô
• 2.3.1.1. Nghiên cứu quốc tế
• 2.3.1.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.3.2. Các nghiên cứu về mô hình Keynes mới SVAR
• 2.3.2.1. Nghiên cứu quốc tế
• 2.3.2.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.3.3. Các công trình nghiên cứu về DSGE
• 2.3.3.1. Nghiên cứu quốc tế
• 2.3.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối với CSTT và chính sách an toàn vĩ mô
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.4. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Đối với mô hình Keynes mới SVAR
• 3.2.1. Mô hình kinh tế lượng tiếp cận
• 3.2.2. Mô hình VAR
• 3.2.3. Mô hình SVAR
• 3.2.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.6. Quy trình nghiên cứu
• 3.2.7. Kiểm định mô hình VAR giản lược
• 3.2.8. Phân tích các tham số cấu trúc đồng thời
• 3.2.9. Thực hiện hàm phản ứng xung
• 3.2.10. Thực hiện phân rã phương sai
• 3.3. Đối với mô hình DSGE dùng để dự báo cho nền kinh tế mở Việt Nam
• 3.3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.1.1. Phương trình đường cong IS
• 3.3.1.2. Phương trình đường cong Phillips Keynes mới cho nền kinh tế mở
• 3.3.1.3. Phương trình chính sách tiền tệ
• 3.3.1.4. Các phương trình khác
• 3.3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.3. Phương pháp ước lượng mô hình DSGE
• 3.3.3.1. Khái quát về phương pháp ước lượng mô hình DSGE trên thế giới
• 3.3.3.2. Phương pháp ước lượng cho mô hình DSGE đối với Việt Nam
• 3.3.4. Quy trình nghiên cứu
• 3.3.4.1. Các bước ước lượng cho mô hình BVAR - DSGE
• 3.3.4.2. Tiền nghiệm cho mô hình DSGE
• 3.4. Tóm tắt chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích mô tả
• 4.1.1. Thống kê mô tả dữ liệu vi mô
• 4.1.2. Thống kê mô tả dữ liệu vĩ mô
• 4.2. Phân tích thực nghiệm
• 4.2.1. Kết quả nghiên cứu của mô hình ước lượng theo phương pháp FGLS
• 4.2.2. Kết quả nghiên cứu của cú sốc chính sách
• 4.2.3. Kiểm tra tính dừng (kiểm định nghiệm đơn vị) cho các chuỗi số liệu
• 4.2.4. Chọn độ trễ tối ưu và tính ổn định của mô hình
• 4.2.5. Kiểm định mô hình dạng VAR giản lược
• 4.2.6. Kiểm định phần dư của các phương trình trong mô hình VAR
• 4.2.7. Xác định các điều kiện giới hạn trong ước lượng SVAR
• 4.2.8. Tham số ước lượng đồng thời
• 4.2.9. Hàm phản ứng xung
• 4.2.10. Phân rã phương sai
• 4.2.11. Kết quả nghiên cứu của dự báo chính sách
• 4.2.12. Lựa chọn trọng số lamda (λ) và độ trễ
• 4.2.13. Mô hình DSGE
• 4.3. Tóm tắt chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, HÀM Ý CHÍNH SÁCH VÀ HẠN CHẾ
• 5.1. Tóm tắt các kết quả chính của luận án
• 5.1.1. Khẳng định vai trò của CSTT trong việc ổn định vĩ mô tại Việt Nam
• 5.1.2. Các biến số vĩ mô có phản ứng động trước các cú sốc chính sách
• 5.1.3. Mô hình dự báo Keynes mới có ý nghĩa phân tích chính sách
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.2.1. NHNN trong việc sử dụng các công cụ của CSTT
• 5.2.2. Về việc thực thi chính sách tiền tệ
• 5.2.3. Mô hình Keynes mới phục vụ công tác dự báo vĩ mô
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.3.1. Về dữ liệu, cách sử dụng biến trong mô hình
• 5.3.2. Về phương pháp tiếp cận và đặc điểm của nền kinh tế Việt Nam
• 5.3.3. Về kết quả nghiên cứu
• 5.4. Tóm tắt chương 5
• THÀNH TỰU NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu này khẳng định vai trò quan trọng của chính sách tiền tệ (CSTT) trong việc duy trì sự ổn định vĩ mô tại Việt Nam. Mô hình nền kinh tế mở và nhỏ theo trường phái Keynes mới được xây dựng với cách tiếp cận SVAR và DSGE. Nghiên cứu này không chỉ đánh giá sự kết hợp giữa các cú sốc chính sách mà còn xem xét phản ứng của các biến số vĩ mô như độ lệch sản lượng, lạm phát, tỷ giá và lãi suất trước các cú sốc này. Mục tiêu là xây dựng một mô hình dự báo có ý nghĩa cho nền kinh tế Việt Nam, từ đó cung cấp cơ sở lý thuyết cho chính sách an toàn vĩ mô (CSATVM) và CSTT nhằm duy trì sự ổn định tài chính.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu đã làm thay đổi nhận thức của các Ngân hàng Trung Ương (NHTW) trên thế giới. Mục tiêu ổn định giá cả không đủ để đảm bảo ổn định tài chính. Các NHTW cần thực hiện các biện pháp liên quan đến CSTT và CSATVM nhằm hướng đến mục tiêu ổn định tài chính. Tại Việt Nam, việc xây dựng và phát triển những mô hình mới dựa trên nền tảng lý thuyết vững chắc là cần thiết để nâng cao khả năng phân tích chính sách và dự báo kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động của CSTT trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.

II. Cơ sở lý thuyết về mô hình Keynes mới

Nghiên cứu này đề cập đến các cơ sở lý thuyết liên quan đến mô hình Keynes mới và chính sách tiền tệ. Các kênh truyền dẫn của CSTT, mối quan hệ giữa cung tiền và lạm phát được phân tích kỹ lưỡng. Đặc biệt, lý thuyết về mô hình Keynes mới SVAR và DSGE được xem là khuôn khổ phân tích CSTT thông qua các cú sốc chính sách. Nghiên cứu này kế thừa và tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, từ đó hình thành cơ sở lý luận phù hợp cho việc phân tích tác động của CSTT đến các biến số vĩ mô. Mô hình Keynes mới SVAR và DSGE sẽ được áp dụng để đánh giá phản ứng của các biến số vĩ mô trước các cú sốc chính sách.

2.1. Các nguyên tắc cơ bản về chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ có vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế. Các nguyên tắc cơ bản bao gồm mục tiêu ổn định giá cả, kiểm soát lạm phát và duy trì sự ổn định tài chính. Nghiên cứu này sẽ phân tích các kênh truyền dẫn của CSTT, từ đó làm rõ mối quan hệ giữa cung tiền và lạm phát. Đặc biệt, lý thuyết về lạm phát mục tiêu và các điều kiện áp dụng chính sách lạm phát mục tiêu sẽ được đề cập. Mô hình Keynes mới SVAR và DSGE sẽ được sử dụng để phân tích các cú sốc và đánh giá tác động của các biến số vĩ mô, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc về hiệu quả của CSTT trong việc duy trì sự ổn định tài chính.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp ước lượng các yếu tố vi mô và vĩ mô tác động đến tăng trưởng tín dụng (TTTD) thông qua mô hình kinh tế lượng. Phương pháp ước lượng bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) và mô hình SVAR sẽ được áp dụng để phân tích các cú sốc chính sách. Dữ liệu nghiên cứu sẽ được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy và được xử lý bằng phần mềm Stata 12 và Eview 8. Phương pháp ước lượng DSGE cũng sẽ được sử dụng để dự báo cho nền kinh tế mở Việt Nam, với sự hỗ trợ của phần mềm Matlab 2016a. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động của CSTT đến các biến số vĩ mô trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam.

3.1. Quy trình nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu bao gồm các bước thu thập dữ liệu, phân tích và ước lượng các mô hình kinh tế. Đối với mô hình SVAR, các tham số cấu trúc sẽ được ước lượng đồng thời và hàm phản ứng xung sẽ được thực hiện để đánh giá tác động của các cú sốc chính sách. Đối với mô hình DSGE, các phương trình sẽ được xây dựng để mô tả mối quan hệ giữa các biến số vĩ mô. Kết quả nghiên cứu sẽ được phân tích và thảo luận để đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp cho Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong việc thực thi CSTT.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy vai trò của CSTT trong việc đảm bảo sự ổn định tài chính tại Việt Nam. Các biến số vĩ mô có phản ứng động trước các cú sốc chính sách, điều này khẳng định sự phù hợp của mô hình Keynes mới SVAR trong việc phân tích chính sách. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mô hình DSGE có thể được sử dụng để xây dựng một mô hình dự báo vĩ mô cho Việt Nam. Các kết quả này không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc hoạch định chính sách tiền tệ và an toàn vĩ mô.

4.1. Phân tích thực nghiệm

Phân tích thực nghiệm cho thấy các cú sốc chính sách có tác động rõ rệt đến các biến số vĩ mô như lạm phát, tỷ giá và lãi suất. Kết quả từ mô hình SVAR cho thấy rằng độ lệch sản lượng có xu hướng phản ứng mạnh mẽ trước các cú sốc từ CSTT. Điều này cho thấy rằng việc điều chỉnh CSTT cần phải được thực hiện một cách thận trọng để đảm bảo sự ổn định vĩ mô. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các yếu tố bên ngoài như biến động tỷ giá và lạm phát toàn cầu cũng có ảnh hưởng đáng kể đến nền kinh tế Việt Nam.

V. Kết luận hàm ý chính sách và hạn chế

Nghiên cứu khẳng định vai trò của CSTT trong việc ổn định vĩ mô tại Việt Nam. Các biến số vĩ mô có phản ứng động trước các cú sốc chính sách, điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện các công cụ CSTT. Mô hình dự báo Keynes mới có ý nghĩa trong việc phân tích chính sách và hỗ trợ NHNN trong việc thực thi CSTT. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một số hạn chế về dữ liệu và phương pháp tiếp cận, cần được khắc phục trong các nghiên cứu tiếp theo.

5.1. Hàm ý chính sách

Hàm ý chính sách từ nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng các công cụ CSTT một cách hiệu quả. NHNN cần xem xét các yếu tố vĩ mô và điều chỉnh chính sách kịp thời để đảm bảo sự ổn định tài chính. Việc xây dựng các mô hình dự báo chính xác sẽ giúp NHNN có cái nhìn tổng quan hơn về tình hình kinh tế, từ đó đưa ra các quyết định chính sách phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu kinh tế vĩ mô hiện đại tại các thị trường mới nổi đang đối mặt với thách thức kép: vừa phải duy trì ổn định giá cả, vừa phải đảm bảo an toàn hệ thống tài chính trước các cú sốc bên trong và bên ngoài. Luận án tiến sĩ này đặt trọng tâm vào việc phân tích, đánh giá và mô hình hóa vai trò của chính sách tiền tệ (CSTT) và chính sách an toàn vĩ mô (CSATVM) trong việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam. Tính tiên phong của luận án thể hiện ở việc tiên phong tích hợp đồng thời hai khuôn khổ mô hình kinh tế lượng cấu trúc cao cấp: mô hình Vectơ tự hồi quy cấu trúc Keynes mới (New Keynesian Structural Vector Autoregression - SVAR) và mô hình Cân bằng tổng thể động ngẫu nhiên Keynes mới (New Keynesian Dynamic Stochastic General Equilibrium - DSGE) kết hợp ước lượng Bayesian (BVAR-DSGE) cho một nền kinh tế mở quy mô nhỏ.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ ràng: phần lớn các nghiên cứu thực nghiệm trước đây tại Việt Nam chỉ tiếp cận CSTT qua các mô hình chuỗi thời gian phi cấu trúc (như VAR giản lược) hoặc mô hình kinh tế lượng truyền thống vốn dễ tổn thương trước Phê phán Lucas (Lucas, 1976), tức giả định hành vi của các chủ thể kinh tế là bất biến trước thay đổi chính sách. Hơn nữa, các nghiên cứu quốc tế (Kim & Mehrotra, 2015, 2016a; Seonghoon & Antonio, 2014) chỉ ra rằng việc ước lượng tham số cấu trúc sâu (deep structural parameters) trong điều kiện mẫu nhỏ tại các quốc gia đang phát triển đòi hỏi phương pháp kết hợp giữa kỳ vọng hợp lý (rational expectations) và các ràng buộc cấu trúc vi mô vững chắc. Luận án đã lấp đầy khoảng trống này bằng cách làm rõ cơ chế truyền dẫn và lượng hóa phản ứng động của nền kinh tế Việt Nam trước các cú sốc cấu trúc.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được thiết lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Vai trò của CSTT tại Việt Nam được biểu hiện qua việc kiểm soát tăng trưởng tín dụng (TTTD) nhằm bảo đảm ổn định tài chính như thế nào khi đặt cạnh các công cụ an toàn vĩ mô?
  • Giả thuyết 1 (H1): Các công cụ CSTT (lãi suất tái chiết khấu, tỷ lệ dự trữ bắt buộc) có tác động kiểm soát TTTD mạnh mẽ và có ý nghĩa thống kê cao hơn so với các công cụ CSATVM trong điều kiện thể chế giám sát chưa hoàn thiện.
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Tại sao khung lý thuyết Keynes mới lại phù hợp để giải thích các biến động kinh tế vĩ mô ngắn hạn tại Việt Nam?
  • Giả thuyết 2 (H2): Sự tồn tại của tính cứng nhắc danh nghĩa (nominal rigidities) về giá cả và tiền lương tạo ra tính phi trung lập của tiền tệ trong ngắn hạn, cho phép CSTT can thiệp hiệu quả vào sản lượng và lạm phát.
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Các biến số vĩ mô nội sinh (độ lệch sản lượng, lạm phát, tỷ giá, lãi suất) phản ứng động như thế nào trước các cú sốc cấu trúc trong mô hình Keynes mới SVAR?
  • Giả thuyết 3 (H3): Cú sốc CSTT và cú sốc tỷ giá tạo ra các chu kỳ điều chỉnh rõ nét lên lạm phát và sản lượng với độ trễ chính sách xác định.
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Mô hình Keynes mới DSGE ước lượng bằng kỹ thuật Bayesian có đạt độ chuẩn xác và phù hợp vượt trội trong việc mô phỏng dự báo kinh tế vĩ mô tại Việt Nam hay không?
  • Giả thuyết 4 (H4): Mô hình BVAR-DSGE với thông tin tiền nghiệm lý thuyết tối ưu hóa sai số dự báo tuyệt đối trung bình (RMSE) so với các mô hình chuỗi thời gian phi cấu trúc.

Khung lý thuyết nền tảng của luận án dựa trên trường phái Keynes mới mở rộng cho nền kinh tế mở (Galí & Monacelli, 2002, 2005; Lubik & Schorfheide, 2007; Clarida, Galí & Gertler, 1998, 2000), kết hợp lý thuyết số lượng tiền tệ (Friedman), mô hình biến động giá so le Calvo (1983) và quy tắc lãi suất Taylor (1993). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu vi mô của 21 ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) giai đoạn 2008–2017 và dữ liệu vĩ mô theo quý giai đoạn 2000–2017 (tổng cộng 70 quý đối với SVAR và 63–65 quan sát mẫu huấn luyện đối với DSGE). Nghiên cứu khẳng định: "nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của chính sách tiền tệ (CSTT) trong hành động chính sách của Ngân Hàng Trung Ương (NHTW) nhằm tìm kiếm sự ổn định vĩ mô tại Việt Nam", cung cấp luận cứ khoa học định lượng có giá trị thực tiễn cao cho Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn kinh tế vĩ mô cho thấy sự tiến hóa sâu sắc từ các mô hình kinh tế lượng vĩ mô truyền thống sang các mô hình cân bằng tổng thể vi mô hóa. Luận án phân tích có hệ thống ba dòng lý thuyết chủ đạo:

Dòng nghiên cứu thứ nhất xoay quanh cuộc tranh luận giữa tính trung lập của tiền tệ (Monetary Neutrality) thuộc trường phái Chu kỳ kinh doanh thực (RBC - Kydland & Prescott, 1982) và tính phi trung lập của tiền tệ (Monetary Non-neutrality) thuộc trường phái Keynes mới (Romer & Romer, 2000; Erceg, Henderson & Levin, 2000). Trường phái RBC cho rằng biến động kinh tế bắt nguồn thuần túy từ các cú sốc năng suất công nghệ thực, trong khi tiền tệ hoàn toàn thụ động. Ngược lại, trường phái Keynes mới chứng minh rằng do sự tồn tại của tính cứng nhắc danh nghĩa của giá và lương (nominal price and wage stickiness - Calvo, 1983), sự thay đổi trong cung tiền hay lãi suất chính sách sẽ tác động trực tiếp đến lãi suất thực, chi phí vốn và tổng cầu trong ngắn hạn.

Dòng nghiên cứu thứ hai tập trung vào công cụ điều hành và quy tắc CSTT. Các công trình của Romer (2000), Taylor (1993, 2001), Carlin & Soskice (2005) và Bofinger, Mayer & Wollmershäuser (2005 - mô hình BMW) đã chỉ ra bước chuyển dịch mô hình quan trọng: thay thế đường cong LM truyền thống bằng quy tắc chính sách tiền tệ dựa trên lãi suất (Monetary Rule - MR). Thay vì kiểm soát khối tiền tệ mục tiêu thụ động, các NHTW hiện đại điều chỉnh lãi suất chính sách ngắn hạn hướng về tương lai (forward-looking policy rate) dựa trên độ lệch lạm phát và độ lệch sản lượng để neo giữ kỳ vọng lạm phát xã hội.

Dòng nghiên cứu thứ ba phân tích sự tương tác giữa CSTT và CSATVM nhằm duy trì ổn định tài chính. Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, Borio & Drehmann (2009), Schularick & Taylor (2012) và Tressel & Zhang (2016) nhấn mạnh rằng tăng trưởng tín dụng quá mức và bong bóng giá tài sản là các chỉ báo cảnh báo sớm (Early Warning Indicators - EWI) điển hình của rủi ro hệ thống. Nghiên cứu của Kim & Mehrotra (2015, 2016a, 2016b) tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương khẳng định các nền kinh tế mới nổi sử dụng kết hợp công cụ an toàn vĩ mô nhiều nhất thế giới trong hai thập kỷ qua. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi phụ thuộc chặt chẽ vào cấu trúc thị trường tài chính của từng quốc gia.

Về mặt định vị nghiên cứu, luận án đặt mình tại điểm giao thoa giữa kinh tế học tiền tệ thực nghiệm và mô hình hóa cấu trúc tại các thị trường mới nổi. Trong khi các nghiên cứu quốc tế như Lubik & Schorfheide (2007) áp dụng DSGE cho các nền kinh tế phát triển, Lees và cộng sự (2007) cho New Zealand, hay Hodge và cộng sự (2008) cho Úc, luận án đã kế thừa biến thể mô hình Keynes mới mở của Galí & Monacelli (2002) và mô hình phân tích chính sách của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF - Dizioli & Schmittmann, 2015; Berg và cộng sự, 2006, 2013) nhưng hiệu chỉnh sâu sắc để phản ánh đúng đặc thù thể chế Việt Nam: nền kinh tế chuyển đổi có độ mở thương mại lớn, hệ thống tài chính dựa vào ngân hàng và khuôn khổ CSATVM đang trong giai đoạn hoàn thiện sơ khởi.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp học thuật quan trọng, mở rộng biên giới ứng dụng của trường phái Keynes mới vào bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi:

Thứ nhất, luận án kiểm chứng và khẳng định tính thích ứng của lý thuyết Keynes mới (Keynes, 1936; Calvo, 1983; Clarida, Galí & Gertler, 1999) trong việc giải thích biến động vĩ mô tại một quốc gia đang phát triển. Bằng việc lượng hóa các tham số phản ánh hành vi tối ưu hóa liên thời kỳ của hộ gia đình và doanh nghiệp dưới ràng buộc kỳ vọng hợp lý, nghiên cứu chứng minh rằng giá cả tại Việt Nam không điều chỉnh tức thời, tạo ra sự đánh đổi giữa kiểm soát lạm phát và ổn định sản lượng trong ngắn hạn.

Thứ hai, nghiên cứu tái khẳng định và mở rộng lý thuyết số lượng tiền tệ của Milton Friedman trong môi trường tài chính dựa vào ngân hàng: "nghiên cứu khẳng định lại một lần nữa tăng trưởng kinh tế Việt Nam phụ thuộc nhiều vào tăng trưởng tín dụng. Do đó tính hiệu quả của CSTT được thể hiện thông qua việc kiểm soát tăng trưởng tín dụng vẫn là chủ yếu". Luận án hình thành luận điểm lý thuyết: tại các nền kinh tế mà thị trường vốn chưa hoàn thiện, kênh tín dụng ngân hàng đóng vai trò trung gian huyết mạch, biến tăng trưởng tín dụng thành biến số đại diện trung tâm cho cả ổn định kinh tế thực lẫn ổn định tài chính.

Thứ ba, luận án giải quyết trọn vẹn Phê phán Lucas (Lucas Critique, 1976) trong phân tích chính sách tại Việt Nam. Bằng cách thiết lập hệ phương trình cấu trúc sâu liên kết giữa các điều kiện tối ưu biên và kỳ vọng hướng về tương lai, mô hình cho phép phân tích kịch bản chính sách mà không làm sai lệch các tham số hành vi cốt lõi khi NHTW thay đổi quy tắc can thiệp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng ba trụ cột lý thuyết kinh tế vĩ mô và kinh tế lượng cấu trúc:

                        [Mô hình SVAR]           [Mô hình BVAR-DSGE]
                     (Đo lường Cú sốc vĩ mô)   (Mô phỏng Dự báo Chính sách)
                       [Hàm ý Điều hành CSTT & CSATVM]

Khung phân tích 4 phương trình tuyến tính logarit biểu diễn nền kinh tế mở và nhỏ bao gồm:

1. Phương trình tổng cầu động (Đường cong IS mở): Dẫn xuất từ điều kiện biên Euler về tiêu dùng tối ưu liên thời kỳ của hộ gia đình, liên kết độ lệch sản lượng ($x_t$) với lãi suất thực kỳ vọng ($r_t - E_t\pi_{t+1}$), sản lượng thế giới và điều khoản thương mại.
2. Phương trình tổng cung động (Đường cong Phillips Keynes mới - NKPC): Dẫn xuất từ cơ chế định giá so le Calvo (1983), mô tả lạm phát hiện tại ($\pi_t$) phụ thuộc vào lạm phát kỳ vọng tương lai ($E_t\pi_{t+1}$), độ lệch sản lượng và sự truyền dẫn từ giá nhập khẩu/tỷ giá.
3. Phương trình tỷ giá và Ngang giá lãi suất không phòng ngừa (UIP): Mô tả mối quan hệ giữa chênh lệch lãi suất trong nước - quốc tế và kỳ vọng biến động tỷ giá danh nghĩa ($e_t$).
4. Phương trình quy tắc chính sách tiền tệ hướng về tương lai (Forward-looking Taylor Rule): Thể hiện phản ứng của NHTW trong việc thiết lập lãi suất danh nghĩa ngắn hạn trước các độ lệch kỳ vọng của lạm phát, sản lượng và mục tiêu tỷ giá.

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được xác lập rõ: áp dụng cho nền kinh tế quy mô nhỏ không có khả năng tác động đến lãi suất hay lạm phát thế giới (các biến số của Mỹ được xử lý ngoại sinh); tỷ giá vận hành theo cơ chế thả nổi có quản lý; và các tác nhân kinh tế sở hữu thông tin đối xứng trong việc hình thành kỳ vọng hợp lý.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ lập trường nhận thức luận thực chứng hậu kỳ (post-positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (critical realism), chú trọng việc kiểm chứng các quy luật kinh tế bằng cấu trúc dữ liệu định lượng chặt chẽ. Thiết kế nghiên cứu được tổ chức theo phương pháp hỗn hợp định lượng đa cấp (multi-level quantitative design):

• Cấp độ vi mô - trung mô: Phân tích dữ liệu bảng (panel data) của hệ thống ngân hàng thương mại nhằm xác định tác động của các công cụ chính sách lên tăng trưởng tín dụng.
• Cấp độ vĩ mô: Sử dụng chuỗi thời gian cấu trúc đa biến (structural multivariate time-series) và cân bằng tổng thể ngẫu nhiên để phân tích cơ chế truyền dẫn và mô phỏng dự báo.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu thực nghiệm được thực thi nghiêm ngặt qua ba cấu phần độc lập nhưng bổ trợ lẫn nhau:

Cấu phần 1 - Ước lượng dữ liệu bảng bằng FGLS:

• Mẫu nghiên cứu: 21 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2008–2017 (10 năm, dữ liệu trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán trên HOSE, HNX và Vietstock).
• Phương pháp: Sử dụng phương pháp Bình phương bé nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) trên phần mềm Stata 12.
• Mục tiêu kỹ thuật: Khắc phục triệt để hiện tượng tự tương quan (autocorrelation) và phương sai sai số thay đổi (heteroskedasticity) vốn phổ biến trong dữ liệu tài chính ngân hàng, đảm bảo các hệ số ước lượng thu được là không chệch và hiệu quả (BLUE).

Cấu phần 2 - Ước lượng mô hình Keynes mới SVAR:

• Dữ liệu: Chuỗi số liệu theo quý từ quý II/2000 đến quý III/2017 thu thập từ IMF-IFS, GSO, SBV và FED. Biến số bao gồm: độ lệch sản lượng ($dy_hp$, chiết tách bằng bộ lọc Hodrick-Prescott với tham số làm mượt $\lambda = 1600$), lạm phát ($\pi$), tỷ giá danh nghĩa USD/VND ($lne$), lãi suất chính sách ($r$), cùng các biến ngoại sinh là CPI Mỹ ($cpi_us$) và lãi suất Fed Funds ($int_us$).
• Kỹ thuật nhận dạng: Áp dụng phương pháp xác định tham số cấu trúc sâu của Keating (1990) và Leu (2011). Luận án áp đặt các điều kiện ràng buộc lý thuyết kinh tế lên ma trận hiệp phương sai của phần dư VAR giản lược mà không áp đặt ràng buộc phi lý lên các biến động trễ ngắn hạn. Ước lượng bằng phương pháp Hợp lý cực đại (Maximum Likelihood Estimation - MLE) trên phần mềm EViews 8.
• Công cụ phân tích: Triển khai Hàm phản ứng xung (Impulse Response Function - IRF) và Phân rã phương sai sai số dự báo (Forecast Error Variance Decomposition - FEVD).

Cấu phần 3 - Ước lượng và mô phỏng dự báo mô hình Keynes mới DSGE:

• Dữ liệu: 5 biến quan sát quý (quý I/2000 – quý IV/2016): độ lệch sản lượng ($dy_obs$), lãi suất ($R_obs$), lạm phát ($infl_obs$), biến động tỷ giá danh nghĩa ($de_obs$), và thay đổi điều khoản thương mại ($dq_obs$). Toàn bộ dữ liệu được chuẩn hóa dưới dạng độ lệch logarit so với trạng thái cân bằng dừng (steady-state).
• Kỹ thuật Bayesian: Thiết lập hàm phân phối tiền nghiệm (prior distribution) cho các tham số cấu trúc dựa trên đặc tính nền kinh tế Việt Nam và các nghiên cứu quốc tế (Lubik & Schorfheide, 2007). Sử dụng thuật toán Random Walk Metropolis-Hastings (MCMC) tích hợp trong công cụ Dynare 4.3 chạy trên nền tảng Matlab 2016a để tạo 100.000 mẫu chuỗi Markov, từ đó suy diễn phân phối hậu nghiệm (posterior distribution).
• Kiểm định độ vững (Robustness Checks): Tối ưu hóa trọng số $\lambda$ trong mô hình BVAR-DSGE và so sánh sai số RMSE trên các chân trời dự báo 2 quý (mẫu huấn luyện 63 quan sát) và 4 quý (mẫu huấn luyện 65 quan sát).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả thực nghiệm từ luận án mang lại 4 phát hiện mang tính đột phá:

Thứ nhất, bằng chứng định lượng từ mô hình FGLS khẳng định: "các công cụ CSTT có ảnh hưởng mạnh hơn so với các công cụ ATVM trong việc duy trì sự OĐTC tại Việt Nam". Cụ thể, các công cụ CSTT truyền thống gồm lãi suất tái chiết khấu ($dr$) và tỷ lệ dự trữ bắt buộc ($rrr$) có tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê cao đối với tăng trưởng tín dụng. Trong khi đó, các công cụ an toàn vĩ mô như hệ số an toàn vốn ($car$), tỷ lệ thanh khoản ($liq$) và tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động ($ldr$) thể hiện vai trò mờ nhạt hoặc phản ứng chậm trong giai đoạn tín dụng tăng trưởng quá nóng 2007–2010 (vượt mức 25%/năm) và giai đoạn xử lý nợ xấu 2011–2013. Điều này phản ánh thực tế thể chế giám sát an toàn vĩ mô tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu còn phân tán và chưa đồng bộ.

Thứ hai, phân tích động từ mô hình Keynes mới SVAR cho thấy cơ chế phản ứng rõ nét của các biến số vĩ mô trước các cú sốc cấu trúc:

• Cú sốc thắt chặt CSTT (tăng lãi suất chính sách): Làm giảm độ lệch sản lượng ngay từ quý thứ 2, đạt đáy ở quý thứ 4 trước khi dần quay về trạng thái cân bằng. Lạm phát phản ứng giảm sau độ trễ 2-3 quý, chứng minh kênh lãi suất có hiệu lực truyền dẫn thực tế chứ không bị vô hiệu hóa hoàn toàn.
• Cú sốc tỷ giá (sự mất giá của đồng nội tệ): Kích thích nhẹ xuất khẩu ròng trong ngắn hạn nhưng nhanh chóng làm gia tăng áp lực lạm phát thông qua kênh truyền dẫn tỷ giá (Exchange Rate Pass-Through - ERPT), đòi hỏi NHTW phải nâng lãi suất can thiệp để ổn định kỳ vọng giá cả.
• Kết quả phân rã phương sai: Chỉ ra rằng sự biến động của lạm phát tại Việt Nam chịu tác động lớn nhất từ các cú sốc tổng cầu và chính cú sốc quán tính lạm phát trong quá khứ, trong khi cú sốc tiền tệ giải thích tỷ trọng đáng kể vào biến động của sản lượng thực.

Thứ ba, việc ứng dụng mô hình BVAR-DSGE chứng minh tính ưu việt vượt trội trong mô phỏng dự báo vĩ mô. Kết quả kiểm định sai số dự báo ngoài mẫu cho thấy mô hình DSGE với độ trễ bậc 2 và bậc 3 kết hợp trọng số tiền nghiệm $\lambda = 1$ đạt giá trị RMSE thấp nhất đối với cả 5 biến quan sát trên các khung thời gian 2 quý và 4 quý tiếp theo, vượt trội so với mô hình VAR giản lược truyền thống.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện nghịch lý về cơ chế lạm phát mục tiêu (LPMT): dù LPMT là thông lệ quốc tế thành công tại nhiều nước ASEAN (Thái Lan, Indonesia, Philippines), Việt Nam chưa hội tụ đủ 4 điều kiện tiên quyết (tính độc lập của NHTW, hạ tầng phân tích kỹ thuật, cơ chế thị trường điều tiết giá hoàn toàn, và độ sâu thị trường tài chính). Do đó, việc duy trì cơ chế điều hành linh hoạt kết hợp đa mục tiêu là lựa chọn tối ưu trong giai đoạn hiện tại.

Implications đa chiều

Các hàm ý rút ra từ kết quả nghiên cứu mang tầm chiến lược:

• Đóng góp lý thuyết: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm vững chắc xác nhận mô hình Keynes mới mở với các vi nền tảng tối ưu hóa hoàn toàn có khả năng giải thích tốt các biến động chu kỳ kinh doanh tại các nền kinh tế đang chuyển đổi.
• Đổi mới phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình ước lượng tích hợp giữa SVAR nhận dạng bằng ràng buộc lý thuyết và BVAR-DSGE trên nền tảng Dynare/Matlab, cung cấp công cụ kinh tế lượng chuẩn mực có thể chuyển giao cho các cơ quan nghiên cứu vĩ mô.
• Hàm ý điều hành chính sách (NHNN):
  1. Chuyển dịch khung điều hành: Từng bước chuyển đổi từ điều hành khối lượng tiền/hạn mức tín dụng sang điều hành thông qua lãi suất chính sách và công cụ thị trường mở (OMO), củng cố niềm tin thị trường bằng sự minh bạch và tính dự báo được của CSTT.
  2. Phối hợp CSTT và CSATVM: Khẩn trương kiện toàn khung khổ chính sách an toàn vĩ mô (hoàn thiện các quy định về CAR theo Basel II/III, tỷ lệ LTV, DSTI) để giảm tải áp lực ổn định tài chính lên CSTT, cho phép CSTT tập trung sâu hơn vào mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.
  3. Hiện đại hóa công tác dự báo: Đưa mô hình Keynes mới DSGE vào vận hành như một cấu phần cốt lõi trong Hệ thống Dự báo và Phân tích Chính sách (FPAS) tại NHNN, phục vụ công tác truyền thông chính sách chủ động.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật nội tại:

• Giới hạn dữ liệu và biến số: Do đặc thù thống kê tại Việt Nam, chuỗi số liệu GDP quý giai đoạn đầu phải xử lý nội suy, chuỗi lãi suất chính sách trước 2010 sử dụng lãi suất tín phiếu kho bạc đại diện; bộ lọc HP tiềm ẩn hiện tượng thiên lệch điểm cuối (end-point bias).
• Phạm vi khu vực tài chính: Mô hình DSGE trong luận án tập trung vào các phương trình chuẩn hóa giản lược, chưa tích hợp đầy đủ cơ chế gia tốc tài chính (Financial Accelerator) của Bernanke-Gertler-Gilchrist cũng như khu vực ngân hàng bóng tối (Shadow Banking).
• Giả định khu vực đối ngoại: Mô hình mới chỉ tích hợp biến số ngoại sinh từ nền kinh tế Mỹ đại diện cho thị trường quốc tế, chưa phản ánh đầy đủ tác động đa chiều từ các đối tác thương mại lớn khác như Trung Quốc, EU và ASEAN.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng tiếp cận:

1. Mở rộng mô hình DSGE tích hợp ma sát khu vực ngân hàng (Banking Frictions) và bảng cân đối tài sản của định chế trung gian để lượng hóa chi tiết rủi ro vỡ nợ hệ thống.
2. Phát triển mô hình DSGE đa quốc gia (Multi-Country DSGE / Global VAR) đánh giá tác động lan tỏa từ các cú sốc địa chính trị và biến động chuỗi cung ứng toàn cầu.
3. Nghiên cứu cơ chế truyền dẫn phi tuyến (Non-linear DSGE / Regime-switching SVAR) trong các điều kiện khủng hoảng hoặc trạng thái bẫy thanh khoản.
4. Tích hợp dữ liệu tần suất cao (Nowcasting / Mixed-frequency DSGE) nhằm nâng cao độ nhạy thời gian thực của dự báo vĩ mô.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động lan tỏa sâu rộng trên nhiều phương diện:

• Tác động học thuật: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực cao về phương pháp luận mô hình hóa DSGE và SVAR tại Việt Nam, mở ra tiềm năng trích dẫn lớn trong các nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế học tiền tệ tại các thị trường mới nổi.
• Tác động chính sách quốc gia: Cung cấp luận cứ trực tiếp cho NHNN, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia và Bộ Kế hoạch & Đầu tư trong việc thiết kế lộ trình hiện đại hóa ngân hàng trung ương và xây dựng khung điều phối kinh tế vĩ mô đến năm 2030.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Giúp định hình chính sách tiền tệ ổn định, giảm thiểu biến động chu kỳ kinh tế, kiềm chế lạm phát kỳ vọng ở mức hợp lý (dưới 4%), qua đó bảo vệ sức mua đồng nội tệ, cải thiện môi trường kinh doanh và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một bản thiết kế phương pháp luận hoàn chỉnh từ thiết lập phương trình vi mô, kỹ thuật nội suy Bayes, đến mã lệnh thực thi trên Stata, EViews và Dynare/Matlab.
• Các nhà hoạch định chính sách tại NHTW (NHNN): Sở hữu công cụ mô phỏng định lượng đáng tin cậy để đánh giá tức thời tác động của các quyết định lãi suất, tỷ giá trước khi ban hành chính sách.
• Chuyên gia phân tích kinh tế tại các Định chế Tài chính & Quỹ đầu tư: Nắm bắt cơ chế phản ứng của các biến số lãi suất, lạm phát và tỷ giá trước các cú sốc để tối ưu hóa chiến lược quản trị danh mục đầu tư và rủi ro tín dụng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?
Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng thành công mô hình Keynes mới cho nền kinh tế mở quy mô nhỏ (Galí & Monacelli, 2002; Lubik & Schorfheide, 2007) vào môi trường thể chế đặc thù của Việt Nam. Nghiên cứu chứng minh rằng dưới điều kiện thị trường tài chính chưa hoàn thiện và chính sách an toàn vĩ mô chưa đồng bộ, các ràng buộc vi mô của trường phái Keynes mới (đặc biệt là cơ chế định giá Calvo) vẫn giải thích hoàn hảo sự tương tác giữa lạm phát, sản lượng và quy tắc lãi suất hướng về tương lai.

2. Đột phá phương pháp luận của luận án khi so sánh với các nghiên cứu trước đây là gì?
Trả lời: So với các nghiên cứu sử dụng VAR truyền thống phi cấu trúc (Sims, 1980) hoặc SVAR áp đặt ràng buộc ngắn hạn thuần túy (Kim & Roubini, 2000), luận án tạo đột phá bằng cách: (i) Ứng dụng kỹ thuật Keating (1990) và Leu (2011) để nhận dạng tham số cấu trúc sâu dưới kỳ vọng hợp lý trong mô hình SVAR; và (ii) Tích hợp mô hình BVAR-DSGE với thuật toán Metropolis-Hastings MCMC trên Dynare 4.3/Matlab 2016a, giải quyết triệt để vấn đề mẫu nhỏ (Seonghoon & Antonio, 2014) và tối ưu hóa sai số RMSE dự báo ngoài mẫu.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và bằng chứng dữ liệu hỗ trợ là gì?
Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là sự áp đảo của các công cụ CSTT truyền thống so với các công cụ CSATVM trong việc kiềm chế tăng trưởng tín dụng tại 21 NHTMCP giai đoạn 2008–2017. Ước lượng FGLS cho thấy trong khi hệ số an toàn vốn ($car$) và tỷ lệ thanh khoản ($liq$) không thể hiện tác động kiềm chế rõ rệt trong các giai đoạn bùng nổ tín dụng (>25%), thì lãi suất tái chiết khấu ($dr$) và dự trữ bắt buộc ($rrr$) lại tạo ra lực cản tức thì và có ý nghĩa thống kê cao lên quy mô cấp tín dụng của các ngân hàng.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) hoàn chỉnh không?
Trả lời: Có. Luận án công khai chi tiết toàn bộ hệ thống phương trình cấu trúc toán học (Chương 2 và 3), danh mục biến số và nguồn thu thập chuẩn hóa (IMF-IFS, WB, GSO, SBV, Vietstock), bộ thông số phân phối tiền nghiệm, cấu hình lọc dữ liệu HP filter ($\lambda=1600$), cùng các bước thiết lập ma trận nhận dạng trong EViews 8 và file cấu hình .mod trên Dynare 4.3 / Matlab 2016a.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?
Trả lời: Lộ trình 10 năm tập trung vào việc chuyển đổi từ mô hình DSGE đại diện tác nhân đơn lẻ (Representative Agent New Keynesian - RANK) sang mô hình tác nhân không đồng nhất (Heterogeneous Agent New Keynesian - HANK), đồng thời tích hợp các khối hàm mục tiêu phi tuyến về biến đổi khí hậu và chuyển đổi số trong lĩnh vực thanh toán ngân hàng.

Kết luận

1. Khẳng định vai trò trung tâm của CSTT: Luận án chứng minh CSTT là công cụ điều tiết vĩ mô hữu hiệu và đóng vai trò chủ đạo trong việc đảm bảo ổn định tài chính tại Việt Nam trong bối cảnh khung khổ CSATVM đang hoàn thiện.
2. Xác lập tính phù hợp của Lý thuyết Keynes mới: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định cơ chế định giá so le và tính cứng nhắc danh nghĩa tồn tại rõ rệt, biến CSTT thành công cụ can thiệp hữu hiệu vào tổng cầu ngắn hạn.
3. Lượng hóa cơ chế truyền dẫn qua SVAR: Nhận dạng thành công 4 cú sốc cấu trúc (tổng cầu, tổng cung NKPC, tỷ giá UIP, và CSTT) cùng phản ứng động của các biến số vĩ mô nội sinh, chỉ rõ vai trò trọng yếu của kênh lãi suất và tỷ giá.
4. Xây dựng thành công công cụ dự báo BVAR-DSGE: Phát triển hệ thống mô hình cân bằng tổng thể động ngẫu nhiên với kỹ thuật Bayesian, đạt độ chuẩn xác dự báo RMSE vượt trội cho 5 chỉ tiêu vĩ mô cốt lõi trên các khung thời gian 2 quý và 4 quý.
5. Đề xuất lộ trình hiện đại hóa ngân hàng trung ương: Định hình khung giải pháp khả thi giúp NHNN từng bước hoàn thiện công tác truyền thông chính sách, củng cố tính độc lập thể chế, và điều phối nhịp nhàng giữa CSTT và CSATVM hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề nghiên cứu Luận án tìm thấy bằng chứng các công cụ CSTT có ảnh hưởng mạnh hơn so với các công cụ ATVM trong việc duy trì sự OĐTC tại Việt Nam. Bên cạnh đó, nghiên cứu khẳng định lại một lần nữa tăng trưởng kinh tế Việt Nam phụ thuộc nhiều vào tăng trưởng tín dụng. Do đó tính hiệu quả của CSTT được thể hiện thông qua việc kiểm soát tăng trưởng tín dụng vẫn là chủ yếu. Qua đó cho thấy vai trò quan trọng của NHTW trong việc góp phần ổn định vĩ mô tại Việt Nam.

Đây là cơ sơ quan trọng để lý thuyết Keynes (Keynes, 1936) được vận dụng và phát triển trong nghiên cứu. Cách tiếp cận Keynes mới nhận được nhiều sự quan tâm bởi mô hình này nhấn mạnh hành vi tối ưu hóa liên thời kỳ của các chủ thể kinh tế hay xây dựng nền tảng vi mô cho các giả thuyết của trường phái này để giải quyết vấn đề cứng nhắc của giá cả và tiền lương danh nghĩa (nominal rigidity). Kể từ nghiên cứu của Sims (1980), mô hình vec tơ tự hồi quy cấu trúc (Structural Vector Autoregression - SVAR) nhận được nhiều sự quan tâm bởi khả năng mô phỏng các phản ứng động của các biến số vĩ mô đối với các cú sốc cấu trúc (structural shocks). Một cách tổng quát, mô hình SVAR được xác định dựa vào việc thiết lập các điều kiện ràng buộc (restrictions) trong các phương trình phù hợp với lý thuyết kinh tế.

Những giả định xác định sau đó được kiểm tra dựa trên các phản ứng động (Hall, 1995). Mối quan hệ cấu trúc đồng thời giữa các biến số vĩ mô được đề xuất bởi Kim và Roubini (2000). Huh (1999) dựa trên các giả định xác định trên mô hình Mundell - Fleming4 tĩnh với việc áp đặt các điều kiện ràng buộc ngắn và dài hạn. Dungey và Pagan (2000, 2009) phát triển mô hình cấu trúc cấu trúc khối đệ quy (a block – recursive structural model) với 11 biến số.

Trong chính sách lạm phát mục tiêu, NHTW thiết lập mục tiêu lạm phát cho chính sách tiền tệ và sau đó thực thi chính sách tiền tệ nhằm đạt được mục tiêu đó. 4 Xem chi tiết tại mục phụ lục 2, phụ lục 7. 4 behaviour) của các chủ thể kinh tế (economic agents). Ngoài ra, mối quan hệ tổng hợp sử dụng khuôn khổ SVAR dẫn xuất từ mô hình cân bằng tổng thể động (Dynamic General Equilibrium Model).

Trong đó NHTW và các chủ thể tư nhân trong nền kinh tế giả định kỳ vọng hợp lý và hướng về tương lai (Hodge & ctg, 2008; Nguyễn Đức Trung, Nguyễn Hoàng Chung, 2017). Thứ nhất, cấu trúc mô hình Keynes mới SVAR bao gồm phương trình tổng cầu động (IS) dựa trên đại diện tối ưu hóa hữu dụng biên của các chủ thể trong nền kinh tế mở và nhỏ, phương trình tổng cung (aggregate supply - AS) hay đường cong Keynesian mới Phillips (New Keynesian Phillips curve - NKPC) dựa trên nền tảng nghiên cứu của Calvo’s (1983) về mô hình biến động giá cả (a staggered price model), một phương trình ngang giá lãi suất không bảo hiểm rủi ro tỷ giá (UIP) và một quy tắc chính sách tiền tệ hướng về tương lai. Thông qua đó, nghiên cứu mô phỏng lại phản ứng của các biến số kinh tế vĩ mô bao gồm: độ lệch sản lượng (output gap), lạm phát (inflation), tỷ giá hối đoái (exchange rate) và LSCS (a policy interest rate) đối với bốn cú sốc cấu trúc - cú sốc tổng cầu, cú sốc tổng cung, cú sốc tỷ giá và cú sốc CSTT. Thứ hai, nghiên cứu mô hình Keynes mới với phương pháp tiếp cận DSGE (Mô hình Keynes mới DSGE) ước lượng dự báo cho nền kinh tế nhỏ và mở cửa như Việt Nam.

Mô hình được xây dựng và hiệu chỉnh sao cho phù hợp với mục tiêu dự báo đối với các biến số vĩ mô của nền kinh tế như: Độ lệch sản lượng, lạm phát, LSCS, biến động trong tỉ giá hối đoái và điều khoản thương mại. Ngược lại với các nền tảng thống kê thuần túy, nghiên cứu sử dụng mô hình DSGE cho nền kinh tế mở và nhỏ như Việt Nam để cung cấp các thông tin tiền nghiệm cho mô hình ước lượng Bayesian5 VAR (BVAR). Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phù hợp tương đối về phương pháp tiếp cận và tính tương thích giữa mô hình lí thuyết và dữ liệu thực tế nhằm xây dựng một mô hình dự báo có ý nghĩa cho Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu 1.

Mục tiêu chung Thực hiện kiểm định sự phù hợp của mô hình Keynes mới nhằm khẳng định vai trò của CSTT trong việc ổn định vĩ mô tại Việt Nam. 5 Xem chi tiết về nội suy Bayes tại phụ lục 19. Mục tiêu cụ thể Thứ nhất, nghiên cứu đánh giá vai trò của CSTT trong việc ổn định vĩ mô tại Việt Nam thông qua việc kiểm soát TTTD; Thứ hai, nghiên cứu đánh giá sự phù hợp của mô hình Keynes mới trong việc giải thích các biến động kinh tế vĩ mô; Thứ ba, nghiên cứu sử dụng mô hình Keynes mới SVAR để đánh giá phản ứng của các biến số vĩ mô trước các cú sốc của chính các biến số này; Thứ tư, nghiên cứu đề xuất mô hình Keynes mới DSGE phục vụ phân tích, dự báo và truyền thông chính sách về kinh tế vĩ mô tại Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu Thứ nhất, vai trò của CSTT tại Việt Nam được biểu hiện thông qua việc kiểm soát tăng trưởng tín dụng như thế nào? Thứ hai, tại sao mô hình Keynes mới được xem là phù hợp để giải thích cho các biến động kinh tế vĩ mô trong ngắn hạn? Thứ ba, cú sốc của các biến số vĩ mô tác động đến các biến số này thông qua mô hình Keynes mới như thế nào? Thứ tư, mô hình mô phỏng dự báo bằng mô hình Keynes mới DSGE cho các biến số vĩ mô của Việt Nam như thế nào? 1.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu 1. Các nhân tố CSTT và ATVM tác động đến tăng trưởng tín dụng Các nhân tố tác động đến tăng trưởng tín dụng (TTTD) của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2017. Biến phụ thuộc Nghiên cứu này sử dụng chỉ tiêu TTTD (credit growth - CRD) như là chỉ số đại điện cho sự ổn định tài chính (OĐTC).

Điều này phù hợp với nghiên cứu của Kim & ctg (2018), theo đó tăng trưởng kinh tế là thước đo phản ánh sự ổn định của hệ thống tài 6 chính. Thật vậy, việc TTTD quá mức làm cho khủng hoảng ngân hàng dễ dàng xảy ra và dẫn đến sự bất OĐTC (Borio & ctg, 2009; Schularick & ctg, 2012). Biến độc lập Theo Tressel & Zhang (2016), những thay đổi bất thường của TTTD và giá tài sản là hai tín hiệu quan trọng của rủi ro hệ thống, được sử dụng để làm chỉ số cảnh báo sớm sự bất ổn tài chính. Thực tế tại Việt Nam, giai đoạn tín dụng tăng trưởng quá nóng 2007 - 2010 (tỷ lệ tăng trưởng dư nợ luôn duy trì ở mức trên 25%) dẫn đến tỷ lệ nợ xấu tăng cao, nhất là trong giai đoạn 2011 - 2013.

Tình trạng này càng trở nên trầm trọng hơn đối với các ngân hàng yếu kém mất khả năng thanh khoản và làm cho hoạt động toàn hệ thống kém ổn định. Như vậy, chỉ số TTTD (crd) có thể phản ánh mức độ rủi ro mà các ngân hàng và là chỉ số phản ánh khả năng phát triển bền vững và lành mạnh của hệ thống tài chính trong tương lai (Imran & Nishat, 2013). Ngoài ra, các biến độc lập đại diện cho CSTT là tỷ lệ dự trữ bắt buộc (rrr) và lãi suất tái chiết khấu (dr); đại diện cho chính sách ATVM là hệ số an toàn vốn (car), tỷ lệ dự trữ thanh khoản (liq), tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (ldr) và các biến kiểm soát để giảm tác động gây nhiễu của các biến bị bỏ sót và hiện tượng hệ số ước lượng không đáng tin cậy (mô hình không vững, hệ số ước lượng không có ý nghĩa thống kê,…) tăng trưởng kinh tế (gdp) và tốc độ lạm phát (cpi). Các biến số kinh tế vĩ mô trong mô hình Keynes mới Khuôn khổ mô hình Keynes mới SVAR Các biến số vĩ mô tác động đến cơ chế truyền dẫn CSTT trong mô hình Keynes mới SVAR theo phương pháp tiếp cận kỳ vọng hợp lý.

Nghiên cứu thực nghiệm cho nền kinh tế nhỏ, mở của Việt Nam sử dụng dữ liệu theo quý và bắt đầu từ quý II/2000 đến quý III/2017. Các chuỗi số liệu được sử dụng cho nghiên cứu bao gồm: Lãi suất chính sách (r): Trước năm 2010, dữ liệu theo IMF - IFS là lãi suất tín phiếu kho bạc Nhà nước (treasury bill rate); từ sau năm 2010, số liệu này được IMF - IFS chuẩn hóa là LSCS (policy rate). Theo Nguyễn Thế Khải (2017), lãi suất trên thị trường tiền tệ được chia thành hai nhóm: lãi suất chịu tác động của quan 7 hệ cung – cầu vốn6 và lãi suất do NHTW công bố được sử dụng để điều hành CSTT7. Biến độ lệch sản lượng (dy_hp): Độ lệch sản lượng được tính bằng chênh lệch giữa logarit sản lượng thực và sản lượng tiềm năng (HP filter)8 (IMF–IFS).

Tỷ giá hối đoái (lne): Tỷ giá dẫn xuất từ cặp tỷ giá USD/VNĐ của IMF - IFS; được lấy logarit nepe (ln) nhằm làm co dữ liệu, để ước lượng được chính xác hơn. Lạm phát (pi): Chỉ số này được đại diện bởi chỉ số giá tiêu dùng trong nước theo quý, lấy dữ liệu của IMF - IFS. Đối với nhóm biến nước ngoài bao gồm lạm phát (cpi_us) và lãi suất Quỹ liên bang của Mỹ (int_us); lấy dữ liệu theo IMF - IFS và Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED). Khuôn khổ mô hình Keynes mới DSGE Các biến số kinh tế vĩ mô trong mô hình Keynes mới theo cách tiếp cận DSGE.

Dữ liệu nghiên cứu gồm 5 biến quan sát bao gồm: Độ lệch sản lượng (dy_obs), lãi suất (R_obs), lạm phát (infl_obs), biến động trong tỉ giá hối đoái (de_obs), sự thay đổi của điều khoản thương mại (dq_obs) và lấy theo quý từ quý I/2000 - quý IV/2016, dựa trên các nguồn: IMF - IFS, WB, SBV, GSO… Dữ liệu thu được gồm 63 - 65 nhóm biến quan sát, tất cả dữ liệu được lấy trung bình về độ lệch logarit từ trạng thái cân bằng (steady state). Cơ sở dữ liệu phù hợp với nghiên cứu của Lubik và Schorheide (2007); Zheng và Guo (2013), Hodge và cộng sự (2008).