ĐẶT VẤN ĐỀ Trên thế giới, việc lựa chọn thuốc sử dụng trong các cơ sở y tế còn nhiều bất cập, kinh phí mua thuốc thường chiếm khoảng 30%-40% ngân sách y tế nhiều nước [23]. Tại Việt Nam, tiền thuốc sử dụng trong bệnh viện thường chiếm khoảng 60% trong giai đoạn năm 2009-2012, đến năm 2015 là 48,7% tổng chi phí khám chữa bệnh của bệnh viện [21]. Việc sử dụng thuốc không hợp lý có thể làm tăng chi phí đáng kể và lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng chăm sóc sức khỏe bệnh nhân. Trong những năm qua số lượng chế phẩm thuốc lưu hành trên thị trường không ngừng gia tăng.
Theo số liệu báo cáo tại hội nghị tổng kết Hội đồng tư vấn cấp giấy đăng ký lưu hành thuốc, nguyên liệu làm thuốc nhiệm kỳ 2020- 2023 cho biết; Trong 3 năm hoạt động Hội đồng tư vấn đã phối hợp chặt chẽ với Cục Quản lý Dược, Bộ Y tế thực hiện việc thẩm định và cấp giấy đăng ký lưu hành đảm bảo nguồn cung ứng thuốc, trong đó đã cấp 3.717 giấy đăng ký lưu hành cho thuốc lần đầu và gia hạn 10.572 thuốc được sử dụng đến 31/12/2024 theo Nghị quyết 80 của Chính phủ [22]. Điều này đã góp phần đảm bảo cung ứng đủ thuốc có chất lượng, phong phú về chủng loại và giá cả. Tuy nhiên, nó cũng gây ra nhiều khó khăn, lúng túng trong việc chọn lựa, sử dụng thuốc. Vấn đề đặt ra hiện nay là các cơ sở khám chữa bệnh cần xây dựng một danh mục thuốc phù hợp đáp ứng được nhu cầu điều trị cũng như đảm bảo được hiệu quả điều trị và hiệu quả kinh tế.
Đứng trước các vấn đề trên, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã khuyến cáo các quốc gia thành lập Hội đồng thuốc và Điều trị tại các bệnh viện. HĐT& ĐT có chức năng tư vấn cho giám đốc bệnh viện về các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị bằng thuốc của bệnh viện, thực hiện tốt chính sách quốc gia về thuốc trong bệnh viện. HĐT& ĐT của bệnh viện đóng vai trò quan trọng trong hoạt động lựa chọn, xây dựng, quản lý danh mục thuốc, đem lại lợi ích lớn trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc y tế. 1 Bệnh viện Nhi Hải Dương là bệnh viện chuyên khoa hạng II tuyến tỉnh được tách ra từ Khoa Nhi của Bệnh viện Đa khoa tỉnh, ngày 01/10/2009 Bệnh viện Nhi Hải Dương chính thức được thành lập và đi vào hoạt động theo Quyết định số 2742/QĐ-UBND ngày 10/08/2009 của Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương.
Đến năm 2023, Bệnh viện đã phát triển với quy mô 340 giường bệnh, và có 59.032 lượt bệnh nhân đến khám và điều trị. Với quy mô và chức năng nhiệm vụ của bệnh viện hạng II, cùng với những thách thức và tồn tại trong hoạt động cung ứng, kê đơn và sử dụng thuốc, việc đánh giá việc sử dụng thuốc một cách thường xuyên là một việc làm hết sức cần thiết giúp sử dụng thuốc hiệu quả, hợp lý, tiết kiệm chi phí hơn trong giai đoạn Bệnh viện là đơn vị hoạt động theo cơ chế tự chủ. Chính vì vậy, đề tài “Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Bệnh viện Nhi Hải Dƣơng năm 2023” được thực hiện với 2 mục tiêu sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện Nhi Hải Dương năm 2023.
Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện Nhi Hải Dương năm 2023 theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Từ đó đề xuất một số ý kiến, giải pháp tăng cường quản lý sử dụng thuốc, đóng góp nhằm xây dựng được danh mục thuốc chất lượng, hợp lý, sử dụng có hiệu quả nguồn ngân sách, tiết kiệm chi phí cho Bệnh viện.1 Danh mục thuốc trong cơ sở khám, chữa bệnh 1. Khái niệm danh mục thuốc Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và các bác sĩ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này. DMT sử dụng trong Bệnh viện là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng cho Bệnh viện.
DMT của bệnh viện là cơ sở để đảm bảo cung ứng thuốc chủ động, có kế hoạch nhằm phục vụ cho nhu cầu điều trị hợp lý, an toàn, hiệu quả. DMT cần được xây dựng định kỳ hàng năm và có thể bổ sung hoặc loại bỏ thuốc trong DMT để phù hợp với sự thay đổi của cơ cấu bệnh tật và phác đồ điều trị của Bệnh viện. Việc xây dựng DMT phù hợp mang lại rất nhiều lợi ích như loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả từ đó có thể giảm được số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong. Tiếp đó là cân đối số lượng và chi phí mua thuốc, sử dụng chi phí tiết kiệm được để mua các thuốc có chất lượng tốt, an toàn và hiệu quả hơn.
Các bước xây dựng danh mục thuốc a) Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng, phân tích ABC/VEN, thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị trên các nguồn thông tin đáng tin cậy; b) Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan; c) Xây dựng DMT và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị và phân loại VEN; 3 d) Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng danh mục (ví dụ như thuốc hạn chế sử dụng, thuốc cần hội chẩn, thuốc gây nghiện. hướng tâm thần…. đ) HĐT&ĐT thống nhất danh mục, Bộ phận Dược tổng hợp thành danh mục dự thảo và trình lên Giám đốc xem xét, ký duyệt ban hành danh mục chính thức. Các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài.
Tên - số - ký STT Thời gian Nội dung ban hành hiệu các loại ban hành văn bản Quy định về tổ chức và hoạt động của hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện. Hội Thông tư đồng có trách nhiệm xác định và phân tích 1 21/2013/TT- 08/08/2013 các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc, BYT [1] trong đó có phân tích ABC, phân tích VEN, phân tích nhóm điều trị. Quy định tổ chức và hoạt động của khoa dược bệnh viện. Khoa Dược là khoa chuyên môn chịu sự lãnh đạo trực tiếp của Giám đốc bệnh viện, có chức năng quản lý Thông tư và tham mưu cho Giám đốc bệnh viện về 2 22/2012/TT- 10/6/2012 toàn bộ công tác dược trong bệnh viện BYT [2] nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lượng và tư vấn, giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý.
4 Tên - số - ký STT Thời gian Nội dung ban hành hiệu các loại ban hành văn bản Hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. Thông tư đưa ra hướng dẫn lựa chọn đường dùng thuốc cho Thông tư bệnh nhân, chỉ dùng đường tiêm khi người 3 23/2011/TT- 10/6/2011 bệnh không uống được thuốc hoặc khi sử BYT [3] dụng thuốc theo đường uống không đáp ứng được yêu cầu điều trị hoặc với thuốc chỉ dùng đường tiêm. Ban hành danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham Thông tư gia bảo hiểm y tế (BHYT). Danh mục ban 4 20/2022/TT- 31/12/2022 hành kèm theo thông tư bao gồm 27 nhóm BYT [4] tác dụng dược lý, trong đó có 1.030 hoạt chất thuốc hóa dược, sinh phẩm và 59 hoạt chất thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế.
Ban hành danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ BHYT. Thông tư Danh mục thuốc được sắp xếp thành 11 5 05/2015/TT- 17/03/2015 nhóm theo y lý y học cổ truyền; Danh mục BYT [5] vị thuốc bao gồm 349 vị thuốc từ cây, con, khoáng vật làm thuốc được sắp xếp thành 30 nhóm theo y lý y học cổ truyền. 5 Tên - số - ký STT Thời gian Nội dung ban hành hiệu các loại ban hành văn bản Ban hành DMT thiết yếu. Thông tư đưa ra một số tiêu chí lựa chọn thuốc vào DMT thiết yếu, đối với thuốc hóa dược, sinh Thông tư phẩm ưu tiên lựa chọn các thuốc đơn thành 6 19/2018/TT- 30/08/2018 phần, nếu là đa thành phần phải chứng BYT [6] minh được sự kết hợp đó có lợi hơn khi dùng từng thành phần riêng rẽ về tác dụng và độ an toàn.
Thông tư Quy định việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở 7 15/2019/TT- 11/7/2019 công lập. BYT [7] Quyết định Phê duyệt đề án "Người Việt Nam ưu tiên 8 4824/QĐ- 03/12/2012 dùng thuốc Việt Nam. BYT [8] Ban hành “Bảng phân loại quốc tế mã hóa Quyết định bệnh tật, nguyên nhân tử vong ICD-10 và 9 4469/QĐ- 28/10/2020 “Hướng dẫn mã hóa bệnh tật theo ICD-10” BYT [9] tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thống nhất tỷ lệ sử dụng biệt dược gốc tại các tuyến điều trị theo chỉ đạo của Chính phủ.
Trong đó, Bảo hiểm xã hội Việt Nam Công văn đề nghị Bộ Y tế thống nhất tỷ lệ sử dụng 10 3968/BHXH- 28/8/2017 biệt dược gốc (BDG) năm 2018 với các DVT [12] bệnh viện hạng hai trực thuộc Sở y tế các tỉnh, thành phố và các cơ sở khám chữa bệnh tương đương là không quá 15% so với tổng chi thuốc. Các phƣơng pháp phân tích dữ liệu sử dụng thuốc tại bệnh viện Theo tổ chức Y tế thế giới, có 3 phương pháp chính để làm rõ các vấn đề sử dụng thuốc tại bệnh viện mà HĐT&ĐT nên thường xuyên sử dụng, đó là: - Thu thập thông tin ở mức độ cá thể: những dữ liệu này được thu thập từ người không kê đơn để có thể xác định được những vấn đề xung quanh liên quan đến sử dụng thuốc. Tuy nhiên nhược điểm của phương pháp này là thường không có đủ thông tin để có thể điều chỉnh thuốc sử dụng phù hợp với chẩn đoán. - Các phương pháp định tính: như tập trung thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu vấn đề và bộ câu hỏi sẽ là những công cụ hữu ích để xác định nguyên nhân của vấn đề sử dụng thuốc.
- Các phương pháp tổng hợp dữ liệu: phương pháp này liên quan đến các dữ liệu tổng hợp mà không phải trên từng cá thể, và dữ liệu có thể thu thập dễ dàng, Phương pháp xác định liều DDD, phân tích ABC và phân tích VEN…Những phương pháp này sẽ được sử dụng để xác định các vấn đề lớn liên quan đến sử dụng thuốc.
