Luận văn: Thực hiện Pháp luật về Công chứng tại Thành phố Hà Nội

Công chứng là một hoạt động dịch vụ hành chính công, có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính xác thực và hợp… 90 trang · Đại học Quốc gia Hà Nội · 2014.

• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Thực hiện pháp luật về công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG CHỨNG
• 1.1. Khái quát về thực hiện pháp luật
• 1.1.1. Khái niệm thực hiện pháp luật
• 1.1.2. Đặc điểm quá trình thực hiện pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CÔNG CHỨNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG CHỨNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về công chứng và vai trò của nó

Công chứng là một hoạt động dịch vụ hành chính công, có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính xác thực và hợp pháp của các văn bản, hợp đồng. Theo TS. Tuấn Đạo Thanh, công chứng được hiểu đơn giản là việc "công" quyền đứng ra làm "chứng". Hoạt động này không chỉ giúp các bên giao kết hợp đồng yên tâm hơn mà còn tạo điều kiện cho Nhà nước kiểm soát và giám sát các quan hệ xã hội. Công chứng được coi là "lá chắn" phòng ngừa hữu hiệu, đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch, tiết kiệm thời gian và chi phí cho xã hội. Việc thực hiện pháp luật về công chứng một cách đúng đắn và chặt chẽ là điều cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động này.

1.1. Tầm quan trọng của công chứng trong xã hội hiện đại

Công chứng không chỉ là một hoạt động pháp lý mà còn là một phần không thể thiếu trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập, nhu cầu về công chứng ngày càng tăng cao. Công chứng viên không chỉ thực hiện chức năng chứng nhận mà còn đóng vai trò tư vấn pháp lý cho các bên tham gia giao dịch. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và đảm bảo tính minh bạch trong các giao dịch. Theo Nghị quyết số 49-NQ/TW, việc hoàn thiện chế định công chứng là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

II. Thực trạng thực hiện pháp luật về công chứng tại Hà Nội

Từ khi Luật Công chứng được ban hành, hoạt động công chứng tại Hà Nội đã có những chuyển biến tích cực. Số lượng công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng tăng lên rõ rệt. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với nhiều vấn đề như sự cạnh tranh không lành mạnh và chất lượng văn bản công chứng chưa đảm bảo. Việc xã hội hóa hoạt động công chứng đã tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng làm phát sinh nhiều thách thức. Các tổ chức hành nghề công chứng cần được quản lý chặt chẽ hơn để đảm bảo chất lượng dịch vụ. Theo một số nghiên cứu, việc thực hiện pháp luật về công chứng tại Hà Nội vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả.

2.1. Những vấn đề tồn tại trong thực hiện pháp luật về công chứng

Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là sự phát triển "nóng" của các tổ chức hành nghề công chứng. Điều này dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ. Nhiều công chứng viên chưa đáp ứng đủ tiêu chuẩn về chuyên môn, dẫn đến việc cấp giấy chứng nhận không chính xác. Ngoài ra, việc kiểm soát hoạt động của công chứng viên cũng gặp nhiều khó khăn. Theo các chuyên gia, cần có một hệ thống quản lý chặt chẽ hơn để đảm bảo chất lượng và tính pháp lý của các văn bản công chứng.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về công chứng

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về công chứng tại Hà Nội, cần có các giải pháp đồng bộ và cụ thể. Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến công chứng, đảm bảo tính đồng bộ và khả thi. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn cho công chứng viên, nâng cao chất lượng dịch vụ. Thứ ba, cần có các biện pháp kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động của các tổ chức hành nghề công chứng. Cuối cùng, việc tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về công chứng cho người dân cũng rất quan trọng để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các bên liên quan.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Một số giải pháp cụ thể bao gồm: xây dựng một cơ chế quản lý nhà nước hiệu quả hơn đối với hoạt động công chứng, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc kiểm tra, giám sát hoạt động công chứng. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu cho công chứng viên, giúp họ nắm vững các quy định pháp luật và nâng cao kỹ năng thực hành. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và thực hiện công chứng cũng là một hướng đi cần được chú trọng, nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hà Nội hiện là đô thị đặc biệt với quy mô diện tích 3.324,92 km² và dân số thực tế chạm mốc gần 10 triệu người tại 30 đơn vị hành chính cấp quận, huyện, thị xã. Với tốc độ tăng trưởng GRDP duy trì ở mức 7,62% và thu nhập bình quân đầu người đạt 120,6 triệu đồng mỗi năm, nhu cầu xác lập các quan hệ dân sự, kinh tế và thương mại trên địa bàn thủ đô luôn ở mức rất cao. Trong bối cảnh đó, hoạt động công chứng khẳng định vai trò là thiết chế bổ trợ tư pháp trọng yếu, đóng vai trò "lá chắn" bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên tham gia giao kết và giảm tải áp lực xét xử cho hệ thống Tòa án.

Thực hiện chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp và các quy định của Luật Công chứng năm 2014 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2015), hoạt động công chứng tại Hà Nội đã phát triển vượt bậc. Đến tháng 04/2020, toàn thành phố đã có 112 Văn phòng công chứng và 467 công chứng viên đang hành nghề, dẫn đầu cả nước về quy mô tổ chức. Riêng giai đoạn 2015 - 2019, các tổ chức hành nghề công chứng tại Hà Nội đã thực hiện gần 1.000.000 hợp đồng, giao dịch và nộp vào ngân sách nhà nước gần 200 tỷ đồng.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng cũng làm nảy sinh nhiều thách thức như hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh, sai lệch quy trình nghiệp vụ và khó khăn trong cơ chế chuyển đổi mô hình Phòng công chứng. Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện việc thực hiện pháp luật công chứng trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn từ năm 2015 đến nay, nhằm đánh giá thực trạng, làm rõ nguyên nhân của các bất cập và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý, hướng tới mục tiêu giảm thiểu trên 30% nguy cơ tranh chấp hợp đồng trong giao lưu dân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, kết hợp với các học thuyết về dịch vụ hành chính công và chế định bổ trợ tư pháp theo trường phái công chứng Latinh (Civil Law). Quá trình phân tích dựa trên 2 lý thuyết nền tảng: lý thuyết thực hiện pháp luật thông qua 4 hình thức cơ bản và lý thuyết quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động công chứng.

Bốn hình thức thực hiện pháp luật được vận dụng gồm: Tuân thủ pháp luật (kiềm chế không vi phạm các điều cấm tại Điều 7 Luật Công chứng năm 2014); Thi hành pháp luật (chủ động thực hiện nghĩa vụ nghề nghiệp của công chứng viên và tổ chức hành nghề theo Điều 17 và Điều 33); Sử dụng pháp luật (thực hiện quyền cung cấp dịch vụ công ngoài giờ hành chính theo Điều 32); và Áp dụng pháp luật (hoạt động thanh tra, cấp phép, bổ nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền).

Luận văn làm rõ 3 khái niệm cốt lõi:

• Khái niệm công chứng theo khoản 1 Điều 2 Luật Công chứng năm 2014, xác định bản chất công chứng là việc công chứng viên nhân danh công quyền chứng nhận tính xác thực và hợp pháp của hợp đồng, giao dịch và bản dịch.
• Tổ chức hành nghề công chứng bao gồm Phòng công chứng (đơn vị sự nghiệp công lập) và Văn phòng công chứng (loại hình công ty hợp danh do ít nhất 2 công chứng viên thành lập theo Điều 22).
• Giá trị pháp lý của văn bản công chứng theo khoản 2 Điều 5, khẳng định văn bản công chứng có giá trị chứng cứ không phải chứng minh trừ khi bị Tòa án tuyên vô hiệu.

Bên cạnh đó, nghiên cứu hệ thống hóa 4 chức năng bản chất của công chứng: Hợp pháp hóa văn bản giao dịch; Xác nhận tính hợp pháp nhằm tạo nguồn chứng cứ vững chắc; Tư vấn pháp luật độc lập, trung gian; và Lưu trữ, cung cấp chứng cứ lâu dài theo quy định tại Chương V của Luật Công chứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết của Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội, Hội Công chứng viên thành phố Hà Nội và các văn bản quy phạm pháp luật ban hành từ năm 2006 đến năm 2020. Đồng thời, nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế tại các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn thành phố.

• Cỡ mẫu nghiên cứu: Khảo sát toàn diện 112 Văn phòng công chứng, 2 Phòng công chứng đại diện và 467 công chứng viên đang hoạt động trên 30 quận, huyện, thị xã; đồng thời phân tích chọn lọc mẫu hồ sơ đại diện cho hơn 1.800.000 giao dịch công chứng giai đoạn 2014 - 2019.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên. Mẫu được phân bổ theo mật độ dân cư và mức độ sôi động của thị trường bất động sản: nhóm quận trung tâm có mật độ dân số cao (như quận Đống Đa với 35.341 người/km²) và nhóm huyện ngoại thành có mật độ dưới 1.000 người/km² (như Sóc Sơn, Ba Vì, Mỹ Đức).
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Nghiên cứu kết hợp phương pháp phân tích định tính quy phạm pháp luật với phương pháp thống kê mô tả định lượng. Việc kết hợp này giúp đối chiếu chính xác giữa quy định pháp luật trên văn bản và hành vi tác nghiệp thực tế của các chủ thể, từ đó chỉ rõ những lỗ hổng pháp lý và bất cập vận hành một cách khách quan, khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hoạt động xã hội hóa công chứng tại Hà Nội đạt tốc độ phát triển mạnh mẽ nhất cả nước. Nếu như năm 2007 thành phố chưa có văn phòng công chứng tư nhân nào, thì đến tháng 04/2020 đã phát triển được 112 Văn phòng công chứng với 467 công chứng viên. Số lượng hợp đồng, giao dịch công chứng tăng trưởng liên tục: năm 2014 đạt hơn 260.000 giao dịch (nộp ngân sách 25 tỷ đồng, tạo việc làm cho 1.200 lao động); năm 2015 đạt 292.426 giao dịch; năm 2016 đạt 350.193 giao dịch; năm 2018 đạt 430.126 giao dịch; và đến năm 2019 đạt trên 480.000 giao dịch, tương ứng mức tăng trưởng 64,2% so với năm 2015.

Thứ hai, công tác quản lý và phòng ngừa rủi ro ghi nhận bước tiến lớn nhờ ứng dụng công nghệ thông tin. Từ năm 2011, Hà Nội triển khai Chương trình quản lý thông tin ngăn chặn và thông tin hợp đồng giao dịch (phần mềm UCHI). Đến nay, 100% tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn đã tham gia kết nối, giúp ngăn chặn hàng nghìn trường hợp sử dụng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất giả mạo hoặc giao dịch tài sản đã bị kê biên, thu hồi.

Thứ ba, xuất hiện tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa các tổ chức hành nghề. Một số văn phòng công chứng áp dụng chính sách trích hoa hồng phần trăm cho môi giới, tự ý hạ phí hoặc thu phí không đúng biểu mức quy định. Nghiêm trọng hơn, có tình trạng giản lược các bước xác minh nhân thân, công chứng ngoài trụ sở trái quy định pháp luật tại Điều 44 Luật Công chứng năm 2014 nhằm lôi kéo khách hàng.

Thứ tư, quá trình chuyển đổi Phòng công chứng sang Văn phòng công chứng theo Nghị định số 29/2015/NĐ-CP gặp nhiều rào cản thực tế. Nguyên nhân xuất phát từ sự khác biệt về chế độ viên chức nhà nước sang hợp đồng lao động tư nhân, tâm lý lo ngại mất an toàn công việc và xung đột quyền lợi giữa công chứng viên đứng tên với nhà đầu tư góp vốn tài chính bên ngoài.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thực nghiệm trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng số lượng việc công chứng từ 260.000 lượt (năm 2014) lên 480.000 lượt (năm 2019), cùng bảng tổng hợp đối chiếu 4 tiêu chí cốt lõi (tự chủ tài chính, cơ chế trích lập chi phí, quản trị nhân sự và trách nhiệm bồi thường) giữa Phòng công chứng và Văn phòng công chứng.

Kết quả thảo luận chỉ ra rằng nguyên nhân của sự phát triển nóng bắt nguồn từ áp lực thị trường bất động sản đắt đỏ tại Hà Nội, nơi nhu cầu xác lập hợp đồng mua bán, thế chấp nhà đất luôn chiếm trên 70% tổng số giao dịch công chứng. So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại thành phố Hải Phòng năm 2009, tỉnh Quảng Ngãi năm 2017 và thành phố Hồ Chí Minh năm 2017, thực trạng tại Hà Nội có tính chất phức tạp hơn do quy mô dân số gần 10 triệu người và sự chênh lệch lớn về mật độ giao dịch giữa nội thành và ngoại thành.

Về mặt lý luận, sự xuất hiện của các vi phạm công chứng "ẩu" phản ánh hạn chế trong công tác hậu kiểm. Dù Sở Tư pháp duy trì kế hoạch thanh tra định kỳ 100% tổ chức hàng năm, chế tài xử lý vi phạm hành chính hiện vẫn chưa đủ sức răn đe so với lợi nhuận thu được từ việc bỏ qua các bước thẩm định rủi ro.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế pháp lý và chuẩn hóa điều kiện hành nghề. Bộ Tư pháp cần tham mưu Chính phủ sửa đổi Luật Công chứng năm 2014, bổ sung quy định kiểm soát chặt chẽ nguồn vốn đầu tư thành lập văn phòng công chứng, chấm dứt tình trạng cá nhân ngoài ngành thâu tóm văn phòng. Mục tiêu đến năm 2026 ban hành biểu khung thù lao dịch vụ công chứng thống nhất, triệt tiêu 100% hành vi cạnh tranh bằng chiết khấu hoa hồng trái phép.

Thứ hai, nâng cấp và đồng bộ hóa hạ tầng cơ sở dữ liệu số UCHI. Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội chỉ đạo Sở Tư pháp phối hợp cùng Sở Tài nguyên và Môi trường, Công an thành phố hoàn thành việc liên thông 100% cơ sở dữ liệu công chứng với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Đất đai trong vòng 12 đến 18 tháng tới. Giải pháp này giúp công chứng viên tra cứu tức thì thông tin ngăn chặn và sinh trắc học của chủ tài sản trong thời gian dưới 2 phút mỗi giao dịch.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đào tạo và siết chặt kiểm tra đạo đức nghề nghiệp. Hội Công chứng viên thành phố Hà Nội phối hợp Học viện Tư pháp thực hiện nghiêm túc Thông tư số 06/2015/TT-BTP, bảo đảm 100% công chứng viên tham gia đủ tối thiểu 24 giờ bồi dưỡng nghiệp vụ bắt buộc mỗi năm. Thanh tra Sở Tư pháp tăng cường kiểm tra đột xuất tối thiểu 30% số văn phòng công chứng hàng năm, kiên quyết thu hồi thẻ hành nghề đối với các trường hợp cố tình công chứng sai quy trình.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế chuyển đổi Phòng công chứng sang Văn phòng công chứng. Sở Tư pháp Hà Nội cần xây dựng đề án bảo đảm chế độ chuyển tiếp về bảo hiểm xã hội, chính sách thôi việc cho công chứng viên và người lao động của các Phòng công chứng. Lộ trình thực hiện hoàn thành việc sắp xếp, chuyển đổi hoặc giải thể các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động kém hiệu quả tại các địa bàn đã có trên 2 Văn phòng công chứng ổn định trước năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội, Ủy ban nhân dân các cấp): Sử dụng kết quả nghiên cứu làm luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách quy hoạch tổ chức hành nghề công chứng, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật và tối ưu hóa quy trình quản lý 112 văn phòng công chứng trên địa bàn.
• Công chứng viên và Trưởng Văn phòng công chứng: Cung cấp cẩm nang thực tiễn về nhận diện rủi ro pháp lý trong các giao dịch bất động sản, phân chia di sản thừa kế, đồng thời hỗ trợ xây dựng mô hình quản trị văn phòng công chứng hợp danh chuẩn mực, hạn chế rủi ro bồi thường thiệt hại.
• Cơ quan tiến hành tố tụng và Luật sư (Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Đoàn Luật sư): Nguồn tài liệu chuyên khảo phục vụ đánh giá tính hợp pháp, giá trị chứng cứ của văn bản công chứng theo Điều 5 Luật Công chứng 2014 trong quá trình giải quyết các vụ án tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại.
• Học viên cao học, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Luật: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về 4 hình thức thực hiện pháp luật, chức năng bổ trợ tư pháp và phương pháp luận khảo sát thực tiễn tại đô thị lớn cho các đề tài chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.

Câu hỏi thường gặp

Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ như thế nào theo quy định pháp luật hiện hành? Theo khoản 2 Điều 5 Luật Công chứng năm 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ xác thực; những tình tiết, sự kiện trong văn bản không phải chứng minh trước Tòa án, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên bố là vô hiệu. Điều này giúp các bên tiết kiệm thời gian chứng minh khi phát sinh tranh chấp.

Phòng công chứng và Văn phòng công chứng khác nhau ở những điểm cơ bản nào? Phòng công chứng là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở Tư pháp do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành lập, công chứng viên là viên chức. Văn phòng công chứng là tổ chức tư nhân thành lập theo loại hình công ty hợp danh bởi ít nhất 2 công chứng viên, tự chủ hoàn toàn về tài chính và con dấu.

Hệ thống phần mềm UCHI tại Hà Nội có vai trò gì trong quản lý công chứng? Được triển khai từ năm 2011 với 100% tổ chức tham gia, phần mềm UCHI cho phép tra cứu trực tuyến thông tin về các hợp đồng đã công chứng và thông tin ngăn chặn tài sản (kê biên, mất giấy tờ, hủy quyết định). Hệ thống giúp ngăn ngừa triệt để tình trạng một tài sản đem bán hoặc thế chấp cho nhiều người.

Những sai phạm phổ biến nhất tại các Văn phòng công chứng hiện nay là gì? Các sai phạm thường gặp gồm: công chứng ngoài trụ sở không đúng đối tượng theo Điều 44; bỏ qua bước kiểm tra bản chính giấy tờ tùy thân; cho ký khống hoặc ký trước; và áp dụng chính sách chi hoa hồng môi giới để lôi kéo khách hàng, gây mất an toàn pháp lý cho giao dịch.

Tiêu chuẩn và nghĩa vụ bồi dưỡng nghiệp vụ của công chứng viên được quy định ra sao? Theo Luật Công chứng năm 2014 và Thông tư số 06/2015/TT-BTP, người được bổ nhiệm phải có bằng cử nhân luật, công tác pháp luật từ 5 năm, hoàn thành đào tạo nghề 12 tháng và tập sự 6-12 tháng. Hàng năm, công chứng viên bắt buộc phải tham gia bồi dưỡng nghiệp vụ tối thiểu 3 ngày (24 giờ).

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật công chứng thông qua 4 hình thức: Tuân thủ, Thi hành, Sử dụng và Áp dụng pháp luật.
• Phân tích bức tranh thực tiễn sinh động tại Hà Nội với 112 Văn phòng công chứng, 467 công chứng viên và gần 1.000.000 giao dịch được xác lập an toàn giai đoạn 2015 - 2019.
• Chỉ rõ những nút thắt cốt lõi về cạnh tranh không lành mạnh, sai phạm quy trình nghiệp vụ và vướng mắc trong chuyển đổi mô hình Phòng công chứng.
• Đưa ra hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về hoàn thiện thể chế, nâng cấp liên thông cơ sở dữ liệu số UCHI và chuẩn hóa năng lực công chứng viên đến năm 2027.
• Khẳng định giá trị khoa học của đề tài, mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối về tác động của Luật Công chứng sửa đổi trong giai đoạn 2026 - 2030; đồng thời kêu gọi các cơ quan quản lý và tổ chức hành nghề áp dụng ngay các khuyến nghị nhằm củng cố an toàn pháp lý cho xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG CHỨNG 1. Khái quát về thực hiện pháp luật 1. Khái niệm thực hiện pháp luật Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển năng động của xã hội. Điều 8 Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định: "Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ".

Trong điều kiện đổi mới, Đảng và nhà nước ta đã khẳng định vai trò hàng đầu của pháp luật trong quản lý xã hội. Khi đặt ra các quy phạm pháp luật, nhà nước sử dụng chúng để điều chỉnh các quan hệ xã hội, đáp ứng lợi ích của nhân dân và sự tiến bộ của xã hội. Mục đích đó chỉ đạt được khi các chủ thể thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật trong đời sống thực tế. Theo giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội thì: "Thực hiện pháp luật là hiện tượng, quá trình có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật" [28,349].

Đặc điểm quá trình thực hiện pháp luật Thực hiện pháp luật có những đặc điểm nổi bật như sau: Thứ nhất, Thực hiện pháp luật phải bằng hành vi. Hành vi là phương thức tồn tại của con người, được hình thành trên cơ sở nhận thức và được biểu hiện bằng hành động hoặc không hành động trên thực tế. Coi thực hiện pháp luật bằng hành vi vì như vậy mới có cơ sở để gắn với chế độ trách nhiệm, trách nhiệm pháp lý của chủ thể. 11 Thứ hai, Thực hiện pháp luật phải đảm bảo các yêu cầu theo quy định pháp luật.

Thực hiện pháp luật trước hết và cơ bản là thực hiện các quyền, nghĩa vụ pháp lý được pháp luật quy định đối với chủ thể. Việc thực hiện pháp luật trên từng lĩnh vực của đời sống pháp lý là khác nhau, từ đó, Pháp luật cũng phải điều chỉnh cho từng lĩnh vực một cách riêng biệt. Thứ ba, Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích cụ thể. Mục đích thực hiện pháp luật của chủ thể sẽ tùy thuộc từng lĩnh vực và từng hình thức thực hiện pháp luật một cách riêng biệt.

Mục đích trước hết đó là nhằm đáp ứng nhu cầu của các chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật. Thứ tư, Thực hiện pháp luật được thông qua quan hệ pháp luật. Quan hệ pháp luật là sản phẩm của việc thực hiện pháp luật và ngược lại quan hệ pháp luật là môi trường, điều kiện cần thiết cho quá trình thực hiện pháp luật. Quá trình thực hiện pháp luật được đảm bảo bằng các biện pháp của Nhà nước vì pháp luật là sản phẩm do Nhà nước tạo nên.

Trong xã hội, pháp luật thể hiện ý chí số đông Nhân dân. Như vậy, việc pháp luật được tôn trọng và thực thi nghiêm minh là yêu cầu khách quan đặt ra từ chính đời sống xã hội, từ sự mong muốn của Nhà nước cũng như nguyện vọng chung của đa số Nhân dân. Đồng thời, phải có sự đảm bảo của Nhà nước mới làm cho pháp luật có môi trường thực thi bình đẳng, công bằng về quyền, nhiệm vụ pháp lý. Các hình thức thực hiện pháp luật Có bốn hình thức thực hiện pháp luật: Thứ nhất là Tuân thủ pháp luật.

Đây là hình thức thực hiện pháp luật một cách thụ động, thể hiện ở sự kiềm chế của chủ thể để không vi phạm các quy định mà pháp luật không cho phép. Thứ hai là Thi hành pháp luật. Đây là hình thức thực hiện pháp luật một cách chủ động. Chủ thể pháp luật phải thực hiện một thao tác nhất định mới có thể tham gia thực hiện pháp luật được.

12 Thứ ba là Sử dụng pháp luật. Đây là khả năng của các chủ thể pháp luật có thể sử dụng khai thác hay không sử dụng, khai thác, hưởng quyền mà luật đã dành cho mình. Thứ tư là Áp dụng pháp luật. Đây là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền dựa trên các quy định của pháp luật để giải quyết, xử lí những vấn để cụ thể thuộc trách nhiệm của mình.

Pháp luật về công chứng 2. Khái niệm công chứng Công chứng là nghề xuất hiện cách đây hàng ngàn năm ở Hy Lạp, Ai Cập, đặc biệt là ở La Mã với vai trò ghi chép, soạn thảo văn bản và làm chứng (dịch vụ văn tự). Khởi đầu công chứng là một nghề tự do trong xã hội, phục vụ cho nhu cầu tự nhiên, tự bảo vệ của dân chúng khi thiết lập các văn tự, khế ước. Thuật ngữ Notariat (tiếng Pháp, Đức…) hay Notary (tiếng Anh), đều có gốc Latinh là Notarius có nghĩa là ghi chép.

"Notarius" trong Luật Anh Cổ là một người sao chép hay trích lục các loại văn bản, giấy tờ khác, người làm chứng. Trong Luật La Mã, "Notarius" là người ghi chép, thư ký, tốc ký, người ghi chép các hoạt động trong nghị viện của Tòa án hoặc ghi chép theo lời người khác đọc, người soạn các di chúc và giấy chuyển nhượng sở hữu. Theo từ điển Luật học của Mỹ, Notarial (công chứng) là hoạt động của công chứng viên. Công chứng theo Hệ thống công chứng La tinh và hệ thống công chứng Anglo Saxon là một nghề tự do.

Điểm khác biệt giữa trường phái công chứng Latinh và trường phái công chứng Anglo saxon là trong trường phái công chứng Latinh thì các hợp đồng, giao dịch hợp pháp mới được công chứng viên xác nhận, những hợp đồng, giao dịch bất hợp pháp thì bị từ chối công chứng. 13 Ở Việt Nam, công chứng thời Pháp thuộc được gọi là "Chưởng khế", là hoạt động thị thực của các cấp chính quyền, chỉ có thể do Nhà nước thực hiện. Đến năm 1987 thì thuật ngữ “công chứng” chính thức được sử dụng với tên gọi là công chứng Nhà nước, được xác định là một hoạt động của Nhà nước với mục đích giúp các công dân, cơ quan, tổ chức lập và xác nhận các văn bản, sự kiện có ý nghĩa pháp lý, hợp pháp hóa các văn bản, sự kiện đó, làm cho các văn bản, sự kiện đó có hiệu lực thực hiện (Thông tư số 574/QLTPK của Bộ Tư pháp). Đến năm 1991, thuật ngữ “công chứng” nhà nước được xác định là việc chứng nhận tính xác thực của các hợp đồng và giấy tờ theo quy định của pháp luật, nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Các hợp đồng và giấy tờ đã được công chứng có giá trị chứng cứ (Nghị định số 45/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng). Đến năm 1996, khi Chính phủ ban hành Nghị định số 31/CP thay thế Nghị định số 45/HĐBT thì khái niệm công chứng cũng được xác định như khái niệm công chứng nhà nước được quy định tại Nghị định số 45/HĐBT nhưng bổ sung thêm quy định loại trừ giá trị chứng cứ của hợp đồng, giấy tờ đã được công chứng nhà nước chứng nhận hoặc Uỷ ban nhân dân (UBND) cấp có thẩm quyền chứng thực khi bị Tòa án tuyên bố vô hiệu. Tuy nhiên, chỉ đến khi Chính phủ ban hành Nghị định số 75/2000/NĐ-CP thay thế Nghị định số 31/CP thì khái niệm công chứng mới được xác định khoa học hơn, tiệm cận hơn với quan niệm chung của thế giới về công chứng. Theo đó, công chứng là việc phòng công chứng chứng nhận tính xác thực của hợp đồng được giao kết hoặc giao dịch khác được xác lập trong quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại và quan hệ xã hội khác và thực hiện các việc khác theo quy định của Nghị định số 75/2000/NĐ-CP.

Tại khái niệm này, lần đầu tiên thuật ngữ pháp lý "công chứng" được sử dụng để thay thế cho thuật ngữ 14 pháp lý "công chứng nhà nước" được sử dụng trong các văn bản pháp luật điều chỉnh về lĩnh vực công chứng trước đó; chủ thể của hoạt động công chứng là Phòng công chứng, không phải công chứng viên. Tuy nhiên, quy định về chủ thể của hoạt động công chứng theo Nghị định số 75/2000/NĐ-CP lại không phù hợp với quy định của pháp luật về thẩm quyền công chứng của cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài theo Pháp lệnh Lãnh sự năm 1990 và chính Nghị định số 75/2000/NĐ-CP (Điều 25). Ngày 29/11/2006, khi Quốc hội thông qua Luật Công chứng số 82/2006/QH11 thì “công chứng” được xác định là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch khác (sau đây gọi là hợp đồng, giao dịch) bằng văn bản mà theo quy định của pháp luật phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công chứng. Theo khái niệm này, công chứng là hành vi của công chứng viên (không còn là hành vi của Phòng Công chứng), điều này phân biệt với chứng thực là hành vi của người đại diện của cơ quan hành chính nhà nước; đối tượng của hoạt động công chứng là các hợp đồng, giao dịch về dân sự, kinh tế, thương mại; văn bản công chứng có giá trị chứng cứ do tính xác thực của các tình tiết, sự kiện có trong văn bản đã được công chứng viên xác nhận; các hợp đồng, giao dịch khác được công chứng viên xác nhận sẽ được coi là hợp pháp (có tính hợp pháp).

Tuy nhiên, khi Quốc Hội thông qua Luật Công chứng số 53/2014/QH13 thì khái niệm công chứng một lần nữa lại tiếp tục được thay đổi. Theo đó, cho đến nay, hiểu một cách khái quát và chính xác nhất thì:“Công chứng là việc công chứng viên của một tổ chức hành nghề công chứng chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự khác bằng văn bản (sau đây gọi là hợp đồng, giao dịch), tính chính xác, hợp pháp, không trái đạo đức xã hội của bản dịch giấy tờ, văn bản từ tiếng Việt sang tiếng nước ngoài hoặc từ tiếng nước ngoài sang tiếng Việt (sau đây gọi là bản dịch) mà theo quy định 15 của pháp luật phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công chứng”. Chức năng của công chứng Một là, chức năng hợp pháp hóa hợp đồng, văn bản: Hay nói cụ thể hơn là hợp pháp hóa sự kiện, thỏa thuận của các bên thể hiện trong hợp đồng, văn bản. Do hợp đồng, văn bản chỉ là phương tiện truyền tải các sự kiện, thỏa thuận nên chính những sự kiện, thỏa thuận mới là mục đích mà hành vi hợp pháp hóa của công chứng viên hướng tới.