Chương 1 đã giới thiệu tổng quan về cơ sở hình thành đề tài nghiên cứu, mục tiêu, phạm vi, phương pháp và ý nghĩa của đề tài. Chương 2 sẽ trình bày cơ sở lý thuyết về khái niệm tiền lương, các hình thức trả lương, quản trị hệ thống tiền lương của doanh nghiệp.1 Một số khái niệm 2.1 Khái niệm tiền lương Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động mà người lao động bỏ ra và được thanh toán theo kết quả lao động (Th.S Nguyễn Văn Điềm, PGS. Nguyễn Ngọc Quân.2 Mức lương tối thiểu Mức lương tối thiểu là số tiền nhất định trả cho người lao động tương ứng với trình độ lao động đơn giản nhất (không qua đào tạo) với điều kiện lao động và môi trường bình thường. Mức lương tối thiểu là mức lương mang tính chất bắt buộc người sử dụng lao động phải trả ít nhất bằng chứ không được thấp hơn.
Mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc ở doanh nghiệp có hiệu lực đuợc công ty áp dụng đến tháng 02 năm 2009, mức lương tối thiểu theo quy định là 540.000 đồng/ tháng.3 Tiền lương cơ bản Tiền lương cơ bản là tiền lương được xác định trên cơ sở tính đủ các nhu cầu cơ bản về sinh học, xã hội học về độ phức tạp và mức độ tiêu hao lao động trong điều kiện lao động trung bình của từng ngành nghề công việc. Tiền lương cơ bản được trả dựa trên cơ sở của loại công việc cụ thể, mức độ thực hiện công việc, trình độ và thâm niên của người lao động.2 Các hình thức trả lương 2.1 Hình thức trả lương theo thời gian Tiền lương của công nhân được tính dựa trên cơ sở mức tiền lương đã được xác định cho công việc và số đơn vị thời gian (giờ, ngày, tuần, tháng…) thực tế làm việc. Với điều kiện họ phải đáp ứng các tiêu chuẩn thực hiện công việc tối thiểu đã được xác định trước. Công thức tính: Mức lương tháng = Mức lương tối thiểu x (Hệ số lương + Tổng hệ số các khoản phụ cấp) Mức lương tuần = (Mức lương tháng x 12)/ 52 Mức lương ngày = Mức lương tháng / 22 (hoặc 26) Tiền lương trả theo thời gian thường được áp dụng cho các công việc sản xuất nhưng khó định mức cụ thể; hoặc các công việc đòi hỏi chất lượng cao, các công việc mà năng suất, chất lượng phụ thuộc chủ yếu vào máy móc, thiết bị hay các hoạt động tạm thời, sản xuất thử.
Nguyễn Thị Thanh Hương Trang 3 Phân tích hình thức lương thưởng tại công ty xăng dầu An Giang Ưu điểm của tiền lương theo thời gian: dễ hiểu, dễ quản lý, tạo điều kiện cho cả người quản lý và công nhân có thể tính toán tiền lương một cách dễ dàng. Dễ tính toán do mức thời gian sử dụng cũng như ghi chép về số lượng sản phẩm sản xuất thực tế chỉ nhằm mục đích kiểm tra chứ không dùng tính toán trực tiếp tiền lương. Nhược điểm: tiền lương mà công nhân nhận được không liên quan trực tiếp đến sự đóng góp lao động của họ trong một chu kỳ thời gian cụ thể. Tuy nhiên, trả lương theo thời gian có thể khắc phục nhược điểm nhờ chế độ thưởng.2 Hình thức trả lương theo sản phẩm Trong hình thức này, tiền lương của người lao động sẽ phụ thuộc trực tiếp vào số lượng đơn vị sản phẩm được sản xuất ra và đơn giá trả lương cho một đơn vị sản phẩm.
Dưới đây là các hình thức trả lương được áp dụng trong sản xuất: • Trả lương theo sản phẩm trực tiếp cá nhân Hình thức trả lương này thường được áp dụng đối với những công nhân sản xuất chính mà công việc của họ mang tính chất độc lập tương đối, có thể định mức và kiểm tra, nghiệm thu sản phẩm một cách riêng biệt. Tùy vào điều kiện sản xuất và quan điểm khuyến khích lao động của doanh nghiệp, người lao động có thể được trả lương theo đơn giá cố định, lũy tiến hay lũy thoái. Công thức tính: TL = SL x ĐG TL: tiền lương theo sản phẩm trực tiếp cá nhân SL: số lượng sản phẩm đã được nghiệm thu ĐG: đơn giá sản phẩm Đơn giá sản phẩm được tính theo công thức sau: ĐG = Mức lương cấp bậc của công việc/ Mức sản lượng Ví dụ: Một công nhân làm việc bậc 5, mức lương ngày là 40. Mức sản lượng 1 ngày là 5 sản phẩm.
Đơn giá sản phẩm = 40.000/ 5 = 8000 đồng/sp ĐG = LCB x T LCB: mức lương cấp bậc của công việc T: mức thời gian để hoàn thành công việc ĐG: đơn giá sản phẩm Ví dụ: Một công nhân làm công việc bậc 6, mức thời gian để chế tạo một đơn vị sản phẩm là 8 giờ. Mức lương giờ của công việc bậc 6 là 5. Đơn giá sản phẩm = 5.492 đồng /sp Ưu điểm của chế độ trả lương theo sản phẩm trực tiếp cá nhân là mối quan hệ giữa tiền lương mà công nhân nhận được và kết quả lao động thể hiện rõ ràng, do đó kích thích công nhân cố gắng nâng cao năng suất lao động nhằm nâng cao thu nhập. Việc tính toán tiền lương đơn giản, công nhân có thể dễ dàng tính được số tiền lương nhận được sau khi hoàn thành nhiệm vụ.
Nguyễn Thị Thanh Hương Trang 4 Phân tích hình thức lương thưởng tại công ty xăng dầu An Giang Tuy nhiên, chế độ tiền lương này có nhược điểm là làm cho công nhân ít quan tâm đến việc sử dụng tốt máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu, ít chăm lo đến công việc chung của tập thể v.v… • Trả lương theo sản phẩm có thưởng Chế độ trả lương này, về thực chất là các chế độ trả lương sản phẩm kể trên kết hợp với các hình thức tiền thưởng. Khi áp dụng chế độ trả lương này, toàn bộ sản phẩm được áp dụng theo đơn giá cố định, còn tiền thưởng sẽ căn cứ vào trình độ hoàn thành và hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu về số lượng của chế độ tiền thưởng quy định. Tiền lương trả theo sản phẩm có thưởng (Lth) tính theo công thức: L(m.h) Lth = L + 100 L: tiền lương trả theo sản phẩm với giá cố định m: % tiền thưởng cho 1% hoàn thành vượt mức chỉ tiêu thưởng h: % hoàn thành vượt mức chỉ tiêu thưởng Ví dụ: Một công nhân hoàn thành kế hoạch sản lượng là 102%, tiền lương sản phẩm theo đơn giá cố định của công nhân đó là 760. Theo quy định, cứ hoàn thành vượt mức 1% thì được thưởng là 1,5% so với tiền lương tính theo đơn giá cố định.
Vậy tiền lương tính theo sản phẩm có thưởng của công nhân đó là: 760.800 đồng 100 Yêu cầu cơ bản khi áp dụng chế độ tiền lương tính theo sản phẩm có thưởng là phải quy định đúng đắn các chỉ tiêu, điều kiện thưởng và tỷ lệ thưởng bình quân. • Trả lương khoán Chế độ trả lương khoán áp dụng cho những công việc nếu giao từng chi tiết, từng bộ phận sẽ không có lợi mà phải giao toàn bộ khối lượng cho công nhân hoàn thành trong một thời gian nhất định. Tiền lương sẽ được trả theo khối lượng công việc mà công nhân hoàn thành ghi trong phiếu giao khoán. Chế độ trả lương này có thể áp dụng cho cá nhân hoặc tập thể.
Nếu đối tượng nhận khoán là tập thể, tổ, nhóm thì cách tính đơn giá và cách phân phối tiền lương cho công nhân trong tổ nhóm giống như chế độ tiền lương tính theo sản phẩm tập thể. Chế độ tiền lương khoán khuyến khích công nhân hoàn thành nhiệm vụ trước thời hạn mà vẫn đảm bảo chất lượng công việc thông qua hợp đồng giao khoán chặt chẽ. Tuy nhiên, trong chế độ trả lương này, khi tính toán đơn giá phải hết sức chặt chẽ, tỷ mỉ để xây dựng đơn giá trả lương chính xác cho công nhân làm khoán. Một dạng khác của trả lương khoán là chế độ trả lương theo giờ tiêu chuẩn (Standard Hour Plans).
Trả lương theo giờ tiêu chuẩn là một dạng của trả lương theo sản phẩm nhưng khác với các chế độ trả lương theo sản phẩm ở trên là thay vì xác định đơn giá cho một đơn vị sản phẩm thì lại xác định đơn giá cho một giờ làm việc. Người lao động có thể được hưởng toàn bộ phần chi phí lao đông trực tiếp tiết kiệm được do tăng năng Nguyễn Thị Thanh Hương Trang 5 Phân tích hình thức lương thưởng tại công ty xăng dầu An Giang suất lao động, cũng có thể được hưởng một phần số chi phí tiền lương tiết kiệm được đó theo tỷ lệ phân chia của doanh nghiệp đưa ra như trong kế hoạch Halsey, kế hoạch Rowan, kế hoạch của Gantt. Tóm lại: trên đây là những hình thức và chế độ trả lương chủ yếu thường được áp dụng trong các doanh nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế các phương pháp trả lương rất đa dạng, tùy thuộc vào các điều kiện cụ thể về tổ chức - kỹ thuật của công việc và cũng như quan điểm quản lý doanh nghiệp.
Không có một chế độ trả lương nào là tối ưu, vì thế doanh nghiệp phải lựa chọn để áp dụng cho phù hợp.3 Quỹ tiền lương Quỹ tiền lương của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền lương tính theo số công nhân viên của doanh nghiệp, do doanh nghiệp trực tiếp quản lý và chi trả lương bao gồm các khoản: + Tiền lương tính theo thời gian, tiền lương tính theo sản phẩm và tiền lương khoán, công nhật. + Các loại phụ cấp làm đêm, làm thêm giờ, phụ cấp trách nhiệm… + Tiền ăn giữa ca của người lao động… Ngoài ra, trong quỹ tiền lương còn gồm cả khoản tiền chi trợ cấp bảo hiểm xã hội cho công nhân viên trong thời gian ốm đau, thai sản, tai nạn lao động (BHXH trả thay lương).3 Quản trị hệ thống tiền lương Để xây dựng được mức lương đảm bảo được tính hợp lý, khách quan và chính xác thì doanh nghiệp phải có năng lực nghiên cứu vấn đề tiền lương dựa trên 3 phương diện: - Quy định của pháp luật - Thị trường bên ngoài - Những yêu tố bên trong doanh nghiệp. Các yếu tố này được trình bày cụ thể như sau: 2.1 Quy định của pháp luật Quy định của pháp luật là cơ sở pháp lý để xây dựng cơ chế quỹ tiền lương, tiền công cho người lao động. Việc tìm hiểu và tuân thủ đúng các quy định của pháp luật về các vấn đề lao động trước khi xây dựng cơ chế trả lương là việc làm bắt buộc.