CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề cơ bản về phân tích hiệu quả kinh doanh 1. Phân tích hiệu quả kinh doanh Hoạt động của tất cả các loại hình doanh nghiệp đều được phân thành ba loại: hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư và hoạt động tài chính. • Hoạt động kinh doanh (Operating activities): là hoạt động chính, thường xuyên của doanh nghiệp (có thể là hoạt động sản xuất, thương mại hoặc dịch vụ).
• Hoạt động đầu tư (Investing activities): các hoạt động đầu tư mua sắm tài sản, thiết bị và đầu tư tài sản tài chính. • Hoạt động tài chính (Financing activities): liên quan trực tiếp đến việc tài trợ của doanh nghiệp, đến việc thu tiền hay trả nợ của các nhà đầu tư và các chủ nợ. Ba hoạt động trên đều hướng tới một mục tiêu cuối cùng của doanh nghiệp chính là đạt được lợi nhuận mong muốn. Do đó, tất cả các đối tượng khi muốn tìm hiểu về một doanh nghiệp hoạt động như thế nào, nghĩa là người ta mong muốn được trả lời các câu hỏi như: Doanh nghiệp đang làm ăn như thế nào? Tình hình tài chính hiện tại của doanh nghiệp ra sao? Để trả lời được các câu hỏi trên, công việc thực hiện chính là tiến hành phân tích hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Như vậy, phân tích hiệu quả kinh doanh là gì? Vấn đề hiệu quả kinh doanh từ lâu đã được các nhà kinh tế học trên thế giới quan tâm và nghiên cứu. Điển hình như nhà kinh tế học Adam Smith cho rằng hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá [5]. Như vậy, hiệu quả được đồng nghĩa với chỉ tiêu phản ánh 8 kết quả hoạt động kinh doanh, có thể do tăng chi phí mở rộng sử dụng nguồn lực sản xuất. Nếu cùng một kết quả có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này doanh nghiệp cũng đạt hiệu quả.
Còn theo nhà kinh tế học P.Nordhaus thì “hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một cách hàng loạt hàng hóa mà không cắt giảm một loạt hàng hóa khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó”. Hiệu quả kinh doanh là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các nguồn vật lực, tài chính của doanh nghiệp để đạt hiệu quả cao nhất [11]. Các nhà kinh tế học hiện đại thì cho rằng hiệu quả kinh doanh là một phạm trù phản ánh trình độ và chất lượng sản xuất kinh doanh được xác định bằng tổng quan giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra.
Hiệu quả kinh doanh là công cụ hữu hiệu để các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ quản trị kinh doanh. Khi tiến hành bất kì một hoạt động sản xuất kinh doanh nào thì các doanh nghiệp đều phải huy động và sử dụng các nguồn lực mà doanh nghiệp có khả năng để có thể tạo ra kết quả nhất định mà doanh nghiệp đã đề ra. Thông qua việc tính toán và phân tích các chỉ tiêu của hiệu quả kinh doanh, doanh nghiệp có thể đánh giá được các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của mình, dựa vào đó các nhà quản trị có thể ra quyết định về tài chính, đầu tư và kinh doanh; xây dựng và thực hiện các chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Sự thành công hay thất bại trong việc điều hành hoạt động doanh nghiệp được thể hiện trực tiếp qua việc phân tích hiệu quả kinh doanh.
Từ những phân tích trên, tác giả cho rằng hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế được đo lường bằng các chỉ tiêu tài chính nhằm phản ánh trình độ quản lý và năng lực kinh doanh của doanh nghiệp nhằm đảm bảo thu được kết quả cao nhất theo những mục tiêu đã đặt ra với chi phí thấp nhất. Để 9 thu được hiệu quả kinh doanh cao, doanh nghiệp phải thông qua việc phân tích tình hình sử dụng vốn, tình hình sử dụng tài sản và phân tích khả năng sinh lợi của doanh thu để có thể đánh giá được thực trạng hiệu quả kinh doanh của mình; từ đó xây dựng các chiến lược, giải pháp khắc phục và phát triển cho doanh nghiệp mình. Tầm quan trọng của phân tích hiệu quả kinh doanh Khi sản xuất ngày càng phát triển thì nhu cầu thông tin của các nhà quản trị càng nhiều, đa dạng và phức tạp. Phân tích hiệu quả kinh doanh phát triển như một môn khoa học độc lập để đáp ứng nhu cầu thông tin cho các nhà quản trị.
Phân tích hiệu quả kinh doanh giúp nhà lãnh đạo có được các thông tin cần thiết để nhìn nhận đúng đắn về khả năng, sức mạnh cũng như những hạn chế của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó xác định đúng đắn mục tiêu và đề ra quyết định kinh doanh có hiệu quả. Phân tích hiệu quả kinh doanh là quá trình nghiên cứu để đánh giá kết quả kinh doanh ở doanh nghiệp nhằm làm rõ hiệu quả kinh doanh và các tiềm năng cần được khai thác để đề ra phương án và giải pháp nâng cao hiệu quảkinh doanh. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.
Các nhân tố bên trong doanh nghiệp - Trình độ quản lý: Trong môi trường kinh doanh ngày càng biến động không ngừng, việc xác định mục tiêu dài hạn và ngắn hạn, xây dựng chiến lược trong từng thời kỳ một cách đúng đắn là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng của nhà quản lý doanh nghiệp. Nhiệm vụ đó bao gồm việc xây dựng cho doanh nghiệp một chiến lược kinh doanh và phát triển hợp lý - đó là nhân tố đầu tiên và quan trọng quyết định sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp, thiết lập một quy trình bao gồm các bước để thực hiện chiến lược 10 kinh doanh đã xây dựng một cách hiệu quả nhất. Xây dựng các kế hoạch kinh doanh, các phương án kinh doanh dựa trên chiến lược đã đề ra; tổ chức thực hiện các kế hoạch; tổ chức kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh các quy trình trên. Yêu cầu này đòi hỏi nhà quản lý không phải chỉ có trình độ chuyên môn, có khả năng quản trị doanh nghiệp tốt, mà còn đòi hỏi họ phải có khả năng nhanh nhạy, nắm bắt kịp thời sự thay đổi liên tục của thị trường.
Một nhà quản lý có năng lực, tinh thần trách nhiệm cao sẽ đảm bảo cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đạt hiệu quả và ngược lại. - Lực lượng lao động: Quá trình sản xuất muốn hoạt động được cần phải có ba yếu tố: sức lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động. Lao động là một trong ba yếu tố của quá trình sản xuất và là yếu tố quan trọng nhất, vì không có yếu tố lao động của con người thì tư liệu lao động và đối tượng lao động là những vật vô dụng, vì con người là chủ thể của quá trình sản xuất kinh doanh. Trong suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp, việc phối hợp hoạt động giữa con người với nhau tạo nên một quy trình làm việc mà kết quả chính là hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, đem lại lợi ích cho tất cả mọi người.
Nhà quản lý vạch ra chiến lược hoạt động, nhà phát minh tìm tòi phát minh ra những sản phẩm mới và người công nhân lao động có ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả tạo ra sản phẩm đó. Lao động có tay nghề cao, có tinh thần trách nhiệm sẽ làm ra những sản phẩm đạt chất lượng cao, tiết kiệm thời gian và nguyên vật liệu, làm tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, nhân tố con người với trình độ chuyên môn có ý nghĩa quyết định tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp phải có kế hoạch tỉ mỉ từ khâu tuyển dụng đến việc đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động lẫn cán bộ quản lý của doanh nghiệp mình và quan trọng là xây dựng một chính sách ưu đãi để thu hút nhân tài về cho doanh nghiệp của mình.
11 - Chính sách bán hàng: Để tăng doanh thu bán hàng thì mỗi doanh nghiệp phải quan tâm đến các chính sách như: chính sách tiêu thụ, chính sách sản xuất ,chính sách tài chính. Tuy nhiên, mỗi chính sách đều cần phải có một khoản chi phí nhất định. Vì vậy, các doanh nghiệp cần phải cân nhắc giữa chi phí bỏ ra và lợi ích đạt được từ đó tìm mọi biện pháp hữu hiệu nhất nhằm làm giảm chi phí đến mức có thể mà vẫn tăng lượng hàng tiêu thụ, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Tình hình tài chính: Trong môi trường cạnh tranh gay gắt trên nhiều lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế thị trường hiện nay, các doanh nghiệp muốn đứng vững và phát triển được thì phải đảm bảo một tình hình tài chính vững chắc và ổn định.
Doanh nghiệp có khả năng tài chính mạnh sẽ đảm bảo cho những hoạt động sản xuất kinh doanh của mình diễn ra liên tục, là chất keo để chắp nối, kết dính các quá trình và quan hệ kinh tế, là chất bôi trơn cho doanh nghiệp vận động một cách hiệu quả. - Cơ sở vật chất kỹ thuật và công nghệ sản xuất: Cơ sở vật chất kỹ thuật và công nghệ sản xuất trong doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp tiến hành các hoạt động kinh doanh của mình. Trình độ kỹ thuật và công nghệ ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng sản phẩm, ảnh hưởng tới mức độ tiết kiệm hay lãng phí nguyên vật liệu do đó sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp có trình độ kỹ thuật cao, cơ sở vật chất kỹ thuật tốt, công nghệ sản xuất tiên tiến và hiện đại sẽ giúp cho doanh nghiệp sử dụng tiết kiệm nguyên vật liệu, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Tuy nhiên, công nghệ sản xuất là luôn thay đổi từng ngày. Do đó, doanh nghiệp phải luôn tự làm mới mình bằng cách tự vận động và đổi mới, cập nhật những tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ mới liên quan đến lĩnh vực sản xuất kinh doanh của mình để áp dụng vào doanh nghiệp, đem lại hiệu quả cao nhất trong kinh doanh. 12 - Tổ chức cung ứng đầu vào: Ngành sản xuất kinh doanh đòi hỏi phải có nguyên nhiên vật liệu, lao động và các yếu tố đầu vào khác. Các nguồn lực đầu vào này có thể được cung cấp bởi cá nhân, tổ chức hoặc doanh nghiệp khác.