CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÂN TÍCH LỢI NHUẬN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về lợi nhuận và phân tích lợi nhuận 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Lợi nhuận * Các quan điểm về lợi nhuận Khi nền kinh tế ở các nước tư bản bắt đầu phát triển thì nhiều nhà kinh tế học đã nghiên cứu và đưa ra các quan điểm khác nhau về lợi nhuận.
Adam Smith là nhà kinh tế học cổ điển đầu tiên đã nghiên cứu toàn diện về nguồn gốc và bản chất của lợi nhuận. Khi phân tích thu nhập lợi nhuận của giai cấp tư sản, ông cho rằng, sau khi tư bản được tích lũy vào trong tay cá nhân, giá trị lao động được chia thành hai bộ phận: tiền lương và lợi nhuận. Lợi nhuân là mức dư của giá trị mới do lao động sáng tạo ra trừ đi tiền lương. Các nhà kinh tế học hiện đại P.Nordhaus cho rằng: “Lợi nhuận là một khoản thu nhập dôi ra bằng tổng số thu về trừ đi tổng đã chi”.
Một cách cụ thể hơn, các ông chỉ ra rằng: “ Lợi nhuận được định nghĩa như là một khoản chênh lệch giữa tổng thu nhập của một công ty và tổng chi phí”. Lợi nhuận của doanh nghiệp chính là phần doanh thu bán hàng hóa và dịch vụ trừ đi toàn bộ chi phí sản xuất, thuế hàng hóa và các loại thuế khác. Theo VAS 17, lợi nhuận kế toán là lợi nhuận lãi hoặc lỗ của một kỳ, trước khi trừ thuế thu nhập doanh nghiệp, được xác định theo quy định kế toán và chuẩn mực kế toán. Lợi nhuận kế toán phụ thuộc rất nhiều vào các chính sách kế toán mà doanh nghiệp lựa chọn phù hợp với quy định của Chuẩn mực kế toán và Chế độ kế toán áp dụng như: Chính sách khấu hao; Chính sách ghi nhận doanh thu; phương pháp tập hợp chi phí, tình giá thành… Lợi nhuận được xác định bằng công thức: Lợi nhuận = Tổng doanh thu – Tổng chi phí Trong đó: - Tổng doanh thu: Theo chuẩn mực số 14 “ Doanh thu và thu nhập khác” ban hành theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 thì “ Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh.” SVTH: Nguyễn Thị Hậu 4 Lớp: SB15G LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại GVHD: Th.S Hoàng Thị Tâm - Tổng chi phí: Bao gồm toàn bộ các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp như: Chi phí bán hàng và cung câp dịch vụ; chi phí quản lý doanh nghiệp; chi phí tài chính và chi phí khác Có rất nhiều khái niệm về lợi nhuận như vậy thì một cách phổ biến nhất, cơ bản nhất lợi nhuận của một doanh nghiệp chính là khoản chênh lệch giữa doanh thu và chi phí của doanh nghiệp đó.
* Vai trò của lợi nhuận Đối với doanh nghiệp và người lao động: Đây là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh hiệu quả của quá trình kinh doanh, là yếu tố mang tính quyết định tới sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Đặc biệt trong điều kiện thị trường cạnh tranh gay gắt và khốc liệt như hiện nay. - Lợi nhuận tác động tới tất cả các hoạt động của doanh nghiệp. Nó ảnh hưởng trực tiếp tới tình hình tài chính của doanh nghiệp, là điều kiện quan trọng để đảm bảo cho khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp có lợi nhuận cao thì khả năng thanh toán mạnh, doanh nghiệp có thể thanh toán các khoản nợ tới hạn và ngược lại. - Lợi nhuận đảm bảo tái sản xuất mở rộng. Hoạt động kinh doanh sẽ tạo ra cho doanh nghiệp một khoản lợi nhuận để bổ sung vào nguồn vốn tái đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất, giúp doanh nghiệp có thể phát triển vững chắc trên thương trường. - Lợi nhuận cao thì người lao động sẽ có cơ hội để năng cao thu nhập của mình, cải thiện đời sống, tạo hưng phấn, giúp người lao động có thể phát huy hết tinh thần sang tạo và cống hiến hết mình cho doanh nghiệp.
Điều này sẽ làm cho cả doanh nghiệp và người lao động đều cùng nhau tiến lên. Đối với xã hội: Kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phản ánh hiệu quả sản xuất của nền kinh tế. Thông qua lợi nhuận của doanh nghiệp, Nhà nước tiến hành thu thuế thu nhập doanh nghiệp nộp vào Ngân sách Nhà nước, để điều chình nền kinh tế vĩ mô. Thuế thu nhập doanh nghiệp đánh vào phần thu nhập của doanh nghiệp nên khi lợi nhuận của doanh nghiệp càng cao thì thuế thu nhập doanh nghiệp Nhà nước nhận được càng nhiều.
Đây là nguồn tài chính để Nhà nước tiến hành tái sản xuất mở rộng, phát triển kinh tế xã hội, củng cố an ninh quốc phòng, nâng cao đời sống của nhân dân. Và khi đó, doanh nghiệp cũng sẽ nhận lại được những lợi ích từ phía Nhà nước. SVTH: Nguyễn Thị Hậu 5 Lớp: SB15G LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại GVHD: Th.S Hoàng Thị Tâm Vậy, lợi nhuận chính là cầu nối giữa doanh nghiệp, người lao động và Nhà nước xích lại gần nhau hơn. Nó giúp cho cả ba cùng phát triển.
* Ý nghĩa của lợi nhuận Việc xác định chính xác lợi nhuận có ý nghĩa rất quan trọng đối với doanh nghiệp. Nó đảm bảo phản ánh đúng kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định ( thường là 1 năm), là cơ sở để đánh giá năng lực của doanh nghiệp trên thị trường. Đồng thời là cơ sở để phân phối đúng đắn lợi nhuận tạo ra để đảm bảo cho quá trình tái sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tiến hành một cách thường xuyên và liên tục. Nguồn hình thành lợi nhuận Nguồn hình thành của lợi nhuận Trong quá trình sản xuất kinh doanh, tùy theo các lĩnh vực đầu tư khác nhau, lợi nhuận cũng được tạo ra từ nhiều hoạt động khác nhau.
Thông thường lợi nhuận của doanh nghiệp được hình thành từ các bộ phận: + Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh + Lợi nhuận từ hoạt động tài chính + Lợi nhuận từ hoạt động khác Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh là khoản chênh lệch giữa tổng doanh thu tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và chi phí hoạt động kinh doanh. Thông thường phần lợi nhuận này chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng lợi nhuận của doanh nghiệp. Lợi nhuận thu được từ hoạt động sản xuất kinh doanh có ý nghĩa quan trọng, nó là nguồn chính để doanh nghiệp thực hiện tái đầu tư, mở rộng sản xuất. Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh này thể hiện lĩnh vực hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp.
Phần lợi nhuận này càng cao, thể hiện quá trình sản xuất kinh doanh càng hiệu quả. Lợi nhuận từ hoạt động tài chính là chênh lệch giữa doanh thu từ hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính. Với sự phát triển của nền kinh tế như hiện nay, thì tham gia vào thị trường tài chính là một tất yếu khách quan của các doanh nghiệp. Thông qua thị trường tài chính, doanh nghiệp có thể huy động thêm được nguồn vốn một cách dễ dàng, đồng thời cũng có thể tạm thời sử dụng nguồn vốn dư thừa để kinh doanh và tìm kiếm lợi nhuận trên thị trường tài chính.
Lợi nhuận từ hoạt động khác là chênh lệch giữa doanh thu hoạt động khác và chi phí hoạt động khác. Đây là khoản lợi nhuận thu được từ các hoạt động riêng biệt SVTH: Nguyễn Thị Hậu 6 Lớp: SB15G LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại GVHD: Th.S Hoàng Thị Tâm khác ngoài các hoạt động được nêu trên. Những hoạt động này không thường xuyên phát sinh, doanh nghiệp không dự kiến trước được hoặc có dự kiến nhưng ít có khả năng xảy ra. Lợi nhuận từ hoạt động này bao gồm: Lợi nhuận từ việc thanh lý nhượng bán tài sản cố định, thu hồi các khoản nợ khó đòi đã được duyệt bỏ, tiền bồi thường, tiền được phạt… 1.
Vai trò của phân tích lợi nhuận Phân tích lợi nhuận là một trong những nội dung quan trọng trong phân tích kinh tế doanh nghiệp. Chính vì vậy, phân tích lợi nhuận có vai trò hết sức quan trọng đối với doanh nghiệp. Bất kỳ doanh nghiệp nào cũng cần tiến hành phân tích lợi nhuận, để từ kết quả phân tích đó, nhà quản lý có thể thấy được tình hình kinh doanh và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp đang gặp phải những khó khăn và có được những thuận lợi gì. Để làm căn cú đưa ra những quyết định kinh doanh đúng đắn nhất.
Còn nhà đầu từ có thể nhìn vào đó để đưa ra quyết định đầu tư của mình. Doanh nghiệp nào có công tác phân tích kinh tế càng tốt thì doanh nghiệp đó càng có nhiều hướng giải pháp để khắc phục những hạn chế mà doanh nghiệp mình đang gặp phải. Đặc biệt là trong phân tích lợi nhuận. Vì lợi nhuận chính là nguồn sống của doanh nghiệp, nên công tác này càng phải được chú trọng.
Lợi nhuận là một chỉ tiêu kinh tế quan trọng phản ánh kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định. Do vậy, để đặt được hiệu quả kinh tế đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng và thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch trong đó có chỉ tiêu lợi nhuận. Việc thực hiện kế hoạch lợi nhuận trong doanh nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng vì lợi nhuận là nguồn vốn quan trọng để doanh nghiệp có thể thực hiện tái sản xuất mở rộng hoặc đầu tư theo chiều sâu cho hoạt động kinh doanh, cải thiện, nâng cao đời sống cho người lao động, thực hiện tốt nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước. Mục đích và nguồn tài liệu phân tích lợi nhuận 1.
Mục đích Mục đích của phân tích là nhằm nhận thức đánh giá đúng đắn, toàn diện và khách quan tình hình thực hiện các chỉ tiêu lợi nhuận, thấy được kết quả, thành tích đã đạt được và những mâu thuẫn tồn tại trong quá trình hoạt động kinh doanh và quản lý kinh tế. Từ đó, phân tích những nguyên nhân khách quan cũng như chủ quan và đề ra những chính sách, biện pháp quản lý thích hợp nhằm tăng lợi nhuận. SVTH: Nguyễn Thị Hậu 7 Lớp: SB15G LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại GVHD: Th.