CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VỐN KINH DOANH VÀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề cơ bản về vốn kinh doanh và phân tích hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh 1. Một số khái niệm về vốn kinh doanh và hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh 1.
Khái niệm vốn kinh doanh Để tiến hành sản xuất kinh doanh trước tiên doanh nghiệp cấn có vốn. Vốn của doanh nghiệp bao gồm vốn đầu tư ban đầu và vốn bổ sung để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Do vậy việc quản lí và sử dụng vốn sao cho hiệu quả là mục tiêu hàng đầu của doanh nghiệp. Nó đóng vai trò quyết định cho việc ra đời, hoạt động và phát triển của doanh nghiệp.
Vậy vốn của doanh nghiệp là gì? Đứng trên mỗi góc độ và quan điểm khác nhau, với mục đích nghiên cứu khác nhau thì có những quan điểm khác nhau về vốn. Theo như quan điểm của Marx, ông cho rằng, “Vốn chính là tư bản, là giá trị mang lại giá trị thặng dư, là một đầu vào của quá trình sản xuất.” Dưới góc độ là một phạm trù kinh tế, vốn là một điều kiện tiên quyết của bất cứ doanh nghiệp ngành kinh tế, dịch vụ và kỹ thuật nào trong nền kinh tế thuộc hình thức sở hữu khác nhau. Trong các doanh nghiệp kinh doanh nói chung, vốn sản xuất là hình thái giá trị của toàn bộ tư liệu sản xuất được doanh nghiệp sử dụng một cách hợp lý có kế hoạch vào việc sản xuất những sản phẩm của doanh nghiệp. Có nhiều khái niệm về vốn kinh doanh, tuy nhiên khái niệm được nhiều người ủng hộ là: “Vốn kinh doanh là số vốn được dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, số vốn này được hình thành từ khi thành lập doanh nghiệp (do chủ sở hữu đóng góp ban đầu) và bổ sung thêm trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh.” Như vậy, vốn kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: Tài sản bằng hiện vật như: nhà cửa, kho tàng, cửa hàng.S Tô thị Vân Anh 5 SVTH: Trương Thị Bích Ngọc Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán Tiền Việt Nam, ngoại tệ, vàng bạc, đá quý.
Bản quyền sở hữu công nghiệp…. Với những khái niệm như trên, ta có thể nhận thấy có rất nhiều quan niệm về vốn kinh doanh. Tóm lại “Vốn kinh doanh là biểu hiện giá trị của những tài sản doanh nghiệp sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh” (Giáo trình phân tích kinh tế doanh nghiệp thương mại –NXB Thống Kê 2005). Khái niệm hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh Hiệu quả sử dụng vốn là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ khai thác, sử dụng và quản lí nguồn vốn làm cho đồng vốn sinh lời tối đa nhằm đến mục tiêu cuối cùng của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận.
Hiệu quả sử dụng vốn được lượng hóa thông qua hệ thống các chỉ tiêu về hiệu quả sử dụng vốn, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, tốc độ luân chuyển vốn ….nó còn phản ánh giữa quan hệ đầu ra và đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh thông qua thước đo tiền tệ hay chính là mối tương quan giữa kết quả lợi nhuận, danh thu thu được và chi phí bỏ ra để thực hiện sản xuất kinh doanh. Lợi nhuận thu được càng cao so với chi phí vốn bỏ ra thì hiệu quả sử dụng vốn càng cao. Kết quả lợi ích tạo ra do sử dụng vốn phải thỏa mãn yêu cầu: đáp ứng được lợi ích của doanh nghiệp, đáp ứng được lợi ích của nhà đầu tư ở mức độ mong muốn cao nhất đồng thời nhằm nâng cao lợi ích của xã hội. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, bất kì một doanh nghiệp nào hoạt động kinh doanh mang lại lợi nhuận cho mình, nhưng lại làm tổn hại đến lợi ích chung của nền kinh tế xã hội sẽ không được phép hoạt động.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp đó hoạt động đem lại lợi ích cho nền kinh tế, còn bản thân bị lỗ thì sẽ làm cho doanh nghiệp phá sản. Như vậy kết quả tạo ra do việc sử dụng vốn phải kết hợp với lợi ích của doanh nghiệp và lợi ích của nền kinh tế xã hội. Vậy hiệu quả sử dụng vốn là chỉ tiêu biểu hiện một mặt về hiệu quả kinh doanh, là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ, năng lực khai thác và sử dụng vốn, tài sản vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi ích và tối thiểu hóa chi phí” ( Giáo trình phân tích kinh tế doanh nghiệp thương mại –NXB Thống Kê 2005).S Tô thị Vân Anh 6 SVTH: Trương Thị Bích Ngọc Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán Tóm lại hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất - thương mại được thể hiện thông qua việc đánh giá những tiêu thức cụ thể sau: -Là một yếu tố quan trọng của hoạt động kinh doanh, hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh phải đảm bảo cho việc thúc đẩy quá trình sản xuất, tăng tốc độ lưu chuyển của hàng tồn kho, tăng doanh thu bán hàng hóa dịch vụ. -Hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh phải góp phần vào việc thực hiện tốt chỉ tiêu kế hoạch lợi nhuận vì lợi nhuận là chỉ tiêu kinh tế đánh giá kết quả tài chính đạt được từ các hoạt động kinh doanh.
Để đạt được mục tiêu lợi nhuận, đòi hỏi doanh nghiệp phải tiết kiệm, giảm chi phí kinh doanh trong đó có chi phí vốn kinh doanh.2 Một số vấn đề lý thuyết liên quan 1. Phân loại vốn kinh doanh Như đã trình bày ở trên, vốn giữ một vai trò đặc biệt quan trọng, thiết yếu trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, việc phân loại vốn theo các cách thức khác nhau sẽ giúp doanh nghiệp đề ra được các giải pháp quản lý và sử dụng sao cho hiệu quả. * Căn cứ vào thời hạn luân chuyển vốn, vốn kinh doanh được chia thành 2 loại: Vốn cố định và vốn lưu động – Vốn lưu động Là số vốn bằng tiền được ứng ra để mua sắm TSLĐ sản xuất, nhằm đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được diễn ra một cách thường xuyên, liên tục. – Vốn cố định Vốn cố định của doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của các loại tài sản có thời gian sử dụng, thu hồi, luân chuyển giá trị từ 1 năm trở lên hoặc qua nhiều chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp.
* Căn cứ vào phạm vi, vốn được chia làm 2 loại: vốn trong sản xuất kinh doanh và vốn ngoài sản xuất kinh doanh – Vốn trong sản xuất kinh doanh nhằm phục vụ các nhu cầu kinh doanh thường xuyên của doanh nghiệp. – Vốn ngoài sản xuất kinh doanh nhằm đảm bảo cho các nghiệp vụ kinh doanh mang tích chất bất bình thường.S Tô thị Vân Anh 7 SVTH: Trương Thị Bích Ngọc Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán * Căn cứ vào nguồn hình thành vốn, vốn được chia thành: vốn chủ sở hữu và nợ phải trả. – Vốn chủ sở hữu: Là số vốn thuộc chủ sở hữu của doanh nghiệp, doanh nghiệp được sử dụng lâu dài trong suốt thời gian hoạt động. Khi doanh nghiệp thành lập thì bao giờ cũng phải đầu tư một số vốn nhất định.
Đối với doanh nghiệp Nhà nước thì vốn ban đầu do Nhà nước cấp, đối với doanh nghiệp tư nhân thì vốn ban đầu là của chủ doanh nghiệp, đối với Công ty Cổ phần thì vốn ban đầu do các cổ đông đóng góp. – Nợ phải trả: Là nguồn vốn kinh doanh ngoài vốn pháp định được hình thành từ nguồn đi vay, đi chiếm dụng của các tổ chức, đơn vị, cá nhân và sau một thời gian nhất định, doanh nghiệp phải hoàn trả cho người cho vay cả lãi và gốc. Vốn vay có hai loại là vốn vay ngắn hạn và vốn vay dài hạn. * Căn cứ vào thời gian huy động vốn và sử dụng vốn, vốn được chia thành: nguồn vốn thường xuyên và nguồn vốn tạm thời.
– Nguồn vốn thường xuyên: Là nguồn vốn có tính chất lâu dài và ổn định mà doanh nghiệp có thể sử dụng, bao gồm vốn chủ sở hữu và các khoản vay dài hạn. Nguồn vốn này dùng để mua sắm TSCĐ và một bộ phận TSLĐ thường xuyên cần thiết cho hoạt động SXKD của doanh nghiệp. – Nguồn vốn tạm thời: Là các nguồn vốn có tính chất ngắn hạn doanh nghiệp sử dụng đáp ứng nhu cầu tạm thời, bất thường phát sinh trong quá trình hoạt động SXKD của doanh nghiệp như các khoản chiếm dụng hợp pháp không phải trả lãi luôn có đòn bẩy tài chính tương đương và các khoản vay ngắn hạn ngân hàng, các tổ chức tín dụng, các khoản nợ ngắn hạn. Vai trò của vốn kinh doanh - Vai trò của vốn kinh doanh Để đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cần phải có đầy đủ cả ba yếu tố cơ bản là: Vốn , lao động và công nghệ.
Tất cả các hoạt động sản xuất kinh doanh dù lớn dù nhỏ đều cần phải có vốn. Khi mà chúng ta đã có lao động, công nghệ cũng được học tập từ các nước đi trước thì vốn lại càng được quan tâm nhất tại các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, nó là điều kiện tiền đề cho sự ra đời và phát triển của các doanh nghiệp.S Tô thị Vân Anh 8 SVTH: Trương Thị Bích Ngọc Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán Về mặt pháp lý, mỗi doanh nghiệp khi muốn thành lập thì điều kiện đầu tiên đó là doanh nghiệp phải có một lượng vốn nhất định, lượng vốn đó tối thiểu phải bằng vốn pháp định khi đó địa vị pháp lý của doanh nghiệp mới được xác lập. Trường hợp trong quá trình sản xuất kinh doanh, lượng vốn của doanh nghiệp không đạt điều kiện mà pháp luật quy quy định, doanh nghiệp sẽ bị tuyên bố chấm dứt hoạt động kinh doanh của mình. Như vậy, vốn có thể được xem như là một trong những cơ sở quan trọng nhất để đảm bảo sự tồn tại tư cách pháp nhân của một doanh nghiệp trước pháp luật.
Về kinh tế, trong hoạt động sản xuất kinh doanh, vốn là một trong những yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của từng doanh nghiệp. Vốn không những đảm bảo khả năng mua sắm máy móc, trang thiết bị phục vụ Quá trình sản xuất kinh doanh mà nó còn giúp quá trình này được diễn ra một cách thường xuyên ,liên tục. Ngoài ra, vốn là yếu tố quan trọng quyết định đến năng lực sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và xác lập vị thế của doanh nghiệp trên thương trường.