Lời mở đầu, Danh mục đồ thị bảng biểu, Danh mục viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo, thì Khóa luận đƣợc bố cục theo 3 chƣơng chính nhƣ sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về hoạt động nhƣợng quyền Chƣơng 2: Phân tích mô hình nhƣợng quyền của Phở 24 Chƣơng 3: Bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia nhƣợng quyền Trong quá trình nghiên cứu đề tài và thực hiện khóa luận này, em đã nhận đƣợc nhiều sự quan tâm giúp đỡ vô cùng quý báu. Em xin chân thành cảm ơn Quý Thầy cô Trƣờng Đại học Ngoại thƣơng đã tận tình giảng dạy trong suốt thời gian em theo học tại trƣờng. Đặc biệt, em xin gửi lời tri ân đến Thạc sĩ Vũ Thị Bích Hải, ngƣời đã nhiệt tình giúp đỡ và hƣớng dẫn em ngay từ những bƣớc định hƣớng làm khóa luận đầu tiên cho đến hết quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài này. Do hạn chế về mặt thời gian nghiên cứu cũng nhƣ về năng lực chuyên môn nên khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót.
Em rất mong nhận đƣợc những ý kiến chỉ bảo, đóng góp của Quý Thầy cô và Ngƣời đọc để khóa luận đƣợc hoàn thiện hơn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 4 CHƢƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NHƢỢNG QUYỀN 1.1 Vị trí của nhƣợng quyền trong hệ thống các phƣơng thức thâm nhập thị trƣờng quốc tế Nhƣợng quyền là một trong những phƣơng thức để các doanh nghiệp thâm nhập thị trƣờng quốc tế. Theo Giáo trình Kinh doanh quốc tế của Đại học Ngoại thƣơng, có 5 phƣơng thức thâm nhập thị trƣờng quốc tế chính là: Xuất khẩu, Nhập khẩu, Mua bán đối lƣu, Đầu tƣ nƣớc ngoài và Thâm nhập thị trƣờng qua hợp đồng; trong đó, “hai phương thức thâm nhập bằng hợp đồng chủ yếu là cấp phép và nhượng quyền thương mại” (Nguyễn Hoàng Ánh, 2012, tr. Hệ thống các phƣơng thức thâm nhập thị trƣờng quốc tế đƣợc mô tả bằng sơ đồ sau đây: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 5 Hình 1.1: Các phƣơng thức thâm nhập thị trƣờng quốc tế Xuất khẩu Các phƣơng thức thâm nhập thị trƣờng quốc tế Nhập khẩu Mua bán đối lƣu Cấp phép Nhƣợng quyền Đầu tƣ nƣớc ngoài Hợp đồng chìa khóa trao tay Thâm nhập thị trƣờng qua hợp Thỏa thuận xây dựng - kinh đồng doanh - chuyển giao (BOT) Hợp đồng quản lý Cho thuê Khác Nguồn: Tổng hợp từ Giáo trình kinh doanh quốc tế, Đại học Ngoại thương 1.2 Khái niệm, đặc điểm và các hình thức của nhƣợng quyền 1.1 Khái niệm Có rất nhiều khái niệm khác nhau về nhƣợng quyền.
Dƣới đây ngƣời viết xin nêu ra một số khái niệm từ các quốc gia và nguồn tài liệu tiêu biểu: Theo Hội đồng Thƣơng mại Liên bang Hoa Kỳ (Federal Trade Commission – gọi tắt là FTC ) khái niệm nhƣợng quyền thƣơng mại đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “ Nhượng quyền thương mại là một thỏa thuận giữa hai hay nhiều người, trong đó: + Bên nhận quyền được cấp quyền bán hoặc phân phối sản phẩm/ dịch vụ theo cùng một kế hoạch hay hệ thống tiếp thị của bên nhượng quyền. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 6 + Hoạt động kinh doanh của bên nhận quyền phải triệt để tuân thủ kế hoạch hay hệ thống tiếp thị gắn liền với nhãn hiệu, tên thương mại, biểu tượng, tiêu chí quảng cáo và những biểu tượng thương mại khác của bên nhượng quyền. + Bên nhận quyền có nghĩa vụ trả một khoản phí, trực tiếp hoặc gián tiếp, gọi là phí nhượng quyền thương mại”.5) Theo Cộng đồng chung Châu Âu EC (nay là liên minh Châu Âu EU), khái niệm quyền thƣơng mại là một tập hợp những quyền sở hữu công nghiệp và sở hữu trí tuệ liên quan tới nhãn hiệu hàng hóa, tên thƣơng mại, biển hiệu cửa hàng, giải pháp hữu ích, kiểu dáng, bản quyền tác giả, bí quyết, hoặc sáng chế sẽ đƣợc khai thác để bán sản phẩm, hoặc cung cấp dịch vụ tới ngƣời sử dụng cuối cùng. Ta có thể thấy điểm chung trong các khái niệm trên là việc bên nhận phân phối sản phẩm, dịch vụ dƣới nhãn hiệu và hệ thống kinh doanh đồng bộ do bên giao sở hữu; và bên nhận phải trả một khoản chi phí và chấp nhận một số hạn chế đƣợc quy định bởi bên giao.
Theo Luật Thƣơng Mại Việt Nam năm 2005 tại mục 8, chƣơng VI, Điều 284: “Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại mà theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây: 1. Việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền; 2. Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh.” Từ khái niệm này, pháp luật Việt Nam đã khẳng định hoạt động nhƣợng quyền thƣơng mại là hoạt động thƣơng mại, do vậy hoạt động này có mục đích sinh lợi. Bên cạnh đó, khái niệm còn chỉ rõ tính chất ràng buộc qua lại giữa các bên liên quan, nhất là khẳng định sự giám sát của bên nhƣợng quyền đối với bên nhận nhƣợng quyền thƣơng mại.
Các bên trong quan hệ nhƣợng quyền thƣơng mại là các chủ thể độc lập với nhau về tƣ cách pháp lý,các bên cùng nhau khai thác giá trị LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 7 thƣơng mại của nhƣợng quyền thƣơng mại. Bên nhƣợng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh. Để hƣớng dẫn chi tiết Luật thƣơng mại về hoạt động nhƣợng quyền thƣơng mại, Chính phủ đã ban hành Nghị định 35/2006/NĐ-CP ngày 31/3/2006, Bộ thƣơng mại đã ban hành Thông tƣ 09/2006/TT-BTM hƣớng dẫn chi tiết thủ tục đăng ký hoạt động nhƣợng quyền thƣơng mại, Bộ tài chính ban hành Quyết định số106/2008/QĐ-BTC về việc quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng lệ phí đăng ký hoạt động nhƣợng quyền thƣơng mại. Những cơ sở pháp lý nêu trên đã cung cấp khá đầy đủ khái niệm, nguyên tắc, cũng nhƣ hƣớng dẫn cho việc tiến hành hoạt động nhƣợng quyền thƣơng mại tại Việt Nam.2 Đặc điểm Dựa trên định nghĩa về nhƣợng quyền thƣơng mại của Luật Thƣơng Mại Việt Nam 2005, ta có thể thấy nhƣợng quyền thƣơng mại có những đặc điểm sau: - Đối tƣợng của nhƣợng quyền thƣơng mại là quyền thƣơng mại Quyền thƣơng mại đƣợc hiểu là quyền tiến hành kinh doanh hàng hoá, dịch vụ theo cách thức của bên nhƣợng quyền quy định, cùng với đó là việc đƣợc sử dụng nhãn mác, tên thƣơng mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tƣợng kinh doanh, quảng cáo…của bên nhƣợng quyền.
Trong quan hệ nhƣợng quyền thƣơng mại, nội dung cốt lõi chính là việc bên nhƣợng quyền cho phép bên nhận quyền đƣợc sử dụng quyền thƣơng mại của mình trong kinh doanh. - Giữa bên nhƣợng quyền và bên nhận quyền luôn tồn tại một mối quan hệ hỗ trợ mật thiết Đây là một đặc điểm giúp chúng ta tìm thấy sự khác biệt của nhƣợng quyền thƣơng mại với các hoạt động thƣơng mại khác. Trong nhƣợng quyền thƣơng mại luôn tồn tại mối quan hệ hỗ trợ mật thiết giữa bên nhƣợng quyền và bên nhận quyền, nếu không có điều đó, thì đã thiếu đi một điều kiện tiên quyết để xác định hoạt động đấy có phải là nhƣợng quyền thƣơng mại hay không. Tính mật thiết của mối quan hệ giữa bên nhƣợng quyền và bên nhận quyền thể hiện từ ngay sau khi các bên hình thành nên quan hệ nhƣợng quyền thƣơng mại.
Kể từ thời điểm đó, bên nhƣợng quyền phải tiến hành việc cung cấp tài liệu, đào tạo nhân viên của bên nhận quyền. Không chỉ vậy, mà cùng với sự lớn mạnh và phát triển LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 8 theo thời gian của hệ thống, bên nhƣợng quyền phải thƣờng xuyên trợ giúp kỹ thuật, đào tạo nhân viên của bên nhận quyền đối với những ứng dụng mới áp dụng chung cho cả hệ thống. - Luôn có sự theo dõi, quản lí của bên nhƣợng quyền đối với việc điều hành công việc của bên nhận quyền Quyền kiểm soát của bên nhƣợng quyền đối với việc điều hành hoạt động kinh doanh của bên nhận quyền đƣợc pháp luật đa số các quốc gia trên thế giới thừa nhận. Theo đó, bên nhƣợng quyền có thể định kỳ hoặc đột xuất kiểm tra việc thực hiện các quyền thƣơng mại của bên nhận quyền.
Sự hỗ trợ của bên nhƣợng quyền đối với bên nhận quyền nhƣ đã nói ở trên sẽ trở nên vô nghĩa và thiếu đi tính thực tế nếu nhƣ bên nhƣợng quyền không có quyền năng kiểm soát hoạt động điều hành kinh doanh của bên nhận quyền. Quyền năng này của bên nhƣợng quyền đã thực sự tạo nên chất kết dính quan trọng trong việc xây dựng tính thống nhất của hệ thống nhƣợng quyền thƣơng mại và sự ổn định về chất lƣợng hàng hoá và dịch vụ.3 Các hình thức nhượng quyền Tuỳ theo tiêu chí phân loại mà chúng ta có thể phân chia hoạt động nhƣợng quyền theo nhiều hình thức khác nhau. Theo tiêu chí lãnh thổ, ta có thể chia hoạt động nhƣợng quyền theo 3 loại: – Nhƣợng quyền từ nƣớc ngoài vào Việt Nam: là hình thức mà chủ thƣơng hiệu là các thƣơng hiệu nƣớc ngoài đầu tƣ vào Việt Nam theo hình thức nhƣợng quyền. Có thể kể đến các thƣơng hiệu nƣớc ngoài nhƣợng quyền ở Việt Nam nhƣ: KFC, MsDonald’s, Lotteria,.
– Nhƣợng quyền từ Việt Nam ra nƣớc ngoài: là hình thức mà các thƣơng hiệu Việt Nam đầu tƣ ra nƣớc ngoài bằng cách nhƣợng quyền. Trung Nguyên, Phở 24 là hai trong các thƣơng hiệu nổi tiếng ở Việt Nam đã nhƣợng quyền một cách thành công ra nƣớc ngoài. Phở 24 đã nhƣợng quyền thành công tại Jakarta- Indonesia. Trung Nguyên – thƣơng hiệu cà phê hàng đầu ở Việt Nam thì đã nhƣợng quyền ở rất nhiều nƣớc nhƣ: Singapore, Nhật Bản, Thái Lan, Trung Quốc, Mỹ, Đức, Australia.
– Nhƣợng quyền trong nƣớc: hiện nay, các thƣơng hiệu Việt Nam nhƣợng quyền trong nƣớc đã bắt đầu phát triển. Chúng ta có thể thấy Kinh Đô, một thƣơng hiệu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 9 bánh kẹo nổi tiếng với chuỗi các cửa hàng bánh kẹo nhƣợng quyền. Ngoài ra còn có Phở 24, thời trang Canifa,. Nhƣ vậy, nhƣợng quyền từ nƣớc ngoài vào Việt Nam và nhƣợng quyền từ Việt Nam ra nƣớc ngoài chính là phƣơng thức thâm nhập thị trƣờng quốc tế của các doanh nghiệp.