ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là loại hàng hóa đặc biệt vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng và sức khỏe con người, việc sử dụng cần được quản lý chặt chẽ và bảo đảm tính hợp lý, an toàn, hiệu quả. Mặc dù nước ta đã có nhiều cố gắng trong công tác cung ứng thuốc nhưng vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn cần phải khắc phục sớm như: lạm dụng thuốc kháng sinh, giá thuốc không kiểm soát được, việc kê đơn theo những biệt dược mang tính thương mại cao, sử dụng thuốc theo thói quen…đang gây nhiều khó khăn trong công tác quản lý, đặc biệt là tại các cơ sở y tế nói chung và bệnh viện nói riêng. Các cơ sở y tế vẫn thiếu năng lực và cơ chế để báo cáo và quản lý phản ứng có hại của thuốc và sai sót trong dùng thuốc. Sử dụng thuốc an toàn vẫn là một vấn đề nan giải của các cơ sở y tế [6].
Bệnh viện đa khoa huyện An Biên là bệnh viện đa khoa hạng III, trực thuộc Sở Y tế Kiên Giang, đến năm 2018 là 200 giường, có nhiệm vụ khám chữa bệnh cho nhân dân huyện An Biên và các huyện phụ cận.Tại bệnh viện, vấn đề sử dụng thuốc sao cho hợp lý, an toàn đang là nhiệm vụ hết sức cấp bách và ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng điều trị. Tuy nhiên trong hoạt động sử dụng thuốc, vẫn còn tồn tại tình trạng bác sỹ thích sử dụng thuốc biệt dược, thuốc nhập khẩu hơn là thuốc sản xuất trong nước, tình trạng lạm dụng kháng sinh, vitamin hoặc số lượng thuốc sử dụng thường tăng đột biến…đang là vấn đề mà lãnh đạo bệnh viện thường xuyên quan tâm và nhắc nhở. DMT sử dụng tại bệnh viện gây nhiều khó khăn trong quá trình cung ứng, nhất là tình trạng thiếu thuốc hoặc thừa thuốc do không sử dụng.Tình trạng DMT sử dụng quá nhiều thuốc có nguồn gốc nhập khẩu, thuốc biệt dược gây tốn kém nhiều đến ngân sách ngành y tế nói chung và gây lãng phí tiền của người bệnh nói riêng. Với những vấn đề đó Bệnh viện đa khoa huyện An Biên luôn tìm kiếm những giải pháp khắc phục và đôi khi rất bị động, thường gây áp lực cho bộ phận cung ứng.
1 Công tác cung ứng thuốc tại bệnh viện là một trong những yếu tố có ảnh hưởng đến công tác khám chữa bệnh. Trong đó hoạt động lựa chọn, xây dựng DMT là hoạt động đầu tiên trong chu trình cung ứng thuốc, là cơ sở để mua sắm, tồn trữ và sử dụng thuốc trong bệnh viện. Việc lựa chọn được một DMT hợp lý là một trong các yếu tố mang tính quyết định trong việc sử dụng thuốc hợp lý an toàn nhằm xác định những vấn đề hợp lí, vấn đề tồn tại, phát sinh của Danh mục thuốc được sử dụng năm trước. Làm cơ sở cho HĐT&ĐT xây dựng, lựa chọn Danh mục thuốc cho năm tiếp theo đáp ứng cho nhu cầu sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả.
Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ ra rằng DMT tại các bệnh viện thường không được quan tâm, đánh giá. Hàng năm bệnh viện sử dụng một lượng thuốc lớn phục vụ công tác khám chữa bệnh. Tuy nhiên từ trước đến nay các nghiên cứu về hoạt động cung ứng thuốc tại Bệnh viện đa khoa huyện An Biên chưa có đánh giá tính hiệu quả và một số vấn đề tồn tại của việc xây dựng DMT bệnh viện, do đó chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện đa khoa huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang năm 2018” với các mục tiêu sau: 1- Phân tích cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện đa khoa huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang năm 2018. 2- Phân tích một số vấn đề tồn tại trong danh mục thuốc sử dụng của Bệnh viện An Biên, tỉnh Kiên Giang năm 2018.
Danh mục thuốc bệnh viện 1.1 Khái niệm Danh mục thuốc Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc đã được xét duyệt định kỳ sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và được các bác sĩ đánh giá, lựa chọn kê đơn các thuốc nằm trong danh mục này. Các thuốc trong danh mục phải đảm bảo hiệu quả nhất, an toàn nhất, có chất lượng phù hợp và có sẵn với giá cả hợp lý. Xây dựng Danh mục thuốc Bệnh viện 1. Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc: Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế hướng dẫn nguyên tắc xây dựng danh mục như sau: a) Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; b) Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; c) Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; d) Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; e) Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; f) Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y tế ban hành; g) Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước; 1.
Các bước xây dựng danh mục thuốc a) Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng, phân tích ABC - VEN, thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị dựa trên các nguồn thông tin đáng tin cậy; 3 b) Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan; c) Xây dựng danh mục thuốc và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị và theo phân loại VEN; d) Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng danh mục (ví dụ như: thuốc hạn chế sử dụng, thuốc cần hội chẩn, thuốc gây nghiện, hướng tâm thần,…)[5] Hình 1. Các yếu tố để xây dựng DMT bệnh viện 1.3 Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc. Để giải quyết các vấn đề về sử dụng thuốc chưa hợp lý đó là xác định vấn đề, phân tích và tìm hiểu nguyên nhân của các vấn đề đó. Theo WHO, các phương pháp chính để làm rõ các vấn đề sử dụng thuốc tại Bệnh viện đó là[18]: - Phương pháp thu thập số liệu tổng hợp: bao gồm các số liệu không liên quan trực tiếp đến từng bệnh nhân cụ thể và có thể thu thập tương đối dễ dàng.
Các phương pháp như phân tích ABC, phân tích VEN, phân tích liều DDD thường 4 được sử dụng để nhận định những vấn đề lớn trong sử dụng thuốc. - Nghiên cứu các chỉ số về thuốc là phương pháp thu thập số liệu ở từng bệnh nhân nhưng không thường xuyên bao gồm các thông tin cần thiết để đánh giá việc sử dụng thuốc điều trị phù hợp với chẩn đoán. Những dữ liệu này có thể được thu thập bởi những người không trực tiếp kê đơn và được sử dụng để nhận định những vấn đề về sử dụng thuốc, chăm sóc bệnh nhân và đưa ra những biện pháp can thiệp để giải quyết vấn đề. - Phương pháp định tính ví dụ thảo luận nhóm có trọng tâm, phỏng vấn sâu, quan sát và đặt câu hỏi có chọn lọc thường được sử dụng để nhận định nguyên nhân của vấn đề.
- Phương pháp đánh giá sử dụng thuốc: là một hệ thống những đánh giá liên tục về sử dụng thuốc dựa trên các tiêu chuẩn, giúp cho việc đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý ở từng cá thể người bệnh. Phương pháp này đòi hỏi những phân tích chi tiết trên từng bệnh nhân cụ thể. Trong số các phương pháp trên, những phương pháp hữu ích thường được sử dụng để phân tích DMT là phân tích ABC, phân tích VEN, phân tích ma trận ABC/VEN và phân tích nhóm điều trị là công cụ cho HĐT&ĐT quản lý DMT. a) Phương pháp ABC Khái niệm phân tích ABC - Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện.
Các bước thực hiện Phân tích ABC được tiến hành theo các bước sau: - Bước 1: Liệt kê các sản phẩm thuốc - Bước 2: Điền các thông tin sau cho mỗi sản phẩm : Đơn giá, số lượng. - Bước 3: Tính số tiền cho mỗi sản phẩm bằng cách nhân đơn giá với số lượng sản phẩm. Tổng số tiền sẽ bằng tổng của lượng tiền cho mỗi sản 5 phẩm. - Bước 4: Tính giá trị phần trăm của mỗi sản phẩm bằng cách lấy số tiền của mỗi sản phẩm chia cho tổng số tiền.
- Bước 5: Sắp xếp lại các sản phẩm theo thứ tự phần trăm giá trị giảm dần. - Bước 6: Tính giá trị phần trăm tích lũy của tổng giá trị cho mỗi sản phẩm, bắt đầu từ sản phẩm số 1, sau đó cộng với sản phẩm tiếp theo trong danh sách. - Bước 7: Phân hạng sản phẩm như sau: Hạng A: gồm những sản phẩm chiếm 75-80% tổng giá trị tiền Hạng B: gồm những sản phẩm chiếm 15-20% tổng giá trị tiền Hạng C gồm những sản phẩm chiếm 5-10% tổng giá trị tiền Thông thường, sản phẩm hạng A chiếm 10 - 20% tổng số sản phẩm, hạng B chiếm 10 - 20% tổng số sản phẩm, hạng C chiếm 60-80% tổng số sản phẩm [7]. Vai trò, ý nghĩa của phân tích ABC Phân tích ABC có thể: - Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với lượng lớn mà có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường.
Thông tin này được sử dụng để: + Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn + Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế + Thương lượng với nhà cung cấp để mua được thuốc với giá thấp hơn. - Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện ra những vấn đề chưa hợp lý trong sử dụng thuốc. - Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện. Ưu điểm chính của phương pháp phân tích ABC giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào.
6 Nhược điểm lớn nhất của phương pháp này là không cung cấp được thông tin để so sánh mức độ cần thiết của các thuốc khác nhau.