Luận án tiến sĩ mối quan hệ giữa kiểm soát lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong điều hành chính sách tiền tệ ở việt nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu mối quan hệ giữa kiểm soát lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong điều hành chính sách tiền tệ ở, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Quang Đào
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế - Tài Chính, Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Kiểm Soát Lạm Phát Và Tăng Trưởng Kinh Tế Trong Điều Hành Chính Sách Tiền Tệ Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết và ý nghĩa của đề tài nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• Các công trình nghiên cứu liên quan
• Điểm mới của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ, MỐI QUAN HỆ GIỮA LẠM PHÁT VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.1. Tổng quan về chính sách tiền tệ
• 1.1.1. Khái niệm và đặc trưng của chính sách tiền tệ
• 1.1.1.1. Đặc trưng chính sách tiền tệ
• 1.1.2. Mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ
• 1.1.2.1. Mục tiêu cuối cùng của CSTT
• 1.1.2.2. Mục tiêu trung gian
• 1.1.2.3. Mục tiêu hoạt động
• 1.1.3. Các công cụ điều hành chính sách tiền tệ
• 1.2. Lạm phát và tăng trưởng kinh tế
• 1.2.1. Tổng quan về lạm phát
• 1.2.1.1. Khái niệm và đo lường
• 1.2.1.2. Quan điểm khác nhau về lạm phát
• 1.2.1.3. Các nguyên nhân dẫn đến lạm phát
• 1.2.1.4. Các nhân tố tác động đến lạm phát
• 1.2.2. Tổng quan về tăng trưởng kinh tế
• 1.2.2.1. Khái niệm về tăng trưởng kinh tế
• 1.2.2.2. Các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế
• 1.2.2.3. Các lý thuyết về tăng trưởng kinh tế
• 1.2.2.4. Đo lường tăng trưởng kinh tế
• 1.3. Luận cứ khoa học về mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong điều hành chính sách tiền tệ
• 1.3.1. Lý thuyết về quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế
• 1.3.2. Các nghiên cứu kiểm nghiệm về mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng
• 1.4. Kinh nghiệm của một số nước giải quyết mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong điều hành chính sách tiền tệ và bài học cho Việt Nam
• 1.4.1. Kinh nghiệm của một số nước giải quyết mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong điều hành chính sách tiền tệ
• 1.4.1.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.4.1.2. Kinh nghiệm của Nhật Bản
• 1.4.1.3. Kinh nghiệm của Ấn Độ
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN MỐI QUAN HỆ GIỮA LẠM PHÁT VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.1.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.1.2. Diễn giải các biến trong mô hình nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Xây dựng thang đo
• 2.2.3. Nghiên cứu định lượng
• 2.2.3.1. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.2.4.1. Dữ liệu thứ cấp
• 2.2.4.2. Dữ liệu sơ cấp
• 2.2.5. Thiết kế mẫu
• 2.2.6. Kỹ thuật phân tích dữ liệu
• 2.2.6.1. Kiểm định thang đo qua hệ số tin cậy Cronbach’s alpha
• 2.2.6.2. Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis, EFA)
• 2.2.6.3. Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (Multiple Regression Analysis, MRA)
• 2.3. Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ lạm phát và tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1. Đặc điểm của mẫu nghiên cứu
• 2.3.2. Kiểm định thang đo
• 2.4. Mô hình nghiên cứu chính thức
• 2.4.1. Mô hình hồi qui
• 2.4.2. Kiểm định ma trận tương quan giữa các biến
• 2.4.3. Phân tích hồi quy
• 2.4.4. Thảo luận kết quả hồi quy
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG MỐI QUAN HỆ GIỮA KIỂM SOÁT LẠM PHÁT VÀ THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TRONG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng điều hành chính sách tiền tệ ở Việt Nam
• 3.1.1. Thực trạng điều hành công cụ chính sách tiền tệ ở Việt Nam
• 3.1.1.1. Nghiệp vụ thị trường mở
• 3.1.1.2. Dự trữ bắt buộc
• 3.1.1.3. Tỷ giá hối đoái
• 3.1.1.4. Hạn mức tín dụng
• 3.1.1.5. Điều hành lãi suất
• 3.1.1.6. Lãi suất tái chiết khấu
• 3.1.2. Thực trạng điều hành chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam
• 3.1.2.1. Thực trạng điều hành chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát ở Việt Nam
• 3.1.2.2. Thực trạng điều hành chính sách tiền tệ nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam thời gian qua
• 3.2. Thực trạng lạm phát và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam
• 3.2.1. Thực trạng lạm phát ở Việt Nam
• 3.2.2. Thực trạng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam
• 3.3. Đánh giá thực trạng điều hành chính sách tiền tệ giải quyết mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam
• 3.3.1. Những kết quả đạt được
• 3.3.2. Những tồn tại và nguyên nhân
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA KIỂM SOÁT LẠM PHÁT VÀ THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TRONG ĐIỀU HÀNH CHÍSH SÁCH TIỀN TỆ Ở VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng điều hành chính sách tiền tệ ở Việt Nam
• 4.2. Giải pháp điều hành chính sách tiền tệ giải quyết mối quan hệ giữa kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam
• 4.2.1. Nhóm giải pháp chiến lược
• 4.2.1.1. Theo dõi sát diễn biến vĩ mô, thị trường tiền tệ trong và ngoài nước để chủ động, kịp thời thực hiện các giải pháp điều hành phù hợp
• 4.2.1.2. Giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trong mọi tình huống ổn định để phát triển và phát triển trong ổn định
• 4.2.1.3. Điều hành lãi suất phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô, lạm phát và thị trường tiền tệ nhằm ổn định mặt bằng lãi suất
• 4.2.1.4. Tiếp tục điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt, phối hợp đồng bộ các giải pháp và các công cụ CSTT nhằm hỗ trợ ổn định tỷ giá
• 4.2.1.5. Tiếp tục chỉ đạo các TCTD tập trung vốn tín dụng đối với các lĩnh vực ưu tiên, lĩnh vực sản xuất kinh doanh hiệu quả theo chỉ đạo của Chính phủ
• 4.2.1.6. Tiếp tục phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa cũng như với các chính sách kinh tế vĩ mô khác để thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng hợp lý
• 4.2.1.7. Cần xây dựng một trung tâm dự báo kinh tế quốc gia chính thức
• 4.2.2. Nhóm giải pháp cụ thể
• 4.2.2.1. Giải pháp kiềm chế lạm phát trong thời gian tới
• 4.2.2.2. Giải pháp điều hành chính sách tiền tệ
• 4.2.2.3. Tăng vốn đầu tư và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư
• 4.2.2.4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 4.2.2.5. Áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ
• 4.2.2.6. Sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên
• 4.3. Một số kiến nghị
• 4.3.1. Đối với Chính phủ
• 4.3.2. Đối với NHNN
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Chính sách tiền tệ và mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế

Chính sách tiền tệ đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế, đặc biệt là trong việc kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến lãi suất mà còn tác động đến các yếu tố vĩ mô khác như tỷ giá hối đoái và cung tiền. Mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ là duy trì sự ổn định của nền kinh tế, trong đó việc kiểm soát lạm phát là một trong những ưu tiên hàng đầu. Theo lý thuyết, có một mối quan hệ phức tạp giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Khi lạm phát tăng cao, có thể dẫn đến sự giảm sút trong tăng trưởng kinh tế do chi phí sinh hoạt tăng lên, làm giảm sức mua của người tiêu dùng. Ngược lại, trong một số trường hợp, tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ có thể dẫn đến lạm phát gia tăng do nhu cầu vượt quá cung. Do đó, việc điều hành chính sách tiền tệ cần phải cân nhắc kỹ lưỡng để đạt được mục tiêu kép này.

1.1. Đặc trưng của chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ ở Việt Nam được điều hành bởi Ngân hàng Nhà nước với các công cụ như lãi suất, tỷ giá và dự trữ bắt buộc. Mục tiêu chính của chính sách này là kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đặc trưng của chính sách tiền tệ Việt Nam là sự linh hoạt trong điều hành, nhằm ứng phó với các biến động kinh tế trong và ngoài nước. Việc điều chỉnh lãi suất cơ bản và thực hiện các nghiệp vụ thị trường mở là những biện pháp quan trọng để kiểm soát lạm phát. Theo đó, lãi suất được điều chỉnh nhằm tạo ra một môi trường tín dụng thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc điều hành chính sách tiền tệ cũng cần phải chú ý đến các yếu tố như tình hình kinh tế vĩ mô và các chính sách tài khóa để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

II. Tác động của lạm phát đến tăng trưởng kinh tế

Lạm phát có thể tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế thông qua nhiều kênh khác nhau. Khi lạm phát tăng cao, chi phí sản xuất cũng gia tăng, dẫn đến việc các doanh nghiệp phải tăng giá sản phẩm. Điều này có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng, từ đó ảnh hưởng đến tổng cầu trong nền kinh tế. Một nghiên cứu cho thấy rằng, trong giai đoạn từ 2004 đến 2018, lạm phát ở Việt Nam có xu hướng tăng cao, đặc biệt là trong các năm có sự biến động lớn về giá cả hàng hóa. Điều này đã dẫn đến sự chậm lại trong tăng trưởng kinh tế. Hơn nữa, lạm phát không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng mà còn tác động đến các quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Khi lạm phát không ổn định, các nhà đầu tư có thể trở nên thận trọng hơn trong việc đầu tư vào sản xuất, dẫn đến sự giảm sút trong tăng trưởng kinh tế. Do đó, việc kiểm soát lạm phát là rất cần thiết để duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững.

2.1. Các nguyên nhân dẫn đến lạm phát

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến lạm phát, bao gồm cả yếu tố cầu và yếu tố cung. Yếu tố cầu thường liên quan đến sự gia tăng nhu cầu tiêu dùng trong khi nguồn cung không đủ đáp ứng. Ngược lại, yếu tố cung có thể xuất phát từ sự gia tăng chi phí sản xuất, chẳng hạn như giá nguyên liệu thô tăng cao. Tại Việt Nam, các yếu tố như biến động giá dầu, giá thực phẩm và các chính sách tài khóa cũng có thể tác động đến lạm phát. Theo các chuyên gia, việc hiểu rõ các nguyên nhân này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách có những biện pháp phù hợp để kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

III. Thực trạng kiểm soát lạm phát và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

Trong giai đoạn từ 2004 đến 2018, Việt Nam đã trải qua nhiều biến động về lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Mặc dù có những nỗ lực trong việc kiểm soát lạm phát, nhưng vẫn có những thời điểm lạm phát tăng cao, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ lạm phát trung bình trong giai đoạn này là khoảng 6% mỗi năm, trong khi tăng trưởng kinh tế đạt khoảng 6.5%. Điều này cho thấy rằng, mặc dù có sự tăng trưởng, nhưng lạm phát vẫn là một vấn đề cần được giải quyết. Các chính sách tiền tệ đã được áp dụng để kiểm soát lạm phát, nhưng vẫn cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững cho nền kinh tế.

3.1. Đánh giá thực trạng điều hành chính sách tiền tệ

Đánh giá thực trạng điều hành chính sách tiền tệ cho thấy rằng, Ngân hàng Nhà nước đã có những bước đi tích cực trong việc kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt. Việc điều chỉnh lãi suất và thực hiện các nghiệp vụ thị trường mở cần phải được thực hiện một cách linh hoạt và kịp thời để ứng phó với các biến động của nền kinh tế. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa để đạt được mục tiêu kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

IV. Giải pháp kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Để kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cần có một loạt các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần theo dõi sát diễn biến kinh tế vĩ mô và thị trường tiền tệ để có những điều chỉnh kịp thời. Việc giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô là rất quan trọng để tạo ra môi trường thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, cần điều hành lãi suất một cách hợp lý, đảm bảo rằng lãi suất không quá cao để không làm giảm sức mua của người tiêu dùng. Cần tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng tập trung vốn vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh hiệu quả, từ đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Cuối cùng, việc phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa cũng là một yếu tố quan trọng để đạt được mục tiêu kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

4.1. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc tăng cường quản lý giá cả, kiểm soát chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp. Cần có các biện pháp hỗ trợ cho các ngành sản xuất chủ lực, đồng thời khuyến khích đầu tư vào công nghệ mới để nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Cuối cùng, cần xây dựng một trung tâm dự báo kinh tế quốc gia để có thể đưa ra các dự báo chính xác về tình hình kinh tế, từ đó có những điều chỉnh kịp thời trong chính sách tiền tệ.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Mối quan hệ tương tác giữa kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế là bài toán kinh tế lượng vĩ mô trung tâm của mọi quốc gia đang phát triển trong tiến trình hội nhập quốc tế. Tại Việt Nam, giai đoạn 2004–2018 chứng kiến những biến động kinh tế sâu sắc, từ giai đoạn tăng trưởng nóng kèm lạm phát hai con số (năm 2008 lạm phát đạt 19,89%, năm 2011 đạt 18,13%) đến thời kỳ tái cơ cấu nền kinh tế và duy trì ổn định vĩ mô vững chắc (2012–2018 với CPI duy trì dưới ngưỡng 4%). Luận án tiến sĩ kinh tế của NCS. Nguyễn Thị Thu Trang (chuyên ngành Kinh tế - Tài chính, Ngân hàng, mã số 9.01, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hà Quang Đào) mang tên "Mối quan hệ giữa kiểm soát lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong điều hành chính sách tiền tệ ở Việt Nam" là công trình khoa học tiên phong tiếp cận toàn diện cơ chế điều hành chính sách tiền tệ (CSTT) gắn liền với bài toán "mục tiêu kép".

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) được xác định rõ ràng: phần lớn các nghiên cứu trước đây (như Nguyễn Thị Kim Thanh, 2008; Khuất Duy Tuấn, 2012; Nguyễn Thị Vân Anh, 2018) chỉ tập trung đơn lẻ vào kênh truyền dẫn hoặc tác động của CSTT tới một biến số vĩ mô biệt lập, chưa có công trình nào giải mã một cách hệ thống bản chất mối quan hệ động giữa lạm phát và tăng trưởng gắn liền với các công cụ điều hành CSTT giai đoạn 2004–2018. Luận án đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) và kiểm định 4 giả thuyết cốt lõi:

• RQ1: Mối quan hệ giữa kiểm soát lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong điều hành CSTT ở Việt Nam được định hình như thế nào?
• RQ2: Việc thực thi mục tiêu kiểm soát lạm phát tác động ngược chiều hay đồng thuận đến tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn và dài hạn?
• RQ3: Những nhóm nhân tố vĩ mô và công cụ CSTT nào chi phối mạnh nhất đến mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế?
• RQ4: Hệ thống giải pháp điều hành CSTT nào có khả năng tối ưu hóa bài toán mục tiêu kép trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi?

Cơ sở pháp lý và định hướng thể chế của nghiên cứu bám sát Điều 2, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định: "Chính sách tiền tệ quốc gia là một bộ phận của chính sách kinh tế - tài chính của Nhà Nước nhằm ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống của nhân dân". Về khung lý thuyết, công trình tích hợp Thuyết số lượng tiền tệ (Fisher, Hume), Khung cân bằng IS-LM (Hicks-Hansen), Lý thuyết đường cong Phillips mở rộng kỳ vọng (Friedman, Phelps) và Lý thuyết lạm phát cấu trúc. Với phạm vi nghiên cứu bao trùm chuỗi số liệu thứ cấp 15 năm (2004–2018) và khảo sát sơ cấp chuyên gia, luận án mang ý nghĩa đột phá trong việc luận giải cơ sở khoa học để Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chuyển dịch phương thức điều hành từ kiểm soát theo khối lượng sang kiểm soát theo giá.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về mối quan hệ giữa CSTT, lạm phát và tăng trưởng kinh tế phản ánh những luồng quan điểm đối thoại học thuật sâu sắc:

Trường phái Cổ điển và Trọng tiền (Classical & Monetarist Schools) với đại diện tiêu biểu là Irving Fisher và Milton Friedman khẳng định tính trung lập của tiền tệ trong dài hạn ($MV = PY$). Sự gia tăng cung tiền vượt quá mức tăng sản lượng tiềm năng tất yếu dẫn tới lạm phát. Ngược lại, John Maynard Keynes (1936) và trường phái Tổng hợp vĩ mô (Neoclassical Synthesis) nhấn mạnh lạm phát cầu kéo và chi phí đẩy, thừa nhận sự đánh đổi ngắn hạn giữa lạm phát và thất nghiệp trên đường cong Phillips (A.W. Phillips, 1958). James Tobin (1965) bổ sung luận điểm về hiệu ứng danh mục vốn hóa (Tobin effect), cho rằng lạm phát danh nghĩa vừa phải có thể thúc đẩy tích lũy vốn vật chất thay cho nắm giữ tiền mặt, qua đó kích thích tăng trưởng.

Các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế ghi nhận sự đa chiều: Mallik và Chowdhury (2001) khi khảo sát 4 quốc gia Nam Á (Bangladesh, Ấn Độ, Pakistan, Sri Lanka) qua mô hình đồng tích hợp đã chỉ ra mối quan hệ đồng biến có ý nghĩa thống kê giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong dài hạn, nhưng nhấn mạnh lạm phát cao sẽ làm suy giảm đầu tư. Faria và Carneiro (2001) tại Brazil kết luận tiền tệ trung lập trong dài hạn nhưng lạm phát tạo ra các cú sốc tiêu cực đến sản lượng trong ngắn hạn.

Tại Việt Nam, các mô hình định lượng họ VAR/SVAR và ECM được áp dụng rộng rãi: Le và Pfau (2008) kết luận kênh lãi suất tác động yếu đến sản lượng, trong khi cung tiền đóng vai trò áp đảo; Bhattacharya và Duma (2012) qua SVAR chứng minh lãi suất chỉ tác động kiềm chế lạm phát trong ngắn hạn; Nguyễn Thị Liên Hoa và Đặng Trần Dũng (2013) nhận định M2 tác động mạnh tới lạm phát với độ trễ 6 tháng. Đáng chú ý, Hà Thị Hương Lan (2012) khẳng định: "… mối quan hệ giữa tăng trưởng và lạm phát ở Việt Nam (trong dài hạn và ngắn hạn) về cơ bản thống nhất với lý thuyết và kết quả kiểm nghiệm trên thế giới của Tobin (1965), Mallik và Chowdhury (2001), Frria và Carneiro (2001) đã công bố. Có thể khẳng định: mối quan hệ giữa tăng trưởng và lạm phát của nền kinh tế Việt Nam tuân theo quy luật chung".

Luận án định vị chính xác khoảng trống học thuật: Trong khi các công trình đi trước chủ yếu lượng hóa tác động độc lập của từng biến số vĩ mô, nghiên cứu này giải mã cấu trúc tác động tổng hợp của các công cụ CSTT (Nghiệp vụ thị trường mở - OMOs, Dự trữ bắt buộc - DTBB, Tái cấp vốn, Hạn mức tín dụng, Tỷ giá trung tâm) lên mối quan hệ lạm phát - tăng trưởng trong toàn bộ chu kỳ kinh tế 2004–2018. Đồng thời, luận án đối chiếu trực tiếp với kinh nghiệm điều hành đa mục tiêu của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC), cơ chế lạm phát mục tiêu linh hoạt của Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) và bài học chống giảm phát của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) để đúc kết hàm ý cho Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và kiểm chứng các học thuyết kinh tế vĩ mô kinh điển trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi có độ mở thương mại lớn và hệ thống tài chính dựa chủ yếu vào ngân hàng:

• Mở rộng Thuyết số lượng tiền tệ ($M_s = k \cdot PY$): Minh chứng rằng trong ngắn hạn, tốc độ lưu thông tiền tệ ($V$) và hệ số mở rộng tiền gửi không phải là hằng số cố định mà biến động mạnh theo cấu trúc tài sản tài chính và kỳ vọng của thị trường.
• Phát triển lý thuyết đường cong Phillips trong nền kinh tế mở: Luận án làm rõ hình thái đường cong Phillips dốc đứng trong dài hạn tại Việt Nam, khẳng định việc nới lỏng tiền tệ để đánh đổi tăng trưởng cao chỉ mang lại hiệu ứng ngắn hạn và nhanh chóng chuyển hóa thành lạm phát cao dai dẳng.
• Chuẩn hóa khái niệm học thuật: Tác giả đưa ra định nghĩa chuẩn xác: "Lạm phát là sự tăng lên theo thời gian của mức giá chung của nền kinh tế, do đó làm cho giá trị của đồng tiền giảm xuống", từ đó phân biệt bản chất giữa các cú sốc giá tạm thời (như biến động thời vụ nông sản, điều chỉnh giá dịch vụ công) với lạm phát tiền tệ dai dẳng.
• Hệ thống hóa các mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):
  • Mệnh đề P1: Tăng trưởng cung tiền (M2) và tín dụng vượt quá tốc độ tăng GDP thực tế là nguyên nhân gốc rễ dẫn tới lạm phát tiền tệ với độ trễ truyền dẫn từ 6–12 tháng.
  • Mệnh đề P2: Sự ổn định của môi trường lạm phát thấp (dưới ngưỡng 4–5%) là điều kiện tiên quyết duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững, không tồn tại sự đánh đổi dài hạn.
  • Mệnh đề P3: Kênh điều hành tỷ giá và lãi suất có tác động trực tiếp kiểm soát lạm phát chi phí đẩy và dẫn dắt dòng vốn vào khu vực sản xuất thực.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng giữa 4 cấu phần lý thuyết: Thuyết số lượng tiền tệ, Khung cân bằng IS-LM, Lý thuyết lạm phát chi phí đẩy và Lý thuyết phân bổ nguồn lực.

Mô hình phân tích làm rõ cơ chế truyền dẫn tác động từ các công cụ điều hành CSTT trực tiếp và gián tiếp của NHNN (Lãi suất tái cấp vốn $LSTCV$, Lãi suất tái chiết khấu $LSTCK$, Tỷ lệ dự trữ bắt buộc $DTBB$, Khối lượng giao dịch OMOs, Tỷ giá hối đoái, Hạn mức tín dụng) qua các mục tiêu hoạt động (Dự trữ khả dụng, Lãi suất liên ngân hàng) và mục tiêu trung gian (Tổng phương tiện thanh toán $TPTTT/M2$, Tín dụng toàn nền kinh tế) tới mục tiêu cuối cùng là CPI và tăng trưởng GDP.

Điều kiện biên (Boundary Conditions) được xác lập cụ thể: Khung phân tích áp dụng đối với nền kinh tế có độ sâu tài chính (tỷ lệ M2/GDP và Tín dụng/GDP vượt 100%), thị trường vốn sơ cấp đang hoàn thiện, khu vực doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào vốn vay ngân hàng và nền kinh tế có tỷ trọng xuất nhập khẩu/GDP cao.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng triết lý Thực chứng (Positivism) kết hợp Hiện thực phản biện (Critical Realism), sử dụng thiết kế hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed-Methods Design) lấy phân tích định lượng làm trọng tâm:

• Nghiên cứu định tính: Phân tích lịch sử kinh tế, tổng hợp dữ liệu thứ cấp vĩ mô 15 năm (2004–2018) từ Ngân hàng Nhà nước, Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính, IMF và Ngân hàng Thế giới; đối chiếu khung thể chế điều hành CSTT qua các thời kỳ.
• Nghiên cứu định lượng: Thực hiện khảo sát sơ cấp chuyên sâu kết hợp ước lượng thống kê kinh tế lượng trên phần mềm chuyên dụng SPSS, lượng hóa mức độ tác động của từng nhóm nhân tố đến việc giải quyết bài toán lạm phát - tăng trưởng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ qua 5 giai đoạn:

1. Xác lập mô hình nghiên cứu lý thuyết và hệ thống biến số vĩ mô/vi mô.
2. Xây dựng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Rất không đồng ý đến 5: Rất đồng ý) đo lường các nhóm nhân tố tác động: Nhóm công cụ CSTT, Nhóm biến số vĩ mô nội tại, Nhóm cú sốc bên ngoài và Nhóm năng lực điều hành chính sách.
3. Thu thập dữ liệu sơ cấp qua phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích (Purposive Stratified Sampling), đối tượng khảo sát là các chuyên gia kinh tế, nhà hoạch định chính sách tại NHNN, cán bộ quản lý cấp cao tại các NHTM Nhà nước và NHTM Cổ phần, cùng các nhà nghiên cứu tài chính - tiền tệ.
4. Kiểm định độ tin cậy và giá trị thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha và Phân tích nhân tố khám phá (EFA).
5. Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (Multiple Regression Analysis - MRA) nhằm xác định phương trình hồi quy chuẩn hóa và mức độ đóng góp tương đối của từng biến số.

Data và phân tích

• Kiểm định độ tin cậy thang đo: Toàn bộ các thang đo thành phần đều đạt hệ số Cronbach's Alpha $> 0,70$; hệ số tương quan biến - tổng (Corrected Item-Total Correlation) của các biến quan sát đều $> 0,30$, chứng minh tính nhất quán nội tại hoàn hảo của dữ liệu khảo sát.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA):
  • Hệ số Kaiser-Meyer-Olkin ($KMO$) đạt giá trị cao ($0,5 < KMO < 1,0$), kiểm định Bartlett’s Test of Sphericity có ý nghĩa thống kê cao với mức $p\text{-value} = 0,000 < 0,05$, khẳng định các biến quan sát có tương quan chặt chẽ.
  • Tổng phương sai trích (Cumulative Percentage of Variance) $> 50%$, hệ số tải nhân tố (Factor Loading) của tất cả các biến đều $> 0,50$, xác nhận tính giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của thang đo.
• Phân tích Hồi quy đa biến (MRA):
  • Mô hình hồi quy đạt độ thích hợp cao với $R^2$ hiệu chỉnh có ý nghĩa thống kê ($p < 0,001$).
  • Kiểm định ma trận tương quan và hệ số phóng đại phương sai ($VIF < 2$) loại trừ hoàn toàn hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
  • Các thống kê $F$, giá trị $t$ và kiểm định phần dư chuẩn hóa xác nhận độ tin cậy vững chắc của mô hình toán kinh tế.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự phá vỡ đánh đổi Phillips trong dài hạn: Kết quả nghiên cứu chứng minh tại Việt Nam, sự đánh đổi giữa lạm phát và tăng trưởng chỉ tồn tại trong ngắn hạn. Trong trung và dài hạn, việc nới lỏng tiền tệ để theo đuổi mục tiêu tăng trưởng GDP danh nghĩa cao dẫn đến bong bóng tài sản và bất ổn kinh tế vĩ mô nghiêm trọng (như giai đoạn 2007–2008 và 2010–2011). Ngược lại, khi lạm phát được kiềm chế ổn định dưới 4% (giai đoạn 2012–2018), tăng trưởng kinh tế phục hồi vững chắc với GDP bình quân đạt trên 6,5–7,08%/năm.
2. Vai trò thống trị của cung tiền và tăng trưởng tín dụng: Phân tích thực nghiệm khẳng định biến động của tổng phương tiện thanh toán ($M2$) và tăng trưởng tín dụng là nguyên nhân tiền tệ chi phối mạnh mẽ nhất tới CPI với độ trễ truyền dẫn rõ rệt từ 2 đến 4 quý.
3. Hiệu quả vượt trội của công cụ tỷ giá trung tâm và OMOs: Luận án chỉ ra sự chuyển dịch căn bản từ việc can thiệp hành chính trực tiếp (hạn mức tín dụng, trần lãi suất cứng nhắc) sang các công cụ gián tiếp linh hoạt. Việc NHNN áp dụng cơ chế tỷ giá trung tâm từ năm 2016 và vận hành OMOs chủ động (được đưa vào từ tháng 7/2000) đã triệt tiêu tâm lý đầu cơ găm giữ ngoại tệ, hấp thu hiệu quả các cú sốc bên ngoài.
4. Hiệu ứng chuyển tải lãi suất phụ thuộc vào cấu trúc thanh khoản: Lãi suất tái cấp vốn và tái chiết khấu có tác động định hướng mạnh đối với lãi suất thị trường liên ngân hàng, nhưng mức độ lan tỏa tới lãi suất cho vay thực tế của NHTM chịu sự chi phối của nợ xấu và mức độ lành mạnh tài chính của hệ thống TCTD.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Bổ sung luận cứ thực nghiệm về cơ chế truyền dẫn CSTT tại các nền kinh tế đang phát triển có độ mở cao, củng cố lý thuyết về tính ưu việt của khuôn khổ điều hành hướng tới ổn định giá cả dài hạn.
• Hàm ý phương pháp luận: Cung cấp quy trình tích hợp giữa phân tích vĩ mô chuỗi thời gian lịch sử và định lượng đánh giá chuyên gia, có khả năng nhân rộng để đánh giá các chính sách kinh tế vĩ mô khác.
• Hàm ý chính sách và thực tiễn điều hành:
  • Kiên định mục tiêu xuyên suốt là ổn định giá trị đồng tiền, kiểm soát lạm phát là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tăng trưởng bền vững ("ổn định để phát triển và phát triển trong ổn định").
  • Chuyển dịch căn bản khuôn khổ điều hành CSTT từ kiểm soát khối lượng (M2, hạn mức tín dụng) sang kiểm soát giá (lãi suất điều hành), hoàn thiện hành lang lãi suất (Interest Rate Corridor).
  • Tăng cường phối hợp đồng bộ giữa CSTT và Chính sách tài khóa, loại trừ hiện tượng "tài trợ tiền tệ" cho thâm hụt ngân sách; điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt gắn liền với gia tăng dự trữ ngoại hối nhà nước.
  • Thành lập Trung tâm dự báo kinh tế quốc gia độc lập nhằm nâng cao năng lực phân tích chuỗi thời gian, dự báo lạm phát và phát hiện sớm các cú sốc vĩ mô.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn học thuật khách quan:

• Phạm vi thời gian và bối cảnh dữ liệu: Chuỗi số liệu thứ cấp dừng ở năm 2018, chưa bao quát các cú sốc bất đối xứng phi truyền thống của kinh tế toàn cầu giai đoạn hậu 2019 (đại dịch COVID-19, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, xung đột địa chính trị và làn sóng thắt chặt tiền tệ toàn cầu của Fed).
• Cỡ mẫu sơ cấp: Khảo sát định lượng tập trung vào nhóm chuyên gia và nhà quản lý tài chính - ngân hàng, chưa mở rộng quy mô lớn tới cộng đồng doanh nghiệp phi tài chính và người tiêu dùng.
• Kỹ thuật mô hình hóa chuỗi thời gian: Nghiên cứu sử dụng EFA/MRA và phân tích kinh tế lượng truyền thống; chưa áp dụng mô hình Cân bằng tổng thể ngẫu nhiên động (DSGE) đa khu vực có yếu tố tài chính hoặc mô hình Ngưỡng hồi quy phi tuyến (Panel Threshold Regression).

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda):

1. Ứng dụng mô hình DSGE vi mô hóa để mô phỏng tác động phản hồi chính sách trong điều kiện nền kinh tế chịu cú sốc cung - cầu đồng thời.
2. Xác định ngưỡng lạm phát tối ưu (Optimal Inflation Threshold) cho nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh.
3. Nghiên cứu tác động của Tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC) và công nghệ tài chính (Fintech) tới cơ chế truyền tải chính sách tiền tệ.
4. Đánh giá sự tương tác giữa chính sách an toàn vĩ mô (Macroprudential Policy) và CSTT trong việc ngăn ngừa rủi ro hệ thống.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình tạo ra những giá trị tác động toàn diện trên các phương diện:

• Giá trị học thuật: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực, cung cấp cơ sở dữ liệu và khung lý thuyết hoàn chỉnh cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và chuyên gia nghiên cứu kinh tế vĩ mô, tài chính - ngân hàng.
• Tác động hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho NHNN Việt Nam, Ban Kinh tế Trung ương, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia trong việc thiết kế các kịch bản điều hành cung tiền, lãi suất, tỷ giá và phân bổ hạn mức tín dụng hàng năm.
• Tác động ngành ngân hàng và thị trường tài chính: Hỗ trợ các NHTM nâng cao năng lực dự báo biến động lãi suất thị trường, quản trị rủi ro thanh khoản và rủi ro tỷ giá trong môi trường kinh tế vĩ mô biến đổi.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Việc duy trì lạm phát thấp và ổn định theo khuyến nghị của luận án trực tiếp bảo vệ sức mua thực tế của người dân, hạ thấp chi phí vốn vay dài hạn cho nền kinh tế, khuyến khích đầu tư tư nhân và gia tăng dòng vốn FDI.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp, phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp EFA-MRA, và tổng quan y văn toàn diện về CSTT tại các thị trường mới nổi.
• Ngân hàng Nhà nước và Cơ quan quản lý vĩ mô: Tiếp nhận các khuyến nghị chính sách cụ thể về điều hành tỷ giá trung tâm, hoàn thiện công cụ OMOs, tái cấu trúc trần tín dụng và lộ trình thành lập trung tâm dự báo vĩ mô quốc gia.
• Khối Ngân hàng Thương mại và Tổ chức Tài chính: Nắm bắt quy luật tương tác giữa các công cụ CSTT và các chỉ tiêu thanh khoản, phục vụ công tác tái cơ cấu nguồn vốn và quản trị tài sản nợ - có (ALM).
• Cộng đồng Doanh nghiệp và Nhà đầu tư: Hiểu rõ chu kỳ chính sách tiền tệ, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch kinh doanh, quản trị chi phí tài chính và tối ưu hóa cấu trúc vốn.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết số lượng tiền tệ và Lý thuyết đường cong Phillips trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi có độ mở thương mại lớn, chứng minh thực nghiệm rằng không tồn tại sự đánh đổi giữa lạm phát và tăng trưởng trong dài hạn tại Việt Nam; lạm phát thấp là điều kiện cần để tối ưu hóa sản lượng thực tế.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? So với các nghiên cứu của Le và Pfau (2008) hay Bhattacharya và Duma (2012) vốn chỉ sử dụng VAR/SVAR trên dữ liệu thứ cấp riêng lẻ, luận án kết hợp phương pháp hỗn hợp: lượng hóa dữ liệu thứ cấp vĩ mô 15 năm (2004–2018) và khảo sát sơ cấp chuyên gia qua thang đo Likert, xử lý bằng EFA, Cronbach's Alpha và MRA trên SPSS, tạo tính kiểm chứng chéo (Triangulation) đa chiều.

3. Phát hiện thực nghiệm bất ngờ nhất được rút ra từ số liệu là gì? Chính sách tiền tệ nới lỏng kéo dài thông qua tăng trưởng tín dụng cao (trên 30% giai đoạn trước 2011) không giúp duy trì tăng trưởng GDP cao bền vững mà nhanh chóng kích hoạt vòng xoáy lạm phát chi phí đẩy và lạm phát tiền tệ, làm suy giảm hiệu quả sử dụng vốn (tăng hệ số ICOR).

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ thang đo, quy trình chọn mẫu, hệ số Cronbach's Alpha, bảng phương sai trích EFA, ma trận tương quan và phương trình hồi quy đều được công bố chi tiết, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập và kiểm định lại trên các chu kỳ dữ liệu mới.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao? Nghiên cứu định hướng mở rộng sang mô hình DSGE mở, phân tích ngưỡng lạm phát phi tuyến, đánh giá sự tương tác giữa CSTT và chính sách an toàn vĩ mô trong bối cảnh phát triển tiền kỹ thuật số và thị trường tài chính số.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Thị Thu Trang đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra với những đóng góp nền tảng:

1. Hệ thống hóa và làm sâu sắc lý luận về mối quan hệ giữa kiểm soát lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong điều hành CSTT của NHTW tại các nền kinh tế đang phát triển.
2. Đánh giá toàn diện thực trạng điều hành các công cụ CSTT (OMOs, Dự trữ bắt buộc, Tỷ giá, Lãi suất, Hạn mức tín dụng) của NHNN Việt Nam giai đoạn 2004–2018 với bằng chứng dữ liệu xác thực.
3. Lượng hóa thành công các nhóm nhân tố chi phối mối quan hệ lạm phát - tăng trưởng thông qua mô hình nghiên cứu kết hợp EFA và hồi quy tuyến tính đa biến.
4. Chứng minh nguyên lý "ổn định để phát triển": kiểm soát lạm phát không đối lập mà là nền tảng cốt lõi của tăng trưởng kinh tế chất lượng cao.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược đồng bộ (chuyển đổi sang điều hành theo giá, linh hoạt tỷ giá trung tâm, kiểm soát tín dụng hướng vào sản xuất, phối hợp tài khóa - tiền tệ) nhằm giải quyết dứt điểm bài toán mục tiêu kép.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới về mô hình hóa cân bằng vĩ mô hiện đại, tạo dấu ấn khoa học và giá trị ứng dụng thực tiễn lâu dài cho nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ, MỐI QUAN HỆ GIỮA LẠM PHÁT VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 1. Tổng quan về chính sách tiền tệ 1. Khái niệm và đặc trưng của chính sách tiền tệ 1. Khái niệm Chính sách tiền tệ (Monetary Policy) là một bộ phận trong tổng thể hệ thống chính sách kinh tế của nhà nước để thực hiện việc quản lý vĩ mô đối với nền kinh tế nhằm đạt được những mục tiêu kinh tê-xã hội trong từng giai đoạn nhất định.

Chính sách tiền tệ có thể được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa thông thường. Theo nghĩa rộng thì chính sách tiền tệ là chính sách điều hành toàn bộ khối lượng tiền tệ trong nền kinh tế quốc dân nhằm tác động đền bốn mục tiêu lớn của kinh tế vĩ mô, trên cơ sở đó đạt mục tiêu cơ bản là ổn định tiền tệ, giữ vững sức mua của đồng tiền, ổn định giá cả hàng hóa. Theo nghĩa thông thường là chính sách quan tâm đến khối lượng tiền cung ứng tăng thêm trong thời kì tới (thường là một năm) phù hợp với mức tăng trưởng kinh tế dự kiến và chỉ số lạm phát nếu có, tất nhiên cũng nhằm ổn định tiền tệ và ổn định giá cả hàng hóa. Chúng ta có thể khẳng định rằng, nếu như chính sách tài chính chỉ tập trung vào thành phần.

Kết cấu các mức chi phí thuế khóa của nhà nước, thì chính sách tiền tệ quốc gia lại tập trung vào mức độ khả năng thanh toán cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân, bao gồm việc đáp ứng khối lượng cần cung ứng cho lưu thông, điều khiển hệ thống tiền tệ và khối lượng tín dụng đáp ứng vốn cho nền kinh tế, tạo điều kiện và thúc đẩy hoạt động của thị trường tiền tệ, thị trường vốn theo những quỹ đạo đã định. Chính sách tiền tệ quốc gia là tổng thể các biện pháp của Nhà Nước pháp quyền nhằm cung ứng đầy đủ các phương tiện thanh toán cho nền kinh tế phát triển, trên cơ sở đó ổn định giá trị đồng tiền quốc gia. Chính sách tiền tệ của NHTW là tổng thể tất cả các biện pháp mà NHTW sử dụng nhằm điều tiết khối lượng tiền tệ, tín dụng, ổn định tiền tệ, góp phần đạt được các mục tiêu của chính sách kinh tế. luan an 2 Dù quan niệm theo nghĩa nào, chính sách tiền tệ đều nhằm mục đích ổn định giá trị tiền tệ, góp phần thực hiện các mục tiêu của các chính sách kinh tế, chính sách tiền tệ là một bộ phận các chính sách kinh tế Nhà Nước để thực hiện vai trò quản lí vĩ mô với nền kinh tế.

Nói tóm lại chính sách tiền tệ là tổng hòa những phương thức mà ngân hàng trung uơng thông qua các hoạt động của mình tác động đến khối lượng tiền tệ trong lưu thông, nhằm phục vụ cho các mục tiêu kinh tế xã hội của đất nước trong một thời kỳ nhất định. Nó là bộ phận quan trọng trong hệ thống các chính sách kinh tế - tài chính vĩ mô của chính phủ.1: Định nghĩa chính sách tiền tệ Chính sách Chính sách tiền Mục đích kinh tế Tiền tệ Điều 2, luật ngân hàng nhà nước Việt Nam quy định: “Chính sách tiền tệ quốc gia là một bộ phận của chính sách kinh tế - tài chính của Nhà Nước nhằm ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống của nhân dân”. Đặc trưng chính sách tiền tệ Chính sách tiền tệ là một bộ phận hữu cơ cấu thành chính sách tài chính quốc gia: Trong tổng thể các chính sách kinh tế-tài chính của một quốc gia, mỗi chính sách đều có một vị trí và vai trò riêng. Trong đó, chính sách tiền tệ luôn được coi là có vị trí trung tâm, gắn kết các chính sách lại với nhau.

Có quan niệm cho rằng, mức độ tiền tệ hóa cao hay thấp của một nền kinh tế phản ánh trình độ phát triển kinh tế của nước ấy. Do đó, tiền tệ đã thâm nhập và trở thành một yếu tố hết sức quan trong trong mọi nền kinh tế. Chính vì vậy, chính sách tiền tệ phải là một bộ phận trung tâm của mọi chính sách kinh tế - tài chính quốc gia. Luật NHNN Việt Nam khẳng định: “chính sách tiền tệ là một bộ phận của chính sách kinh tế – tài chính của Nhà Nước.

Với chính sách tài chính quốc gia, bên cạnh chính sách tài chính tiền tệ, còn có các chính sách khác như chính sách ngân sách, chính sách tài chính doanh nghiệp, chính sách kinh tế đối ngoại, chính sách thu nhập. luan an 3 Chính sách tiền tệ là công cụ kinh tế vĩ mô: Để đạt được các mục tiêu kinh tế đã hoạch định, chính phủ cần sử dụng một hệ thống công cụ. Trong chính sách kinh tế có 4 chính sách thông dụng được sử dụng là: chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ, chính sách kinh tế đối ngoại và chính sách thu nhập. Chính sách tiền tệ dùng để thay đổi lượng tiền cung ứng cho nền kinh tế, từ đó tác động đến lãi suất, tác động đến đầu tư và ảnh hưởng đến sản xuất, lưu thông hàng hóa, và do vậy chính sách tiền tệ là một chính sách thuộc tầm vĩ mô.

NHTW là cơ quan đề ra và vận hành chính sách tiền tệ: Do chính sách tiền tệ luôn hướng vào việc thay đổi lượng tiền cung ứng nên chủ thể nào thực hiện chức năng phát hành tiền và điều hòa lưu thông tiền tệ thì chính chủ thể đó phải trực tiếp vạch ra và thực thi chính sách tiền tệ. Chủ thể đó không ai khác là NHTW. Đối với Việt Nam, mặc dù thẩm quyền quyết định dự án chính sách tiền tệ là Quốc Hội, nhưng NHNN có trách nhiệm xây dựng dự án chính sách tiền tệ quốc gia để chính phủ xem xét trình Quốc Hội và là cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện dự án chính sách tiền tệ sau khi được phê duyệt. Mục tiêu tổng quát của chính sách tiền tệ là ổn định giá trị đồng tiền và góp phần thực hiện một số mục tiêu kinh tế vĩ mô khác: Bất kì một nền kinh tế nào, vai trò ổn định của tiền tệ và nâng cao sức mua của đồng tiền trong nước cũng luôn được coi là mục tiêu có tính chất dài hạn.

Trên cơ sở thực thi chính sách tiền tệ, nhằm tác động đến lượng tiền cung ứng để từ đó tác động đến hàng loạt các yếu tố khác trong nền kinh tế như lãi suất, lạm phát, đầu tư, việc làm.ổn định giá trị đồng tiền là mục tiêu trọng tâm của chính sách tiền tệ. Có ổn định được tiền tệ thì mới khuyến khích tiết kiệm, có tiết kiệm mới có đầu tư, và có đầu tư mới có tăng trưởng kinh tế, giảm thất nghiệp. Mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ Mục tiêu CSTT được coi là vấn đề quan trọng nhất và khó khăn nhất trong quá trình xây dựng và thực thi CSTT, bởi nó quyết định tính hiệu quả hay không hiệu quả của CSTT. Có thể nói, việc lựa chọn các mục tiêu chính sách tiền tệ phù hợp được quyết định bởi tính cấp thiết của mục tiêu, mức độ đánh đổi giữa các mục tiêu (vì tính đa mục tiêu của CSTT) và khả năng đạt được các mục tiêu.

Ngân hàng Trung ương các quốc gia có nhiệm vụ thiết luan an 4 lập và thực thi CSTT thông qua các công cụ. Ngân hàng Trung ương căn cứ vào mục tiêu kinh tế vĩ mô cơ bản và trạng thái kinh tế của quốc gia từng thời kỳ mà xác định mục tiêu chính của CSTT. CSTT là một trong những chính sách kinh tế vĩ mô mà trong đó NHTW, thông qua các công cụ của mình thực hiện việc kiểm soát và điều tiết khối lượng tiền cung ứng (hoặc lãi suất) căn cứ vào nhu cầu tiền tệ của nền kinh tế, nhằm đạt được các mục tiêu về giá cả, tăng trưởng kinh tế và công ăn việc làm. Mục tiêu cuối cùng của CSTT Mục tiêu cuối cùng của CSTT nhiều nước trên thế giới đó là ổn định giá trị tiền tệ, trên cơ sở đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và công ăn việc làm cao.

Ngoài các mục tiêu vĩ mô trên, một số nước còn tập trung giải quyết các mục tiêu cụ thể, tuỳ thuộc vào đặc điểm phát triển kinh tế đặc thù của họ. Mối quan hệ giữa các mục tiêu: Lý luận của trường phái kinh tế học vĩ mô tổng hợp: Biểu đồ 1.1: Đường cong Phillips dốc xuống phía phải Kinh tế Mỹ thập niên 1960 có hiện tượng tỷ lệ lạm phát khá cao mặc dù tốc độ tăng trưởng GDP cũng cao. Để giải thích hiện tượng đó, các nhà kinh tế của trường phái kinh tế học vĩ mô tổng hợp đã sử dụng kết quả nghiên cứu của Phillips và dựng nên đường cong Phillips dốc xuống phía phải trên một đồ thị hai chiều với trục hoành phản ánh tỷ lệ thất luan an 5 nghiệp và trục tung phản ánh tỷ lệ lạm phát. Đường cong này là kết hợp giữa tỷ lệ lạm phát và tỷ lệ thất nghiệp.

Dọc theo đường cong Phillips, khi tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống thì tỷ lệ lạm phát sẽ tăng lên; và ngược lại. Từ đó, trường phái kinh tế học vĩ mô tổng hợp lý luận rằng để giảm tỷ lệ thất nghiệp, Chính phủ đã sử dụng chính sách quản lý tổng cầu, song do tỷ lệ thất nghiệp có quan hệ ngược chiều bền vững với tỷ lệ lạm phát, nên tăng trưởng kinh tế cao đương nhiên gây ra lạm phát. Lạm phát là cái giá phải trả để giảm tỷ lệ thất nghiệp. Lý luận của chủ nghĩa tiền tệ: Biểu đồ 1.2: Đường cong Philips ngắn hạn và Đường cong Phillips dài hạn Chủ nghĩa tiền tệ đã bác bỏ lý luận nói trên của trường phái kinh tế học vĩ mô tổng hợp.

Họ cho rằng đường cong Phillips như trên chỉ là đường cong Phillips ngắn hạn. Friedman đã đưa ra khái niệm tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên, theo đó khi thị trường lao động ở trạng thái cân bằng vẫn có thất nghiệp. Đây là dạng thất nghiệp tự nguyện. Vì thế, ở trạng thái cân bằng, tỷ lệ thất nghiệp vẫn là một số dương.

Và khi nền kinh tế cân bằng, thì lạm phát không xảy ra. Đường cong Phillips ngắn hạn dốc xuống phía phải và cắt trục hoành ở giá trị của tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên. Khi chính phủ áp dụng các biện pháp nhằm đưa tỷ lệ thất nghiệp xuống dưới mức này, thì giá cả sẽ tăng lên, và có sự dịch chuyển lên phía trái dọc theo đường cong Phillips ngắn hạn.