MỞ ĐẦU Trong thời gian qua, Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới chịu ảnh hưởng không nhỏ từ biến động của nền kinh tế toàn cầu, như khủng hoảng kinh tế 2007- 2009 và khủng hoảng nợ Châu Âu 2010. Chính phủ các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam đã cố gắng sử dụng chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và nhiều chính sách kinh tế khác nhằm chặn đà suy giảm kinh tế thời kỳ 2008 - 2009 và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô thời kỳ hậu khủng hoảng. Từ năm 2008 đến nay, kinh tế Việt Nam có sự suy giảm mạnh về tăng trưởng và sự biến động lớn của lạm phát. Nguyên nhân thì có nhiều, trong đó phải kể tới là sự biến động của kinh tế toàn cầu, khủng hoảng kinh tế thế giới 2007 - 2009, khủng hoảng nợ Châu Âu và những yếu kém của nền kinh tế trong một thời gian dài tăng trưởng theo chiều hướng mở rộng.
Để đưa nền kinh tế vượt qua những khó khăn, Chính phủ đã rất nỗ lực trong việc ban hành và thực thi nhiều chính sách có hiệu quả, nhằm hạn chế những rào cản, kích thích tăng trưởng để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong đó có vai trò của chính sách tài khoá, chính sách tiền tệ. Chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ của Việt Nam. nhằm tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Với việc đồng thời cùng thực hiện và phục vụ cho triển khai thực hiện các nhiệm vụ trọng điểm nên quy mô chi ngân sách trong thời gian qua tăng mạnh, trong khi đó nguồn thu chỉ có hạn và do vậy đã làm cho quy mô thâm hụt ngân sách đang có xu hướng tăng cao.
Ngoài ra, chi ngân sách nhà nước hiện nay đang có diễn biến theo hướng giảm chi đầu tư công và tăng chi thường xuyên. Tuy nhiên, với mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam hiện tại vẫn là tăng trưởng theo chiều rộng thì việc thu hẹp đầu tư công sẽ hạn chế đáng kể tới thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh khi mà chi tiêu chính phủ vẫn rất cần tạo cú huých cho quá trình phát triển nền kinh tế. Việc chính phủ đã điều hành sách tài khoá, chính sách tiền tệ giai đoạn 2007-2017 như thế nào, phối hợp 3 Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 chính sách tài khoá và chính sách tiền tệ ra sao, tác động của các chính sách đó với sự phát triển kinh tế như thế nào? Tiểu luận với việc đánh giá khái quát kinh tế vĩ mô Việt Nam trong những năm gần đây; Phân tích việc thực thi chính sách tài khoá và chính sách tiền tệ của Việt Nam giai đoạn 2007-2017 để làm sáng rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách tài khoá, chính sách tiền tệ, sự phối hợp chính sách tài khoá và chính sách tiền tệ, tác động tới phát triển kinh tế Việt Nam giai đoạn 2007-2017. Một số vấn đề lý luận cơ bản 4 Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.
Chính sách tài khoá * Khái niệm chính sách tài khoá - Chính sách tài khóa là các biện pháp được Chính phủ thi hành tác động đến chi tiêu công và hệ thống thuế khóa nhằm đạt được các mục tiêu vĩ mô của nền kinh tế như: tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm hoặc ổn định giá cả và lạm phát. Chính sách tài khóa có phạm vi tác động lớn tới quản lý và đóng một vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế vĩ mô thông qua huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính của Nhà nước. Căn cứ theo cán cân thu - chi ngân sách, CSTK được chia thành 3 loại chính đó là: CSTK trung lập, CSTK mở rộng và CSTK thu hẹp. - Chính sách tài khóa trung lập là chính sách cân bằng ngân sách tại đó chi tiêu Chính phủ bằng với nguồn thu từ thuế (G = T) hay chi tiêu Chính phủ được tài trợ hoàn toàn từ nguồn thu của Chính phủ.
Chính sách này có tác động trung tính đến mức độ các hoạt động kinh tế. - Chính sách tài khóa mở rộng (G > T) là chính sách tăng cường chi tiêu Chính phủ thông qua việc mở rộng chi tiêu hoặc giảm bớt nguồn thu thuế hoặc kết hợp cả hai. Chính sách này thường được áp dụng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. - Chính sách tài khóa thu hẹp (G < T) là chính sách thắt chặt chi tiêu của Chính phủ thông qua việc giảm bớt chi tiêu hoặc tăng nguồn thu của Chính phủ hoặc kết hợp cả hai.
Chính sách này thường được áp dụng kìm hãm sự phát triển quá nóng của nền kinh tế và kiềm chế lạm phát. Chính sách tài khóa chính là việc chính phủ sử dụng chi tiêu và nguồn thu thuế để tác động lên nền kinh tế. Sự kết hợp và tác động qua lại giữa chi tiêu chính phủ và nguồn thu ngân sách là một sự cân bằng dễ bị phá vỡ và đòi hỏi việc xác định thời điểm chính xác và một chút may mắn để đạt hiệu quả. Tác động trực tiếp và gián tiếp của chính sách tài khóa có thể ảnh hưởng đến chi tiêu cá nhân, đầu tư của doanh 5 Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 nghiệp, tỷ giá hối đoái, mức thâm hụt ngân sách và thậm chí là cả lãi suất, chỉ số thường được coi là liên quan đến chính sách tiền tệ nhiều hơn.
Chính sách tài khóa thường gắn liền với trường phái Keynes, theo tên nhà kinh tế học người Anh John Maynard Keynes. Những nghiên cứu chính của ông như “Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ” đã ảnh hưởng đến những tư tưởng mới lý giải về cách thức nền kinh tế hoạt động và vẫn được nghiên cứu cho đến ngày nay. Hầu hết lý thuyết của ông được phát triển trong thời kỳ Đại khủng hoảng. Đến nay lý thuyết của Keynes đã được dùng cũng như bị vận dụng sai không ít lần, bởi nó khá phổ biến và chỉ áp dụng đặc thù để giảm ảnh hưởng trong thời kỳ suy thoái.
Một cách ngắn gọn, học thuyết kinh tế trường phái Keynes dựa trên tư tưởng rằng sự chủ động từ chính phủ là cách duy nhất để chèo lái nền kinh tế. Điều này ngụ ý rằng chính phủ nên sử dụng quyền hạn của mình để tăng tổng cầu bằng cách tăng chi tiêu và tạo ra môi trường lưu thông tiền tệ dễ dàng, từ đó kích thích nền kinh tế, tạo ra công ăn việc làm và cuối cùng tăng thêm của cải trong xã hội. Phong trào dựa trên lý thuyết của Keynes cho rằng chính sách tiền tệ bản thân nó có những hạn chế trong việc giải quyết khủng hoảng tài chính, vì vậy đã tạo ra cuộc tranh luận giữa những nhà kinh tế theo trường phải Keynes và những người ủng hộ chính sách tiền tệ. Chính sách tài khóa đã được vận dụng thành công kể cả trong suốt và sau thời kỳ Đại khủng hoảng nhưng học thuyết của Keynes đã bị hoài nghi vào những năm 80 sau một thời gian dài được ưa chuộng.
Người ủng hộ chính sách tiền tệ như Milton Friedman và người theo trường phái “trọng cung” cho rằng những động thái đang diễn ra của chính phủ sẽ chẳng thể cứu vãn đất nước thoát khỏi giai đoạn khủng hoảng khi mà mức GDP dưới trung bình ngày càng mở rộng, còn lãi suất thì bất ổn. * Các vấn đề cần lưu ý Chính sách tài khóa có thể được sử dụng để điều chỉnh sự mở rộng hoặc thu hẹp GDP, chỉ số thể hiện tăng trưởng kinh tế. Khi chính phủ sử dụng quyền hạn của mình 6 Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 để giảm thuế hay tăng chi tiêu đồng nghĩa chính phủ đang vận dụng chính sách tài khóa mở rộng. Nhìn bên ngoài, những nỗ lực mở rộng của chính phủ có vẻ chỉ mang lại hiệu quả tích cực bằng cách kích thích nền kinh tế nhưng hiệu ứng domino kéo theo lại mở rộng hơn thế nhiều.
Khi tốc độ chi tiêu chính phủ nhanh hơn so với thu thuế, nợ sẽ tích lũy quá nhiều khi phát hành trái phiếu chịu lãi suất để tài trợ cho việc chi tiêu, từ đó dẫn tới gia tăng nợ quốc gia. Khi chính phủ tăng vay nợ thông qua phát hành trái phiếu khi áp dụng chính sách tài khóa mở rộng, việc phát hành trái phiếu của chính phủ trên thị trường mở sẽ phải cạnh tranh với khu vực kinh tế tư nhân, nhóm đối tượng cũng muốn phát hành trái phiếu cùng thời điểm đó. Hiệu ứng được biết đến với tên gọi “chen lấn vay nợ” (crowding out) này có thể làm tăng lãi suất gián tiếp vì gia tăng cạnh tranh để giành nguồn vốn vay. Ngay cả nếu kích thích bằng cách tăng chi tiêu chính phủ ban đầu có thể có một số hiệu quả tích cực trong ngắn hạn, một phần tăng trưởng kinh tế này sẽ bị mất đi bởi chi phí vay sẽ tăng lên đối với những người đi vay, trong đó có chính phủ.
Một ảnh hưởng gián tiếp khác của chính sách tài khóa thường bị bỏ qua đó là khả năng các nhà đầu tư nước ngoài nỗ lực mua vào đồng đô la nội địa nhằm đầu tư vào trái phiếu nội địa trên thị trường mở giờ đây có lợi tức cao hơn. Đồng nội tệ mạnh lên có vẻ là một dấu hiệu tích cực về bề nổi, tùy thuộc vào mức độ biến động tỷ giá, nhưng nó có thể làm cho hàng hóa củanội địa trở nên đắt đỏ hơn khi xuất khẩu và các mặt hàng nhập khẩu nước ngoài thì rẻ hơn. Vì hầu hết người tiêu dùng thường coi giá là yếu tố quyết định trong hoạt động mua sắm, sự dịch chuyển từ tiêu dùng hàng ngoại thay vì hàng trong nước sẽ dẫn tới sự mất cân bằng tạm thời trong cán cân thương mại. Các kịch bản này cần được cân nhắc và dự đoán.
Không dễ để dự đoán kết quả nào sẽ xảy ra và với mức độ ra sao bởi còn nhiều yếu tố khác như thảm họa thiên nhiên, chiến tranh v.v… có thể làm thị trường biến động. 7 Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Các biện pháp chính sách tài khóa cũng chịu tác động của độ trễ tự nhiên hoặc do phải trải qua nhiều khâu chính sách khác nhau. Từ góc độ dự báo, trong một thị trường hoàn hảo nơi các nhà kinh tế có khả năng dự báo tương lai đúng 100% thì chính sách tài khóa có thể được đưa ra ngay khi cần. Không may là với sự bất định và hay thay đổi vốn có của thị trường, hầu như các nhà kinh tế không thể dự báo chính xác những thay đổi trong ngắn hạn.